Zeytinyağı piyasasında Türkiye'nin rekabet gücü: Seçilmiş ülkelerle karşılaştırmalı ampirik bir analiz

Küresel zeytinyağı piyasasında zeytinyağı üretiminin neredeyse tamamını gerçekleştiren Akdeniz ülkeleri, zeytinyağı tüketiminde de lider konumundadırlar. Bu araştırmanın amacı Türkiye'de zeytinyağı piyasasındaki sorunların belirlenmesi ile küresel zeytinyağı piyasalarında Türkiye'nin rekabet gücünü artıracak ve dolayısıyla zeytinyağı piyasasında payını artıracak uygun politikaların ve önerilerin belirlenmesidir. 2008 – 2020 yılları arasındaki veriler kullanılarak; İspanya, İtalya, Yunanistan ve Türkiye'nin zeytinyağı üretim, tüketim ve ihracat miktarlarının analizi yapılan bu araştırmada, yine bu ülkelerin rekabet gücünün Açıklanmış Karşılaştırmalı Avantaj (Revesled Comparative Advantage, RCA) yöntemi ile kıyaslaması yapılmıştır. Türkiye'nin bölgede önemli bir zeytinyağı üreticisi ülke olduğu ve potansiyel rekabet gücünü artırabilecek bir konumda olduğu savunulan bu araştırmada, Türkiye'nin mevcut durumda, küresel zeytinyağı piyasasında rekabet gücü bakımından 3. sırada olduğu görülmüştür. 2019 yılında açıklanan Küresel Rekabet Edebilirlik Endeksine (Global Competitiveness Index, GCI) göre 61. sırada olan Türkiye'nin, küresel zeytinyağı sektöründe 3. sırada olması önemli bir durumdur. Sektör bazlı kıyaslama modeli ile Türkiye'nin zeytinyağı sektöründeki rekabet gücü belirlenen araştırmada, Türkiye'nin İspanya ve İtalya ülkelerinde olduğu gibi gelişmiş tarım ve ticaret politikaları ve kooperatifleşme sayesinde zeytinyağı sektöründe daha da başarılı olabilecek potansiyele sahip olduğu sonucuna varılmıştır. Araştırmanın sonucuna göre, zeytinyağı sektöründe İspanya ve İtalya ülkelerinin rekabet gücüne oldukça yakın bir rekabet gücüne sahip olduğu olduğu sonucuyla birlikte Türkiye'nin Yunanistan'dan daha fazla rekabet gücünün bulunduğu da anlaşılmıştır. Araştırmanın sonunda İspanya, İtalya, Yunanistan ve Türkiye'nin küresel zeytinyağı sektöründeki RCA değerlerini etkileyebilecek faktörlerin Türkiye'nin RCA endeksini artıracak yönde etkisini inceleyen bir panel veri analizi yapılmıştır. Bu analiz sonucunda, reel efektif döviz kurunun, tarımsal toplam faktör verimliliğinin, tarımsal üretici desteğinin, piyasa gücünün, AR-GE harcamalarının ve finansal gelişimin RCA endeksine etki ettiği görülmüştür. Küresel zeytinyağı piyasasında rekabet gücünü artırmak için Türkiye'nin tarımsal toplam faktör verimliliğini artıracak politikalar geliştirmesi, finansal gelişimi artıracak politikalara devam etmesi, tarımsal devlet desteklerini etkinleştirmesi, piyasa gücünü artıracak markaşlaşma ve tanıtım faaliyetlerini artırması ve son olarak tarımsal ar-ge harcamalarını yoğunlaştırması gerektiği görülmüştür.