Yetişkinlerde diyetle alınan fitokimyasalların farklı değerlendirme yöntemleriyle karşılaştırılması

Bitkisel gıdalarda bulunan fitokimyasallar, oksidatif stres sonucu oluşabilen birçok hastalığa karşı koruyucu ve tedavi edici olarak kullanılabilmektedir. Fitokimyasalların diyetle alım miktarlarını değerlendirmek amacıyla fitokimyasal indeks (Fİ), Amerika Birleşik Devletleri Tarım Bakanlığı (USDA), Phenol-Explorer (PE) gibi veri tabanları geliştirilmiştir. Bu çalışmada, yetişkinlerde diyet fitokimyasal alımlarının fitokimyasal indeks, PE ve USDA flavonoid veritabanı kullanılarak hesaplanması; besin tüketim sıklığı anketi ve 24 saatlik besin tüketim kaydı olmak üzere iki farklı diyet değerlendirme aracı ile karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu çalışma, Konya il merkezinde yaşayan 20-65 yaş arası 430 birey üzerinde yürütülmüştür. Katılımcıların sosyodemografik özelikleri ve beslenme alışkanlıkları anket formu ile sorgulanarak, diyet fitokimyasal içeriğini hesaplamak için besin tüketim sıklığı anketi ve besin tüketim kaydı alınmıştır. Alınan verilerin toplam fitokimyasal içerikleri USDA ve PE flavonoid veritabanından, gıda maddelerinin günlük tüketimleri ile bu gıda maddelerindeki polifenol/flavonoid içerikleri çarpılarak ve fitokimyasal indeks (Fİ) hesabıyla belirlenmiştir. USDA, PE ve Fİ yöntemleri besin tüketim kaydı ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark tespit edilmiştir (p<0.001). Bu farklılık tüm yöntemler arasında gözlemlenmiştir. En yüksek besin tüketim kaydı ortalaması 432.05 ile PE'de elde edilirken, en düşük ortalama 78.64 ile Fİ yönteminde tespit edilmiştir. USDA, PE ve Fİ yöntemleri besin tüketim sıklığı değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmaktadır (p<0.001). Bu farklılık tüm yöntemler arasında gözlemlenmiştir. En yüksek besin tüketim sıklığı ortanca değeri 1414.78 ile PE'de elde edilirken, en düşük ortanca değer 82.57 ile Fİ yönteminde tespit edilmiştir. USDA ve PE grubunda sebze, alkolsüz içecek, meyve tüketimi tüketimi en yüksek ortalamalara sahiptir. USDA'da tahıl, kurubaklagil, yağlı tohum ve yağ tüketimleri düşük seviyededir. PE grubunda kurubaklagil, yağlı tohum, kakao ve yağ tüketimi düşüktür. USDA ve PE veritabanlarındaki besin gruplarıan göre dağılım benzerlik göstermektedir. Fitokimyasalların diyet alımlarını değerlendirmede kullanılan veri tabanlarındaki farklılıkları en aza indirmek için yapılan analitik araştırmalarla sürekli olarak güncellenmeli, ülkelerin kendilerine ait veritabanlarıyla diyet fitokimyasal tüketimi değerlendirilmelidir. Anahtar sözcükler: Analiz; Diyet fitokimyasalları; Fenoller; Fitokimyasal indeks