Zihinsel yorgunluk ve farklı şekerleme sürelerinin voleybol performansı ve beyin aktivitesi üzerindeki etkileri

Amaç: Zihinsel yorgunluğun voleybolcularda çeviklik performansı, sıçrama performansı ve elektroensefalografik (EEG) aktivite üzerindeki etkilerini incelemek ve farklı şekerleme sürelerinin (20, 40, 60 ve 90 dakika) bu etkileri azaltmadaki rolünü değerlendirmektir. Materyal ve Metot: Araştırmaya yaş ortalaması 20,60±0,97 yıl olan 10 erkek voleybolcu gönüllü olarak katılmıştır. Çalışma, randomize çapraz geçişli tekrarlı ölçümler deneysel deseninde yürütülmüştür. Katılımcılar kontrol (KON), zihinsel yorgunluk (ZY), 20 dakikalık şekerleme (ŞEK20), 40 dakikalık şekerleme (ŞEK40), 60 dakikalık şekerleme (ŞEK60) ve 90 dakikalık şekerleme (ŞEK90) olmak üzere altı farklı protokolü tamamlamıştır. Zihinsel yorgunluk 15 dakikalık Stroop Testi ile oluşturulmuştur. Performans değerlendirmelerinde Voleybola Özgü Çeviklik Testi (VÇT) ve Karşı Hareket Sıçraması (CMJ) kullanılmıştır. EEG verileri Emotiv EPOC Flex sistemi ile Fz, Cz, Pz, O1 ve O2 elektrotlarından kaydedilmiş, veriler Friedman ve Wilcoxon İşaretli Sıralar Testleri ile analiz edilmiştir. Bulgular: Zihinsel yorgunluk, VÇT süresini 7,09 ± 0,46 sn'den 8,02 ± 0,52 sn'ye artırarak çeviklik performansını olumsuz etkilemiştir (p<0,001). Tüm şekerleme protokollerinde çeviklik performansı, zihinsel yorgunluk koşuluna kıyasla daha iyi bulunmuş ve ikili karşılaştırmalarda anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,05). CMJ performansı zihinsel yorgunluk sonrasında 55,98 ± 1,64 cm'den 52,65 ± 1,32 cm'ye düşmüştür (p<0,05). Yalnızca 20 dakikalık şekerleme protokolü, sıçrama yüksekliğini 57,56 ± 2,71 cm'ye yükselterek anlamlı toparlanma sağlamıştır (p<0,05). EEG analizlerinde frontal, parietal ve oksipital bölgelerde delta ve alfa bantlarında, ayrıca bazı protokollerde Theta/Alfa ve Theta/Beta oranlarında anlamlı değişiklikler belirlenmiştir (p<0,05). Sonuç: Zihinsel yorgunluk voleybola özgü çeviklik ve sıçrama performansını olumsuz etkilemektedir. Şekerleme uygulamaları özellikle çeviklik performansının iyileştirilmesinde etkili görünürken, sıçrama performansındaki toparlanma şekerleme süresine bağlı olarak değişmektedir. EEG bulguları ise kısa süreli şekerleme sonrasında bazı kortikal bölgelerde gözlenen değişimlerin performans bulgularını destekleyebileceğini düşündürmektedir.