Yenice (Karabük) bölgesinin heyelan tehlikesinin değerlendirilmesi

Özellikle son yıllarda, heyelan envanter, duyarlılık, tehlike ve risk çalışmalarında yaşanan önemli gelişmeler sonucunda, bu tür çalışmaların sayısında ve kalitesinde önemli bir artış söz konusudur. Dünya genelindeki temel yaklaşım, heyelenların gelişmesi olası alanlarda genelden özele inen bir yaklaşımın benimsenmesiyle, seçilen alanlarda bu tür haritaların üretilmesi ve uygulamaya sokulmasıdır. Türkiye'de heyelanlar nedeniyle günümüze değin birçok can ve mal kaybı yaşanmıştır. Bu nedenle, bu tür kayıpların sıklıkla yaşandığı bir bölge olan Karabük ve Yenice arasındaki yaklaşık 837 km2'lik bir alanda, CBS (Coğrafi Bilgi Sistemi) temelli heyelan tehlike değerlendirmelerinin yapılması amaçlanmıştır. Tez kapsamında, ilk aşamada, kapsamlı bir literatür araştırması yapılmış, bir sonraki aşamada, çalışma alanına ilişkin heyelan tehlike analizleri için en uygun yaklaşım ortaya konulmuştur. Mevcut arşiv verileri, AFAD ve MTA tarafından yapılan çalışmalar, ortofoto ve hava fotoğrafı yorumlamaları ve yerinde haritalamalar ile gerçekleştirilen bu çalışmalar kapsamında, 104 adet heyelan haritalanmıştır. Heyelan duyarlılığının değerlendirilmesinde 20mx20m piksel boyutuna sahip yamaç eğimi, bakı, topoğrafik yükseklik, yamaç eğriselliği, topoğrafik nemlilik indeksi (TWI), akış gücü indeksi (SPI), sediman taşıma kapasitesi (STCI), litoloji, drenaja uzaklık, yollara uzaklık, arazi kullanımı parametre haritaları oluşturularak, toplam 11 adet parametre haritası ile alanın envanter haritası dikkate alınarak, lojistik regresyon yöntemi ile heyelan duyarlılık haritası üretilmiştir. Bu haritaya göre, çalışma alanının % 60.7'si çok düşük, % 10.9'u düşük, % 3.5'i orta, % 5.7'si yüksek ve % 19.2'si de çok yüksek heyelan duyarlılığına sahip olarak belirlenmiş, ROC analizi gerçekleştirilerek, 0.881 AUC değeri elde edilmiştir. Yağış verilerindeki kesiklik/eksiklikler nedeniyle, heyelan tehlike değerlendirmelerinin yağış analizleri yerine çok zamanlı tehlike analiz yaklaşımı tercih edilmiştir. Çalışma alanındaki heyelanların zamansal olasılığının belirlenmesinde 1905-2013 yılları arasında gelişmiş 164 adet heyelan olayı ele alınmış, Poisson ve Binom dağılımlar ile analiz edilmiştir. Farklı zamansal ve alansal büyüklükler dikkate alınarak, bölgenin heyelan tehlike haritaları üretilmiştir. Genel olarak değerlendirildiğinde, küçük boyutlu heyelanlar için kısa dönemlerde heyelan tehlikesinin, büyük boyutlu heyelanlardan çok daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır. Bölgeye ilişkin veri kalitesinin artırılmasıyla, heyelan risk çalışmalarının da ivedilikle yapılıp, uygulamaya sokulması önerilmektedir.