Yenidoğan tarama testinde 17-OHP yüksekliği ile yönlendirilen olguların Akdeniz Üniversitesi çocuk endokrinolojisi polikliniğinde klinik ve laboratuvar izlemleri

Konjenital adrenal hiperplazi, adrenal steroid sentez yolunda yer alan enzim defektlerine bağlı, otozomal resesif geçişli bir endokrin bozukluktur. Klasik KAH'lı infantlarda adrenal kortizol ve aldosteron üretiminin ciddi azlığı yaşamın ilk haftalarından itibaren ölümcül tuz kaybettiren krizlere yol açabilir. Bu krizleri önlemek amacıyla birçok ülkede topuk kanında 17-OHP ölçümü ile bebekler erken dönemde taranmaktadır. Prematüre ve düşük doğum ağırlıklı yenidoğanlarda 17-OHP düzeylerinin fizyolojik olarak yüksek seyretmesi tarama testinde özgüllüğü azaltmakta, yalancı pozitif sonuçlara neden olmaktadır. Dolayısıyla, tarama programlarının başarısı için hem duyarlılık (adrenal krizleri önleme) hem de özgüllüğün (gereksiz müdahaleleri önleme) yüksek olması hedeflenmelidir. Yenidoğan tarama testi 17-OHP yüksekliği nedeniyle çocuk endokrinolojisi kliniğine yönlendirilen bebeklerin klinik ve laboratuvar izlem sonuçlarını değerlendirmektir. Bu kapsamda taramanın PPV'si, yanlış pozitiflik nedenleri, klinik seyirleri ile prematürite ve düşük doğum ağırlığı gibi faktörlerin tarama performansına etkisi incelenmiştir. 2022–2025 yılları arasında, Akdeniz Üniversitesi Hastanesi'ne yenidoğan KAH tarama pozitifliği ile yönlendirilen toplam 118 olgu retrospektif olarak değerlendirildi. Serum 17-OHP ölçümleri kemilüminesans immünassay yöntemiyle yapıldı. Gereken olgularda ACTH (kosintropin) uyarı testi uygulandı. Olguların demografik özellikleri, hormonal değerleri ve izlem bulguları kaydedildi. İstatistiksel analizlerde Ki-kare, t-testi/Mann-Whitney U ve ANOVA/Kruskal-Wallis testleri kullanıldı; p<0,05 anlamlı kabul edildi. Örneklemin %35,6'sı kız (n=42), %64,4'ü erkekti. KAH tanısı 7 olguda (%5,9) konulurken, 65 olgu (%55,1) yanlış pozitif olarak değerlendirildi, 46 olgunun (%39,0) tetkikleri devam ediyordu. KAH tanısı alan bebeklerin %42,8'i kız, %57,2'si erkek olarak görüldü. Bebeklerin ortalama başvuru yaşı ~30 gündü (8–196 gün). Olguların %84,7'si prematüre (≤36 hf) ve %59,3'ü düşük doğum ağırlıklı (<2500 gr) idi. Tarama 17-OHP düzeyi, <2500 gr doğanlarda anlamlı olarak daha yüksekti (Ort. 11,7 ng/ml vs 7,0 ng/ml; p=0,004). İlk poliklinik başvurusundaki serum 17-OHP ise term bebeklerde prematürelerden yüksek bulundu (Ort. 14,2 vs 11,3 ng/ml; p<0,001). Tarama ve serum 17-OHP değerleri arasında korelasyon saptanmadı (r≈0,11, p>0,2). Akraba evliliği, KAH tanılı olguların %28,6'sında mevcutken tarama pozitif olup KAH dışlanan grupta %3,1 olarak saptandı (p<0,001). Ailede KAH öyküsü yalnızca 4 infantta vardı (%3,4). Başvuru anında olguların %98,3'ünde klinik semptom yoktu; sadece 1 bebek kusma, 1 bebek beslenme güçlüğü ile gelmişti. ACTH stimülasyon testi yapılan 7 olgunun 5'inde (%71,4) test pozitif bulundu. Takip süresi ortalama 9,1 ay (3–27 ay) olup, yanlış pozitif olgularda seri kontrol 17-OHP düzeylerinin üçüncü ölçümde ~5 ng/ml'ye kadar düştüğü gözlendi. Klasik KAH tanısı alan 7 bebeğe uygun tedavi başlanarak adrenal krize girmeleri engellendi; izlemde ciddi komplikasyon izlenmedi. Çalışmamızda prematürite, düşük doğum ağırlığı ve sekonder stres faktörlerinin 17-OHP düzeylerini arttırdığı ve yalancı pozitifliklere yol açtığı açıkça gösterilmiştir. Çalışmamız ölçüm yöntemlerinin analitik sınırlılıklarını ve yalancı pozitiflik sorununu ortaya koymaktadır. Tarama programlarının özgüllüğünü artırmak için, serum doğrulama testlerinin yanı sıra ikinci basamak LC-MS/MS veya 21-deoksikortizol ölçümlerinin çocuk endokrinolojisi polikliniklerine entegrasyonu büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: konjenital adrenal hiperplazi, 21-hidroksilaz eksikliği, yenidoğan taraması, prematürite, düşük doğum ağırlığı, pozitif prediktif değer