Yüzeysel temelli 4-6 katlı binaların deprem sırasındaki davranışlarının parametrik incelenmesi

17 Ağustos 1999 Marmara Depremi (Mw=7.4) sırasında Adapazarı'nda kalınlığıoldukça fazla olan alüvyon ( genç silt, çok derin ve genç silt ve siltli kum ) çökellerüzerinde kurulu şehir merkezinde yer alan yapılarda yerel zemin koşullarına bağlıyapısal hasarlar oluşmuştur. Yapılarda depreme dayalı meydana gelen bu hasarlaryerinden çıkma, zemine batma ve farklı oturma hasarları olarak kayıtlara geçmiştir.Bu hasarların nedeni olarak gösterilen yerel zemin koşulları ve buna bağlı meydanagelen sıvılaşma ve taşıma gücü kayıpları nedeni ile hasar görmüş birçok yapıkullanılamaz hale gelmiştir. Ancak birçok orta hasarlı yapı, gerekli onarımgüçlendirme işlemleri ardından kullanılmaya devam edilmektedir. Konuyla ilgiliyapılan çalışmalarda bu yapı türlerinin özelikle 4-6 katlı yüzeysel temelli yapılarolduğu görülmüştür.Doktora çalışması olarak yapılmış bu çalışmada Adapazarı'nda Karaosmanmahallesinde sıvılaşma ve taşıma gücü kayıpları nedeni ile farklı derecelerde hasargörmüş yapı grubunun deprem sırasındaki davranışı incelenmiştir. Yüzeysel temellibu yapı grubunda üst yapının da bundan sonra olması muhtemel bir depremde nasılbir davranış göstereceği sonlu elemanlara dayalı bir program olan Plaxis V 8.6dinamik modülde modellenerek, incelenmiştir. Yapının bulunduğu alanda yapılanarazi deneyleri, sondajlar ve alınan numuneler üzerinde yapılan laboratuar deneylerikullanılarak yerel zemin koşulları belirlenmiştir. Yapıya dinamik davranış esnasında2 adet gerçek deprem kaydı verilerek farklı temel derinliklerinde, yapıdan katalınması durumunda ve depremin yapıya farklı iki doğrultuda etkimesi durumundayapıda seçilmiş 3 noktada meydana gelen yatay yer değiştirme ve yatay ivmedeğerleri değerlendirilmiştir. Ayrıca yapıların bulunduğu zeminlerde dinamikdurumda zemin davranışını incelemek amacıyla, sıvılaşma analizi ve sıvılaşmayabağlı zemin deformasyon analizleri yapılmıştır. Bu analizler sonucu elde oturmadeğerleri arazide deprem sonrası ölçülen oturma değerleriyle karşılaştırılmıştır.Sonuç olarak; nümerik model üzerinde 3 noktada hesaplanan yatay yer değiştirmedeğerlerinin temel derinliğinden bağımsız ancak deprem büyüklüğü ve yer altı suseviyesiyle ters orantılı bir biçimde değiştiği belirlenmiştir. Yatay ivme değerleri iseyapı yüksekliği ve deprem büyüklüğüyle orantılı olarak artmaktadır. İncelenenyapılarda 2 kat alınması durumunda hesaplanan yer değiştirme ve ivme değerleri ilekat alınmamış durumda hesaplanan yer değiştirme ve ivme değerleri arasında önemlifark gözlenmemiştir. Bu çalışma sonucunda yapıların dinamik durumda zeminkoşullarına bağlı hasar görmelerinde, yapı temeli altındaki zemin tabakasıözeliklerinin, yapının deprem performansında etkin bir parametre olduğu belirlenmişve zemin araştırmalarının önemi ortaya koymuştur.