Yükseköğretim mezunu işsiz bireylerin iş arama davranışlarının sosyal bilişsel kariyer teorisi çerçevesinde incelenmesi: Malatya ili örneği

Yükseköğretim mezunu bireyler için işsizlik, bireysel, sosyal ve ekonomik açılardan önemli bir sorundur. İstihdam süreciyle bağlantılı olarak değerlendirilen bu sorun, birçok farklı boyut ve değişkenle ilişkilidir ve oldukça karmaşıktır. Bu karmaşıklığın üstesinden gelmek, iş arama davranışının doğru planlanması ve yönetilmesine bağlıdır. Bu bağlamda, iş arama davranışını çeşitli boyutlardan ele alan ve II. Nesil Davranışsal İktisat perspektifini yansıtan modeller, özellikle Bandura'nın Sosyal Bilişsel Teorisi'nden esinlenen Lent, Brown ve Hacket (1994) tarafından geliştirilen Sosyal Bilişsel Kariyer Teorisi (SBKT) gibi yaklaşımlar önem kazanmaktadır. SBKT, önceki teorilerin kavramlarını bütüncül bir bakış açısıyla birleştirerek iş arama sürecini daha kapsamlı bir şekilde açıklamayı amaçlamaktadır. Bu araştırmanın amacı, İŞKUR'a kayıtlı yükseköğretim mezunu işsiz bireylerin iş arama davranışını SBKT çerçevesinde Malatya ili bağlamında analiz etmektir. Bu doğrultuda, bireylerin demografik özellikleri, psikolojik durumları ve çevresel faktörler arasındaki ilişkiler SBKT modeli ile incelenmiştir. Araştırmada, söz konusu modele, kişilik envanteri, finansal stres ve temel öz değerlendirme gibi eklemeler yapılarak oluşturulan SBKT temelli İş Arama Davranışı Modeli, "Türkiye (Malatya) dinamikleri" ile "iş arama davranışı" ve "yükseköğretim mezunları" bağlamında analiz edilmiştir. Araştırma nicel paradigmayla yürütülmüş ve SBKT esas alınarak oluşturulan model, yapısal eşitlik yöntemiyle test edilmiştir. Ayrıca demografik verilerin analizinde betimsel ve tanımlayıcı istatistiki teknikler kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre araştırmada test edilen model, yükseköğretim mezunu işsiz bireylerin iş arama davranışlarını, eklenen yeni değişkenler ve Türkiye (Malatya) dinamikleri bağlamında kısmen açıklamaktadır. Bu model iş arama davranışının başarılı bir şekilde tamamlanması için psikolojik, bilişsel, sosyal ve ekonomik değişkenlerin göz önünde bulundurulması gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda, bireysel ve toplumsal düzeyde politika geliştirme ve uygulama önerileri sunulmuştur.