Workplace cyberslacking: An investigation based on the theory of planned behavior

Son yıllarda iş yerlerinde bilgisayarların ve cep telefonlarının kullanımı önemli ölçüde artmıştır. Çalışanların iş saatleri içerisinde İnternet erişimleri kaçınılmaz ve çoğu zaman gerekli hale gelmiştir. Sanal Kaytarma, iş yerlerinde İnternet kullanılarak yapılan iş ile ilgili olmayan davranışları tanımlayan bir olgudur. Sanal kaytarma davranışlarının iş yerindeki etkileri halen tartışılmaktadır. Sanal Kaytarmanın iş yerinde hem pozitif hem de negatif davranışlara yol açtığı öne sürülmektedir. Bu bağlamda Sanal Kaytarmanın iş yeri unsurları üzerinde bu çelişkili etkileri yaratan farklı tiplerinin saptanması önemli hale gelmiştir. Sanal kaytarma davranışının öncüllerinin araştırılması gerekmektedir (Göncü Köse & Metin, 2018). Alanyazın Sanal Kaytarmayı açıklamak için farklı teoriler öne sürmektedir. Çalışmada Sanal Kaytarmayı yordamak için Planlı Davranış Teorisi (Ajzen, 2012) kullanılmıştır. Bu teori bir davranış ile ilgili normlar, tutumlar ve algılanan davranışsal kontrol'ün davranışı uygulama niyetini etkilediğini, niyetin de davranışın öncülü olduğunu savunmaktadır. Bu çalışmada, ilk olarak Sanal Kaytarma davranışı güncellenmiş ve geçerlik çalışması yapılmış, ardından Sanal Kaytarma Planlı Davranış Teorisine dayandırılarak yordanmıştır. Ayrıca, önerilen modeli doğrulamak için, kurumsal normlarla kişilik faktörlerinin karşılıklı etkileşimleri modele eklenerek düzenleyici değişken analizleri yapılmıştır. Sonuçlar, Sanal Kaytarma davranışının güncelleme, araştırme ve planlama ve eğlence olarak isimlendirilen üç boyutunun olduğunu ve her birinin Planlı Davranış Teorisi ile başarılı bir şekilde modellendiğini göstermiştir. Ayrıca sonuçlar güncellenen Sanal Kaytarma ölçeğinin yapı geçerliğini destekler niteliktetir. Boyuta dayalı analizler sonucunda, güncelleme, eğlence ve araştırma ve planlama faktörlerinin uyumluluk ve değişime direnç faktörleriyle negatif, saldırganlık ile pozitif ve anlamlı ilişkisi olduğu, araştırma ve planlama faktörünün ise bunlara ek olarak proaktif kişilik, fikir önderliği ve değişime açıklık ile pozitif ilişkisi olduğu bulunmuştur. Son olarak, düzenleyici değişken analizleri sonucunda normlar ve kişilik faktörlerinin etkileşiminin, iş yerinde farklı Sanal Kaytarma türlerinin gösterilmesinde etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır.