Yoksullukla mücadelede sosyal girişimcilik: Grameen mikrokredi modeli

Yoksulluk birden fazla disiplinin ilgi alanına giren ve birden fazla sosyal sorunla ilişkili olan son derece karmaşık bir meseledir. Bu durum yoksulluk yazınında büyük bir yekün de oluşturmaktadır. Öyle ki zaman zaman yoksulluk tartışmalarının tükendiğine yönelik bir yargının yaygınlık kazandığı görülmektedir. Yoksulluk tartışmalarının tükenmesinin yanında daha önemli olan durum ise yoksulluk sorununun ortadan kaldırılmasıdır. Bu da dünya üzerinde tek yoksulun kalmamasını ifade eden ve doğrulanabilirliği mümkün olmayan son derece büyük bir iddia içermektedir. Ayrıca savaş ve göç gibi belli döngüsel nedenler yoksulluğu yeniden gündeme taşırken, sosyo-ekonomik yapıda görülen değişimler de sorunu yenileştirmenin yanında belli çözümleri de yenileştirebilmektedir. İşte bu noktada Bangladeş'li iktisat profesörü Muhammed Yunus, yeni kurulmuş olan ülkesinin yaşadığı büyük çaplı yoksulluk sorununa çözüm getirebilme amacıyla sahip olduğu akademik kimliğini kullanarak bir grup öğrencisi ile birlikte alana çıkmıştır. Çalışması adına Bangladeş'te Jobra köyünü seçen Muhammed Yunus burada, daha sonra kendi ismi ile anılacak olan "mikro kredi" uygulamasını keşfetmiştir. Mikrokredi uygulaması, bankaların ödeme konusunda güvenmedikleri için kredi vermeyi kabul etmediği yoksul kesime küçük ölçekli krediler sağlayan ve bu yolla da yoksulların girişimciliklerini artırmayı hedefleyen bir sistemi ifade etmektedir. Bu yönüyle mikrokredi sisteminin, son dönemde yoksulluğu ortadan kaldırabilme potansiyeli bağlamında sıklıkla ele alındığı ve ciddi eleştirilerin de konusu haline getirildiği görülmektedir. Söz konusu uygulamanın ün kazanmasında ise Muhammed Yunus'un 2006 Nobel Ödülü de dahil olmak üzere çeşitli platformlarda sosyal girişimcilik ödülleri alması doğrudan etkili olmuştur. Diğer taraftan çeşitli girişimcilik prensiplerini ve yenilikçi yöntemini sosyal fayda sağlama yönünde kullanarak toplumsal sorunlara çözüm üretme çabası olan sosyal girişimciliğin yoksulluk alanında önemli bir figürü olarak anılan Muhammed Yunus'un, sosyal girişimcilik bağlamında henüz ele alınmadığı görülmüştür. Kaldı ki Yunus, kendi yazılarında da ifade ettiği üzere sosyal girişimcilik olgusuyla sorunlu bir ilişkiye sahiptir ve modeli için sosyal girişim yakıştırmasını reddetmektedir. Bu sebeple de alanda sosyal girişimcilik örneği olarak görülen ama kurucusu tarafından sosyal girişimciliğin dışında tanımlanan Grameen Mi- krokredi Modeli önemli bir tartışma zemini oluşturmaktadır. Bu noktadan hareketle de çalışmamızda temel olarak yoksullukla mücadele sürecinde sosyal girişimcilik olgusunun katkısı ortaya konulacak ve örneklem olarak seçilen Grameen Mikrokredi Modelinin söz konusu bağlamda okunma imkanı ele alınacaktır.