Queries on retranslation projects and concepts: Concealed retranslations of Ahmet Hamdi Tanpınar in English

Ahmet Hamdi Tanpınar'ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü (SAE, 1961) eserinin iki farklı İngilizce çevirisi bulunmaktadır: İlki Ender Gürol (2001), ikincisi ise Maureen Freely ve Alexander Dawe (2014) çevirisidir. İkisi de The Time Regulation Institute (TRI) adını taşır. Vakayı özel kılan öncü bir çeviriye rağmen ikinci çeviride ilk çeviri ifadesinin kullanılmasıdır. Bunun nedenini sorgulamak, yanmetinsel betimleyici bir çalışma başlatmış, bu da Tanpınar'ın İngilizceye çevrilen iki romanı, SAE ve Huzur (1949), üzerine metinsel çalışmaları beraberinde getirmiştir. Böylece tezin ilk bölümü, TRI, Ender Gürol'un Inner Peace (2007) ve Erdağ Göknar'ın A Mind at Peace (2008) çevirileri üzerinden Tanpınar eserlerinin İngilizce yorumlanışındaki farklılıkları, her bir vakaya özgü özelliklere ve ortaya çıkan yeni sorulara göre farklı metodolojiler kullanarak sorunsallaştırır. İngilizce eserlerin doğası, yeniden çeviri kavramını çağrıştırsa da bu konudaki incelemeler ilk çeviri ibaresine dair ikna edici bir açıklama sunamaz. Tez, sonrasında, Freely ve Dawe ile Göknar'ın çevirilerinin kuramsal açıdan yeniden çeviri sayılabileceğini iddia eder ve bunları gizlenmiş görür. İkinci bölümde, gizli yeniden çeviri kavramı, erek odaklı yaklaşımın (Toury 2003) yeniden yorumlanmasıyla göreceleştirilen, varsayılan yeniden çeviri üzerinden işlevselleştirilir. Bunun, muhtemel yapay kavramlara (Goodman 1983; Hacking 1999) kıyasla, ampirikliği ve gerekçelendirilebileceği savunulur. Yeniden çeviri kavramlarının göreceliği ve çoğalmaları ışığında, tezin sonunda mevcut kavramlar, 104 makale üzerinden, akademik iş bölümünü gösteren bir matris (Koskinen 2010) ve takriben oluşturulmuş kavramsal şemalara dayalı sınıflandırma kullanılarak analiz edilir. Hedef, alanın gelişimine yönelik, ortaya çıkan kavramların paradigmatik yaklaşımla (Kuhn 2000) ele alınmasıdır. Tez bağlantılı iki sav sunar: Biri yeniden çeviri yapanların, diğeri ise yeniden çeviri araştırmacılarının tutumlarıyla ilgilidir. Çeviri/yeniden çeviri araştırmalarının, üst alanda çeviri/yeniden çeviri kavramlarına fayda sağlayacağı iddia edilir. Bu fayda, araştırmacıların amaçlarına göre konumlanmaları ve ötekinin kavramına uygulanabilecek şiddet ihtimali ışığında, mukayese edilebilirlik/edilemezlik konularında görülebilir.