Yetişkinlerin besin etiketi okuma alışkanlıkları ve tutumlarının kanlipit değerleri ile ilişkisinin değerlendirilmesi

ÖZET Bolat, N. Yetişkinlerin Besin Etiketi Okuma Alışkanlıkları ve Tutumlarının Kan Lipit Değerleri ile İlişkisinin Değerlendirilmesi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Tıpta Uzmanlık Tezi, Eskişehir, 2025. Besinlerin etiketlenmesi, sağlıksız beslenme ve ilişkili kronik hastalıklarla mücadelede önemli stratejilerden biri olarak kabul edilmektedir. Besin etiketleri, tüketicilerin yeterli ve dengeli bir beslenme alışkanlığı geliştirmelerine yardımcı olmanın yanı sıra, gıda güvenliğinin de önemli bir parçasıdır. Etkili bir besin etiketleme sistemi, tüketicileri daha sağlıklı ve doğru seçimler yapmaya teşvik ederek, obezite ve beraberinde getirdiği kronik hastalıkların (diyabet, hipertansiyon, dislipidemi ve diğer kardiyovasküler hastalıklar) görülme sıklığını azaltma potansiyeline sahiptir. Çalışmamızın amacı, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sağlık, Uygulama ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'ne başvuran 18 yaş üzeri gönüllü katılımcıların besin etiketi okuma alışkanlıkları ve tutumlarının; sosyodemografik veriler, sağlık durumu, kan lipit değerleri ile ilişkisini değerlendirmektir. Araştırmamız, 20.03.2024-01.09.2024 tarihleri arasında 342 yetişkin bireyin katılımıyla yürütülen kesitsel nitelikte bir çalışmadır. Çalışma sonucunda katılımcıların, Besin Etiketi Okuma Tutum Ölçeği (BEOT) toplam puanlarının ortalama değeri 75 ± 10.9 olarak bulunmuştur. Besin etiketlerini devamlı şekilde okuyan katılımcıların ölçek puanı medyan değeri 84 (78-90), bazen okuyanların medyan değeri 74 (69-79), besin etiketi okumayan kişilerde medyan değeri ise 62 (57-64)'dir ve medyan değerleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı farklar saptanmıştır (p<0.001). Çalışmamızda katılımcıların düşük düzeyde besin etiketi okuma alışkanlığı ve tutumunun kan lipit profili üzerinde olumsuz etkiler yarattığı sonucuna ulaşılmıştır. Besin etiketlerinin bireylerin sağlık sonuçları üzerinde etkili olabilmesi için etiketlerin uygun yorumlama ve kullanımı gerekmektedir. Bu nedenle temel beslenme bilgisi ile besin etiketlerini okuma ve anlama eğitimi toplumun her kesimine uygulanması gerektiği sonucuna varılmıştır.