Yıldız Sarayı Tamirhane-i Hümayunu

Osmanlı Devleti'nde sarayın eşyalarına ihtiyaçlarına yönelik ihtiyaçlar 19. Yüzyıla kadar Ehl-i Hiref teşkilatı tarafından karşılanmaktaydı. Birçok sanat ve zanaat dallarına dair atölyelerin bulunduğu teşkilatın devamı niteliğinde olan kurum ise Yıldız Sarayı'nda kurulmuş olan Tamirhane-i Hümayun'dur. Sarayın içerisinde faaliyet göstermekte olan fabrika, sarayın eşya ihtiyacını temin etmekte ve onarılması gereken eşyaların tamirini gerçekleştirmekteydi. 19. Yüzyıldaki yenileşme hareketleri dahilinde sanayi alanında da önemli gelişmeler kaydedilir. Geleneksel sanatları icra eden atölyelerin önemini yitirmesi ile Avrupa'daki gerçekleşen yenilikler takip edilerek Osmanlı Devleti sınırları içerisinde de Fabrika-i Hümayunlar yaygınlaşır. Tamirhane-i Hümayun ise II.Abdülhamid devrinde saray içerisinde kurulmuş olan Fabrika-i Hümayunlardan biri olarak kabul edilir. Yıldız Sarayı, II.Abdülhamid devrinin simgesi olmakla birlikte o dönemde içerisinde fabrikalar, müzeler, kütüphaneler, bahçeler bulunan apayrı bir dünya haline gelmişti. Çeşitli ihtiyaçlara yönelik üretim gerçekleştiren fabrikalar sarayın sınırları içerisinde yer almaktaydı. Güvenlik konusunda oldukça evhamlı bir kişiliğe sahip olan Sultan II.Abdülhamid, bu şekilde saray dışına olan ihtiyacı azaltarak yönetim merkezinin muhafazasını sağlamaya çalışır. Ayrıca bu şekilde yerel üretimin desteklenmesi ile ülke ekonomisine katkı sağlanması hedeflenir. Tamirhane-i Hümayun, demirhane ve marangozhane gibi alt birimleri olan ve fabrika usulü çalışan Hazine-i Hassa Nezareti'ne bağlı bir kurumdur. Devrin son model teknolojisine sahip makinelerin kullanıldığı Tamirhane-i Hümayun'un atölyelerinde başta saray olmak üzere İstanbul'da yer alan önemli kurumlar, Osmanlı Devleti'nin diğer vilayetlerinde bulunan kurumlar için de imalat ve tadilat işleri yapılmaktaydı. Yerli ve yabancı birçok işçinin çalıştığı atölyelerde dönemin sanat anlayışına uygun birçok eser vücuda getirilir. Avrupa'dan gelen yabancı ustalar, Tophane-i Amire sanayi alayları ve Bahriye sanayi alaylarından gelen birçok usta ile çeşitli uzmanlık dallarına ait işler icra edilir. Bununla birlikte sanat ve zanaat işlerinin öğretilmesi ve yeni ustalar yetiştirmek hususunda da bir eğitim kurumu gibi faaliyet gösterir. Tamirhane-i Hümayun, II.Abdülhamid devrinde sanayi alanında atılan en önemli yeniliklerden biri olur. Çeşitli türden ürünlerin imalı yapıldığı bu kurumda ortaya çıkarılan eserler ülkenin çeşitli yerlerinde kullanılır. Arşiv belgeleri ile hazırlanan bu çalışmanın amacı II.Abdülhamid devrinin simgesi haline gelen Yıldız Sarayı'nın teşkilatının bir parçası olan Tamirhane-i Hümayun'un işleyişini ortaya koymak ve sanayi alanında yapılan yenilikler bağlamında anlaşılmasını sağlamaktır.