Towards a new understanding of nature: Material ecology in architecture

Doğa, insan türünün içinde bulunduğu çevreyi, insan faaliyeti dışındaki materyallere, biçimlere ve davranışlarına anlam yükleyerek tariflediği bir tanım olarak, tarih boyunca değişmiş ve güncellenmiştir. Rönesansa kadar aşkın bir güç tarafından mutlak bir planla tasarlandığına ve ideal halinin çözümlenmesi için örtük mesajlar içerdiğine inanılan kavram, sonrasında insan tarafından düzenlenmesi gereken kaotik bir ortam gibi değerlendirilmiştir. Rönesans'tan devralınan hümanist gelenek ve Endüstri Devrimi'nin kitlelere kaynakları tahsis edebilme kapasitesinin iş birliği ile, doğa insanın tasarımı olan evcilleştirilmiş yapılı çevreye dönüşmüş ve bu dönüşüm giderek doğanın değili olarak yorumlanan kültürün alanına dahil edilmiştir. Bu durumda doğa sosyal hayatın programlanması doğrultusunda form verilen hammadde ile vahşi hayatı karşılayan bir terim olarak kullanılmaya başlamıştır. Ancak insan ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş doğa, güncel olarak antroposen adı verilen ölçümlenebilecek bir jeolojik katman haline gelmiş ve bir ekolojik krize sebebiyet vermiştir. Pek çok akademik çalışma bu krizin nedenini doğa kavramıyla kurduğumuz insan merkezci ilişkide yattığını öne sürerek bu kutuplaştırıcı ve hiyerarşik ontolojiye alternatifler araştırmaktadır. Ortodoks tarih anlatısının dışına çıktığımızda, doğanın anlaşılmasında insan-dışı ve heterarşik bir ontolojik zemin olarak maddeyi kullanan bir diskur olarak materyalizm, insan-dışı argümanlarla 'yeni materyalizm' başlığında güncel olarak tekrar tartışmaya açılmaktadır. Bu başlığın altında pek çok alt akıntı bulunmaktadır, ancak çalışma doğayı madde-enerjinin farklı bir araya gelişleri olarak yorumlayan, performatif madde söyleminde pozisyonlanmıştır. Bu anlayışa göre form her bir araya gelişteki öz-örgütlenmenin çevresiyle olan karşılıklı iç-dış kuvvetleri doğrultusunda maddenin davranış biçimidir ve süreğendir. Cansız olarak nitelendirilen maddelerden biyolojik bedenlere kadar genişleyebilen bu düşünce altlığı, mimarlığın da güncel tartışma alanına girmiştir. Bu bağlamda, madde ve form ilişkileri üzerine bir disiplin olan mimarlık, formalist bir yaklaşımdan, dışsal etkilerle iletişimi doğrultusunda form alan performatif bir hatta doğru kaymaktadır. Bu konuya ekolojik problem perspektifinden yaklaşıldığında, performatif bir mimarlık arayışı 'malzeme ekolojisi' başlığında oluşmaya başlamıştır. Ekolojik savını biyolojik ajanların konvansiyonel olmayan bir biçimde mimari materyal olarak kullanılması ve dijital teknolojilerin yardımıyla maddenin bilgilendirilmesi üzerinden kuran yaklaşım, karşılıklı ilişkinin mimari süreçte yaratabileceği potansiyeller üzerine bir örnek alanı olarak seçilmiştir. Ancak mimarlığın pratiğe dönmüş halinden çok, tez bağlamında konu edilen performatif madde ve form alan mimarlığa ilişkin öncü bir işaretçi konumunda değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamınca ekolojik problem insanın doğa okumalarıyla ilişkilendirilmiştir. Çalışmanın çatkısını oluşturan ilk hatta idealist doğa düşüncesi ile uygulanan formalist mimarlık arasındaki korelasyon tarihsel olarak incelenmiş ve ürettiği ekolojik yarık değerlendirilmiştir. Çatkının ikinci hattında ise form alma sürecinde olan performatif bir doğa anlayışı ekoloji ve yeni materyalizm söylemi üzerinden tarihsel ve felsefi yönleriyle tartışmaya sunulmuştur. Buna karşılık gelebilecek performatif bir mimari öneri 'materyal ekolojisi' çalışmaları üzerinden örneklenmiş ve ekolojik potansiyelleri değerlendirilmiştir.