Yığma tuğla duvarların diyagonal yük etkisi altındaki davranışının iyileştirilmesine yönelik deneysel çalışma

Geçmişten günümüze kadar dünyanın farklı yerlerinde meydana gelen büyük depremler sonucu yapıların göçmeleri veya ağır hasar almaları, can ve mal kayıplarına sebep olmuştur. Türkiye'de mevcut yapı stokunun büyük bir kısmı yığma yapılardan oluşmaktadır. Yığma yapıların en büyük özelliği duvarların taşıyıcı eleman olarak tasarlanması olup, bu duvarların düşey statik yüklerle beraber deprem, rüzgâr ve benzer nedenlerden oluşan yatay dinamik yükleri de karşılamaları gerekmektedir. Genel olarak yapılar; işçilik hataları, inşaat ve imalat eksikliği ve kusurları, denetim yetersizliği, yönetmeliklerin değişmesi, yapıların kullanım amaçlarının değişmesi vb. durumlar nedeniyle meydana gelebilecek yeni depremler öncesinde güçlendirilmeye ihtiyaç duymaktadırlar. Günümüze kadar araştırmacılar daha etkili, ekonomik ve pratik açıdan uygulanabilir güçlendirme sistemleri araştırmaya ve geliştirmeye çalışmışlardır. Yapılan bu araştırmalar incelendiğinde önemli bölümünün taşıyıcı olan veya olmayan duvarların çeşitli malzemeler (FRP, elyaf donatılı harç, çelik levhalar, çelik profiller, içi boş çelik kutular, çelik şeritler, çelik hasır ve donatılı püskürtme beton, çelik hasır ve tekstil donatılı horasan harcı, çelik lif katkılı harç ve beton şeritler) kullanılarak güçlendirmesi ile oluşmaktadır. Ancak yapılan veya önerilen bu güçlendirme yöntemlerinin uygulanma açısından zor ve maliyetli olması, bazılarının yangına karşı hassas olması, uygulama sırasında yapıların boşaltılması gibi durumlar gerektirdiği için kullanılmalarını sınırlı kılmıştır. Bu çalışma kapsamında ise yığma (düşey delikli blok tuğla duvarlı) yapıların güçlendirilmesi, geri dönüşüm özelliği olan uygulaması kolay ve daha az maliyet gerektiren genişletilmiş çelik levhaların, bulon aralığının ve püskürtme betonun etkisi ele alınmıştır. Mevcut çalışmada birisi referans beşi güçlendirilmiş olmak üzere toplam 6 adet deney elemanı diyagonal yüklemeye tabi tutularak elemanların dayanım ve davranışları incelenmiştir. Üretilen yığma blok tuğla duvarlar, iki taraflı olmak üzere genişletilmiş çelik levhalar yerleştirilerek bulonlar vasıtasıyla ankrajlanmış ve üzerine 30 mm yaş püskürtme beton uygulaması yöntemiyle güçlendirilmiştir. Deneysel çalışmanın değişken parametreleri olarak; bulon aralığı belirlenmiştir. Yapılan çalışma sonucunda, genişletilmiş çelik levhalar ve püskürtme beton uygulaması ile güçlendirilmiş deney elemanlarının çekme gerilmelerinin büyük bir kısmının levhalar tarafından karşılandığı ve duvarlarda çekme gerilmesinden doğacak çatlamaların önlendiği belirlenmiştir. Güçlendirilmiş deney elemanlarında ankrajlanan bulonlar sayesinde sargılama basıncının oluştuğu, deney boyunca bu elemanlarda ani yük kaybı olmadan bir bütün şeklinde çalıştıkları ve numerik çalışma sonucunda kayma gerilmelerinin arttığı gözlenmiştir. Sonuç olarak "Genişletilmiş Çelik Levha + Püskürtme Beton" ile güçlendirilmiş yığma blok tuğla duvarların; yük taşıma kapasiteleri, rijitlik, süneklik, enerji dönüştürme kapasiteleri ve kayma gerilmelerinde yüksek artışlar meydana gelerek davranışlarının iyileştiği gözlenmiştir.