A housing design assessment approach to improve the quality of life in old age

Demografik dönüşüm ve hane yapısındaki değişimlere bağlı olarak bağımsız yaşayan yaşlı sayısının artması, yaşlılara yönelik konut tasarımını gündeme getirmektedir. Yaşlanma sürecinin getirdiği biyolojik, psikolojik ve sosyal kayıplara bağlı olarak yaşlıların barınma ile ilişkisi de değişmektedir. İşlevsiz konutlar, işlevsiz mahalleler ve hatta işlevsiz şehirler, yaşlı yetişkinlerin yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir. Çok katmanlı bir kavram olan yaşam kalitesini etkileyen alanlar, yaşlılıkta diğer yaş gruplarından daha farklıdır. Bu farklılık konut tasarımınıda etkiler. Bu nedenle, yaşlanmanın getirdiği değişimlere uyum sağlayabilen konutlar için, gerekli konut tasarım hususları ile yaşam kalitesi alanları arasındaki ilişkinin nasıl kurulduğunun net olarak tanımlanması gerekmektedir. Bu ilişkiyi kurmak tezin temel problemini ve araştırma sorusunu oluşturmaktadır. Tezde, Yaşanabilir Konut Tasarım Yönergeleri, İrlanda'daki Evler için Evrensel Tasarım Yönergeleri, Yaşlı Kişilerin Konut Tasarımı: Avrupa İyi Uygulama Kılavuzu, EVOLVE Aracı - Yaşlı İnsanların Yaşam Ortamlarının Değerlendirilmesi ve Erişilebilirlik Kılavuzu tasarım kılavuzlarının karşılaştırmalı analizinden türetilen 223 tasarım hususu ile mimarlık, gerontoloji ve sosyoloji alanındaki öncüler, resmi kurumlar ve araştırmacılara ait 14 yaşam kalitesi yaklaşımının karşılaştırmalı analizinden elde edilen 40 yaşam kalitesi alanını karşılıklı ilişkisine dayanan bir konut tasarımı değerlendirme yaklaşımı önerilmektedir. Bu değerlendirme yaklaşımı, mevcut veya yeni tasarlanmış konutlarında mümkün olduğunca uzun süre bağımsız yaşayabilmeleri için yaşlı yetişkinlerin yaşam kalitesine yönelik tasarım değerlendirmelerini içerir. Konut tasarım sürecini konut, yapı, topluluk, yakın çevre ve kentsel bağlam olmak üzere beş ölçekte ele alan yaklaşım, Türkiye'de iki konut için uygulanmıştır. Bu konutlar Bursa Nilüfer'de bulunan Emekli Konutları ve Adana Huzurevi arazinde yer alan Küçük Evlerdir. Değerlendirme sonucunda tüm tasarım ölçeklerinde yaşlıların yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyecek uygulamalar tespit edilmiştir.