Yeşil bina sertifikasyon sistemlerinin analizi

Geçtiğimiz asrın son çeyreğinde yaşanan petrol krizleri sonrası, ülkelerin enerji kaynaklarında dışa olan bağımlılıklarının azaltılması konusu ve çevre problemlerine artan ilgi ile birlikte enerji verimliliği ve enerji kaynaklarının önemi giderek ön plana çıkmıştır. "Enerji, enerji verimliliği, enerji yoğunluğu" gibi terimler artık birçok sektörde sıkça sözü geçen ifadeler haline gelmiştir. Mevcut enerjinin ne kadar verimli tüketildiği özellikle Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkeler için çok daha büyük bir önem arz etmektedir. Türkiye 2023 yılına kadar enerji yoğunluğunu %20 oranında azaltmayı hedeflemekle beraber, bu hedefe ulaşabilmek amacıyla bütün sektörlerde enerjinin daha verimli kullanılmasını sağlamak için planlar ve stratejiler oluşturmakta ve enerji verimliliğine yönelik finansal mekanizmalar geliştirmeyi amaçlamaktadır. "Binalarda Enerji Verimliliği" toplam enerji tüketimi içerisinde çok önemli bir paya sahiptir ve diğer ülkelerde olduğu gibi Türkiye'de de binaların çok büyük bir kısmı konutlardan oluşmaktadır. Bu sebeple enerjinin pahalı olduğu ülkemizde binalarda enerji verimliliği ön plana çıkmakta ve yasal düzenlemeler getirilmektedir. Dolayısıyla gönüllüğe dayalı uygulamalar, bilinçlendirme çalışmaları ve enerji verimliliğinin ölçülmesi gibi ana başlıklar üzerinde çalışılmaktadır. Bu amaçlarla Enerji ve Tabii Kaynaklar ile Bayındırlık ve İskân (yeni adı ile Çevre ve Şehircilik) Bakanlıkları, "Enerji Verimliliği Kanunu" ve buna bağlı olarak "Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği"ni çıkararak uygulamaya koymuşlardır. Binalarda Enerji Performans Yönetmeliği'nin amacı binalarda enerjinin verimli kullanılmasına ve çevrenin korunmasına ilişkin kuralları düzenlemektir. Yasal temele göre de; binaların ve dolayısıyla konutların enerji verimliliklerinin ölçümü ile etiketlenmeleri bu konudaki başlıca çalışmalardandır. Bu bağlamda binaların enerji performanslarının derecelenmesi ve etiketlenmesi için "Enerji Kimlik Belgesi" uygulamasına geçilmiştir. Söz konusu uygulamanın enerji verimliliğinin artırılması amacı güden kuruluşlar için uygun bir ölçek oluşturacağı iddiası bulunmaktadır. Günümüzde yaşadığımız küresel ısınmanın getirdiği sorunlar neticesinde karbon dioksit salınımlarını azaltmanın yolları giderek önem kazanmaktadır. Yapılan araştırmalara göre binalar dünyadaki karbon dioksit salınımının %40'ından sorumludurlar. Gerek binalarda enerji verimliliğini arttırıcı gerekse binaların karbon salınımlarını azaltmaya ve çevreye olumsuz etkilerini en aza indirmeye yönelik ortaya konulmuş yeşil bina sistemleri dünya çapında hızla gelişmektedir. Yeşil bina değerlendirme sistemleri, Türkiye'de son birkaç yılda gündeme gelmeye başlamış, hızla gelişmekte olan bir konudur. Şu anda Türkiye'nin yerel bir değerlendirme sistemi yoktur ve bina sahipleri, yabancı sistemleri kullanarak binalarını sertifikalandırmayı tercih etmektedirler. Değerlendirme sistemlerinin bilinirliğinin artması, yerel bir değerlendirme sisteminin ihtiyacının farkına varılmasını beraberinde getirmiştir. Bu doğrultuda bazı kurum ve kuruluşlar tarafından bir Türk yeşil bina değerlendirme sisteminin oluşturulması amaçlıçalışmalar başlatılmıştır. Ülkeler, kendi değerlendirme sistemlerini geliştirirken tecrübeli olan diğer sistemlerden yararlanırlar. Pek çok ülkenin yeşil bina konseyi mevcut sistemleri inceleyip kendi yerel durumlarına adapte etmeyi tercih eder. Ülkemizde de benzer bir yöntemle BREEAM ve LEED gibi sertifikasyon sistemlerini Türkiye koşullarına göre adapte ederek ulusal bir yeşil bina değerlendirme sistemi yaratmak hedeflenmektedir. Bu çalışmanın temelini yeşil binalar ve yeşil bina sertifikasyon sistemleri oluşturmaktadır. Tez çalışması kapsamında, bahsi geçtiği üzere ülkemizde henüz oluşturulma aşamasında olan yerel bir değerlendirme sistemine fikir oluşturulması amaçlanmıştır. Birinci bölüm, tezin girişi olup, "Enerji Verimliliği" kavramı açıklanıp, dünyada ve Türkiye'de konuyla ilgili yapılan ve yapılmakta olan girişimlerden söz edilmiştir. Türkiye'nin enerji görünümü ve enerji potansiyeli rakamlarla detaylandırılıp, binalarda enerji verimliliğinin önemine dikkat çekilip tezin amacı ortaya konmuştur. İkinci bölümde, "Sürdürülebilirlik" kavramı açıklanıp, kavramla bütünleşmiş olan "Yüksek Performanslı Binalar" tanımlanmıştır. Geleneksel binalarla yeşil binaların karşılaştıılrmasıyla "Yeşil Bina" kavramı detaylı olarak açıklanmıştır. Üçüncü bölümde, ülkelerden ve kurumlardan bağımsız olarak, "Yeşil Bina" denince akla gelen ve bir binayı yeşil yapmak adına uygulanması gereken kriterlerden en önemlileri özetlenmiştir. Dördüncü bölümde, sürdürülebilirlik kapsamında yeşil binalarda kullanılması gereken malzemeler ve bu malzemelerin kullanımıyla ilgili standartlardan bahsedilmiştir. Uluslararası kabul gören malzemeler için en yaygın olarak kullanılan standart ve sertifikalar özetlenerek konu detaylandırılmıştır. Beşinci bölümde, yeşil bina sertifika sistemlerinin masraflarının binaya olan getirileriyle karşılaştırılması amacıyla, tasarım öncesinden bina kullanımına kadar olan maliyet ve yaşam kalitesi karşılaştırmaları yapılarak, yeşil bina sertifikasyonunun önemine dikkat çekilmiştir. Altıncı bölümde, sürdürülebilir yeşil bina çalışmaları için kurulmuş, konunun yaygınlaşmasını ve öneminin anlaşılmasını hedefleyen "Dünya Yeşil Binalar Konseyi" ve bu konseyin üyeleri listelenip, dünyada kabul görmüş sertifikalara yön veren en önemli konseyler hakkında özet bilgi verilmiştir. Yedinci bölümde, yeşil bina değerlendirme yöntemlerinden söz edilip, kriterlere dayalı değerlendirme yöntemlerinden dünyada kabul görmüş olan sertifika sistemleri özetlenmiştir. Sekizinci bölümde, Yeşil Bina Sertifikasyon Sistemleri arasında en yaygın olarak kullanılan İngiltere çıkışlı BREEAM ve ABD çıkışlı LEED bina sertifikalandırma sistemleri detaylı olarak açıklanıp karşılaştırılmıştır. Son bölümde, Ülkemizde Yeşil Bina Sertifikasyon Sistemleri'nin durumu ve yerel bir sistemin adaptasyonu için BREEAM ve LEED' in olumlu ve olumsuz yönleri ortaya konulmuştur. Bu çalışmanın sonunda, incelenen her iki sistemin güçlü ve zayıf yanları, sadece BREEAM ya da sadece LEED adaptasyonu ile sınırlı kalındığı takdirde Türk yeşil bina değerlendirme sisteminde oluşacak eksiklikler belirtilerek, mevcut Bep-TR'ye uyumlu olabilecek, ülkemizin koşullarının da değerlendirildiği bir sistemin kurulması gerekliliği açıklanmıştır.