Yetişkin kadınların beslenme ve sağlık okuryazarlığı, sürdürülebilir beslenme davranışları ve diyetsel su ve karbon ayak izlerinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu araştırmada, yetişkin kadınların sürdürülebilir beslenme davranışları, Akdeniz diyetine uyumları, beslenme ve sağlık okuryazarlığı durumları ve diyet kaynaklı su ve karbon ayak izlerinin belirlenmesi ve aralarındaki ilişkinin değerlendirmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma Eylül 2023-Mart 2024 tarihleri arasında Mersin'de yaşayan 18-65 yaş arası 241 yetişkin kadın üzerinde yürütülmüştür. Bireylerin genel özellikleri, sağlık bilgileri, beslenme alışkanlıkları, antropometrik ölçümleri ve 24 saatlik geriye dönük besin tüketim kayıtları ile sürdürülebilir beslenme davranışları, beslenme ve sağlık okuryazarlıkları ve Akdeniz diyetine uyumları değerlendirilmiştir. Diyetsel su ve karbon ayak izleri hesaplanmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan 241 kadının yaş ortalamasının 39,81±13,28 yıldır. Kadınların ortalama Akdeniz Diyeti Bağlılık Ölçeği (MEDAS) puanı 7,81±1,79, ortalama Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (TSOY-32) puanı 35,99±9,34, ortalama Algılanan Gıda Okuryazarlığı (AGOY) toplam puan 104,69±13,50 ve ortalama Sürdürülebilir Sağlıklı Beslenme Davranışları Ölçeği (SSBDÖ) ortalama puanı 138,47±31,26'dır. Kadınların ortalama su ayak izi ve medyan karbon ayak izi değerleri sırasıyla 2,48±0,93, ve 1,89(1,96) (Q1=1,25, Q3=3,21)'dur. Kadınların MEDAS puanları ile SSBDÖ (r=0,382, p<0,001) ve AGOY (r=0,387, p<0,001) puanları arasında pozitif korelasyon bulunmuştur. Çalışan kadınların çalışmayanlara göre su ayak izi ortalamaları anlamlı seviyede daha yüksek (t=2,180, p=0,030) bulunmuştur. SSBDÖ puanındaki bir birimlik artış; AGOY toplam puanında 1,144 birim (p<0,001, GA=0,890-1,398) ve MEDAS puanında 2,992 birim (p=0,002, GA=1,148-4,836) artışla anlamlı şekilde ilişkili olduğu bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışmada kadınların sürdürülebilir beslenme davranışları ile beslenme okuryazarlıkları ve Akdeniz diyetine uyumları arasında pozitif ilişki bulunmaktadır. Ayrıca sosyokültürel özellikleri ve beslenme alışkanlıkları ile diyetsel su ve karbon ayak izleri arasında ilişki saptanmıştır.