Zaman etkenli faaliyet bazlı maliyetlendirmenin geleneksel maliyetlendirme modellerine göre üstünlüğü ve kargo sektörü için bir uygulama

Gelişen teknoloji ile yaygınlaşan akıllı cihazlar ve artan altyapı hizmetleri ile birlikte internet geniş kitlelere yayılmış, hemen hemen her konuda olduğu gibi alışveriş alışkanlıklarını da derinden değiştirmiştir. Çok hızlı büyüyen e-ticaret pazarı kargo sektörünün gelişiminde de en önemli itici gücü olmuştur. Bununla beraber kargo işletmeleri, e-ticaret firmalarının artan hacimleri, hizmet talepleri ve pazarlık güçleri karşısında operasyon modellerini adapte etmek ve diğer pek çok sektörde olduğu gibi artan rekabet ve düşen kar marjları ile maliyetlerini detaylı analiz etmek durumunda kalmışlardır. Maliyetlemenin artan önemiyle literatürde farklı sektörlerde maliyetleme yöntemlerine yönelik karşılaştırmaların yapıldığı görülse de kargo sektörüne yönelik yapılan çalışmaların kısıtlı olduğu görülmüştür. Bu çalışma ile işletmelerin müşteri, ürün gibi maliyet objeleri bazında birim maliyetlerini uygun ve doğru bir şekilde ölçebilmeleri için güncel maliyetlendirme yaklaşımlarından zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlendirme yönteminin kendisine öncülük eden geleneksel faaliyet tabanlı maliyetlendirme ve geleneksel hacim tabanlı maliyetlendirme yöntemlerine göre karşılaştırarak üstün olduğu özelliklerinin araştırılması amaçlanmaktadır. Bununla beraber, farklı maliyetlendirme yöntemleri farklı iş alanlarında, farklı işletme sorunları için daha uygun olabilmekteyken özellikle hizmet sektöründe faaliyet gösteren kargo işletmecilerinin maliyet ve operasyon yapısına zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlendirme yönteminin daha uygun olduğunun araştırılması amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda, çalışmanın ilk bölümünde maliyetlendirme yöntemleri ile ilgili bilgiler ve literatür araştırmalarına yer verilmiş, ikinci bölümde kargo sektörü hakkında bilgiler paylaşılmıştır. Üçüncü ve son bölümde ise yeni faaliyete başlayan bir kargo işletmesinde üç maliyetlendirme yöntemi uygulanarak ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda yöntemler, farklı operasyon süreçlerini gerçeğe uygun şekilde gösterebilmeleri ve maliyetleri doğru şekilde ortaya koyabilmeleri açılarından karşılaştırmaya tabi tutulmuştur. Uygulama sonuçlarına göre zaman etkenli faaliyet tabanlı maliyetlendirme yönteminin kargo sektörünün operasyonlarında önem arzeden döngü sürelerini dikkate alarak müşteri bazındaki farklılaşan kaynak ve faaliyet kullanımlarını daha doğru bir şekilde ve uygulanabilir bir yolla ayırdığını, atıl durumdaki kapasiteye ait maliyetleri maliyet objelerine yüklemeyerek daha doğru bir ölçümleme yapabildiğini söylemek mümkündür.