Yeniden işlevlendirilen endüstri mirasının değerlendirilmesi için bir model önerisi

Erken Cumhuriyet Dönemi'nde, Ankara'da ülke kalkınmasına hizmet eden sanayi yapıları ve bu yapılara bağlı sosyal tesislerin ilk örnekleri inşa edilmiştir. Bugün endüstri mirası olarak önem kazanan bu yapıların yaşatılması, kent kültürünün sürdürülebilirliği konusunda önemli rol oynamaktadır. Üretim-tüketim sisteminin değişmesi, iktisadi, siyasi, teknolojik gelişmelerin getirdiği zorunluluklar, mekânsal ve işlevsel eskimeler gibi nedenlerle yetersiz hale gelen endüstri yapılarının yeniden işlevlendirilmesi kent hayatına kazandırılmalarına katkı sağlamaktadır. Mevcut yapıların yeniden kullanımı ve dönüşümünü kapsayan yeniden işlevlendirme uygulamalarında farklı yaklaşımlar görülmektedir. Tarihi, ekonomik ve kültürel değeri olan yapıların yeniden işlevlendirilmesine yönelik farklı nitelikte uygulamalar ve müdahaleler; yapının değerine, fonksiyonuna, strüktürel özelliklerine ve tasarımı yapan mimarın yaklaşımına göre değişiklik göstermekte, kimi zaman yapının özgün kimliği ve sahip olduğu değerleri olumsuz etkileyecek sonuçlar doğurmaktadır. Yeniden işlevlendirilecek endüstri mirasının değerlerinin korunmasında; müdahalelerin ölçülebilen sayısal verilerle seçilmesine imkân veren Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP)'nin kullanılmasıyla uygun yaklaşımlara karar verme sürecine katkı sunmak hedeflenmiştir. Ankara'da Erken Cumhuriyet Dönemi'nde inşa edilen, günümüzde farklı işlevle kullanılan iki endüstri yapısı çalışma alanıdır. Bunlar Atatürk Orman Çiftliği Şarap Fabrikası ve Demiryolu Hangarlarıdır. Yapıların, yeniden işlevlendirme kararıyla sahip oldukları endüstri miras değerlerinin ilişkisini sayısal verilerle elde etmeyi amaçlayan çalışmada, yapıların özgün ve günümüzdeki durumlarına ilişkin yazılı ve görsel kaynaklara ulaşılmıştır. Elde edilen verilerle, uzman mimar ve iç mimarlardan oluşan 10 farklı karar vericiye sunulmak üzere sanal ortamdan erişilebilen değerlendirme modeli hazırlanmıştır. İki aşamadan oluşan modelde, yapıların özgün ve günümüzdeki durumu değerlendirilmiştir. Sunulan çalışmada endüstri yapılarının özgün kimlikleriyle yeniden işlevlendirme doğrultusunda geliştirilen koruma uygulamaları arasındaki ilişkiye yönelik sayısal veriler üzerinden değerlendirmeler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Endüstri Mirası, Miras Değerleri, AHP, Erken Cumhuriyet Dönemi, Ankara