Zazacanın sentaksı (Sözdizimi)

Bu çalışma, İranî diller ailesinin tehlike altındaki dillerinden biri olan Zazacanın sentaktik (sözdizimsel) yapısını geleneksel ve çağdaş dilbilim kuramları ışığında sistematik biçimde betimlemekte ve analiz etmektir. Uluslararası literatürde yeterince çalışılmamış olan Zazaca, özellikle sentaks düzeyinde kapsamlı akademik bir incelemeye konu olmamıştır. Bu çalışma, Zazacanın temel cümle yapısı, özne-yüklem uyumu, olumlu/olumsuz tümce yapıları, soru cümleleri ve yan cümle türlerini ele alarak, dilin çekirdek sentaktik özelliklerini ortaya çıkarmayı hedeflemektedir. Araştırma şu sorulara odaklanmaktadır: Zazacanın temel cümle yapısı nedir ve hangi sözdizimsel varyasyonlar görülmektedir? Yan cümleler hangi yapılara dayanmakta ve bağlaçların işlevi nedir? Soru ve olumsuz cümleler hangi stratejilerle oluşturulmaktadır? Lehçeler arasında sentaks düzeyinde ne tür farklılıklar vardır ve fiil ekleri bu lehçelerde nasıl konumlanmaktadır? Çalışma nitel bir araştırma desenine sahiptir. Veri toplama yöntemi olarak metin derlemesi (corpus analysis) kullanılmış, atasözleri, masallar, hikâyeler ve romanlardan oluşan bir yazılı derlem oluşturulmuştur. Veriler betimleyici dilbilim yöntemleriyle çözümlenmiş, mevcut literatürle karşılaştırılmıştır. Bulgular, Zazacanın temel cümle yapısının belirgin biçimde SOV düzeninde olduğunu göstermektedir. Morfolojik açıdan kısmi ergatiflik sergileyen dil, sözdizimi bakımından akuzatif özellik göstermektedir. Cümlenin merkezinde fiil, ekseninde özne yer almaktadır. Lehçeler arasında ise bazı farklar vardır: Güney Zazacasında bazı fiil ekleri fiilden önce, Kuzey Zazacasında ise genellikle sonra gelmektedir. Bu çeşitlilik, Zazacanın bölgesel zenginliğini ve tipolojik önemini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu tez Zazacanın sentaksına dair kapsamlı ve sistematik bir inceleme sunmakta; hem genel dilbilim ve İranî diller tipolojisine hem de Zazacanın korunması, standartlaştırılması ve canlandırılmasına katkı sağlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Zazaca, Sentaks (sözdizimi), Zazaca Gramer, Cümle Yapısı, Dil Tipolojisi, Dilbilimsel Analiz, İranî Diller.