Z kuşağının siyasal katılım düzeyi ile oy verme davranışı arasındaki ilişkide sosyal medyanın düzenleyici etkisi

Gerek son dönem literatürü incelendiğinde gerekse toplumsal dinamiklere bakıldığında sosyal medyanın hayatımızın merkezi noktalarında yer edindiğini görmek mümkündür. Öte yandan oldukça gündemde olan Z kuşağı bireylerin pek çok farklı sosyal bilimler alanında araştırma konusu edildiği de görülmektedir. Siyasal katılım kavramı ile akla gelen ilk aktivite oy verme olarak görülse de geldiğimiz çağda siyasal katılım davranışını salt oy vermeye indirgemenin çok da mümkün olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır. Siyasal katılım kavramı ile seçmenlerin oy kullanmak üzere sandık başına gitmesinden, kendisine cazip gelen parti ya da adayı desteklemesi ve etkilemesinden ya da sadece alaka duyduğu bir parti olmasına kadar olan tüm eylemlerin açıklanmaya çalışıldığı görülmektedir. İçinde bulunduğumuz yüzyılda teknolojik gelişmeler ve sosyal ağların gelişimi ile siyasal katılım da evrimleşmek zorunda kalmıştır. Günümüz araştırmalarına bakıldığında sosyal medya uygulamalarının vatandaşlardaki siyasi eğilimine etki edeceği öngörüsüyle, siyasi partiler ve liderler sosyal medyayı daha profesyonel ve etkin olarak kullanır olmuştur. Bu çalışma, dijitalleşen dünyada siyasal katılım pratiklerinin dönüşümünü, özellikle Z kuşağı bireylerinin sosyal medya aracılığıyla gerçekleştirdikleri siyasal katılım biçimleri üzerinden incelemeyi amaçlamaktadır. Geleneksel anlamda oy verme davranışıyla özdeşleştirilen siyasal katılım, günümüzde sosyal medya platformlarının etkisiyle farklı formlarda ortaya çıkmakta ve katılımcı demokrasinin yeni görünümlerine işaret etmektedir. Bu bağlamda araştırmada, Z kuşağı bireylerinin sosyal medyada gerçekleştirdikleri gizil katılım, karşıt katılım, takipçi katılımı ve etkileyici katılım türlerinin oy verme davranışı üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Aynı zamanda sosyal medya kullanım sıklığının bu ilişkiler üzerindeki düzenleyici (moderatör) rolü de incelenmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, dört siyasal katılım boyutunun da oy verme davranışı ile anlamlı ve pozitif ilişkili olduğunu göstermiştir. Etkileyici katılımın (β = .358, p < .001), bireyin sosyal medyada özgün içerik üretmesi ve siyasal tartışmalara aktif katılım göstermesi yoluyla oy verme davranışını en güçlü şekilde etkileyen faktör olduğu belirlenmiştir. Gizil katılım (β = .241), karşıt katılım (β = .194) ve takipçi katılım (β = .279) boyutları da anlamlı bulunmuş; bu durum, pasif ya da dolaylı etkileşimlerin dahi seçmen davranışını şekillendirebildiğini ortaya koymuştur. Araştırmada ayrıca sosyal medya kullanım sıklığının moderatör etkisi test edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, sosyal medyanın yalnızca etkileyici katılım ile oy verme davranışı arasındaki ilişkiyi anlamlı ve pozitif yönde güçlendirdiğini (β = .658, p < .001) ortaya koymuştur. Diğer yandan sosyal medya kullanım sıklığı, gizil ve takipçi katılım ile oy verme davranışı arasındaki ilişkiler üzerinde anlamlı bir değişim yaratmazken; karşıt katılım boyutunda beklenenin aksine negatif bir etkileme yönü göstermiştir. Bu sonuçlar, Z kuşağının siyasal katılım davranışının sosyal medya ekseninde çeşitlendiğini, yalnızca oy verme gibi geleneksel pratiklerle sınırlı olmadığını ve özellikle etkileşimli, yaratıcı katılım biçimlerinin seçmen kararlarını daha güçlü biçimde etkilediğini göstermektedir. Dolayısıyla, siyasal katılımın niteliğine dair yeni bir değerlendirme yapılması gerektiği; sosyal medya aracılığıyla şekillenen dijital vatandaşlığın, çağdaş siyasal süreçlerde merkezi bir rol üstlendiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Z Kuşağı, Siyasal Katılım, Sosyal Medya, Oy Verme Davranışı