Zorbalığın belirleyicileri olarak sınıf iklimi ve aile işlevselliği

Bu araştırmanın temel amacı, ortaokul öğrencilerinde gözlemlenen zorbalık ve mağduriyet davranışlarının aile işlevselliği ve sınıf iklimi ile ilişkisini incelemektir. Öğrencilerin akran ilişkilerindeki zorbalık ya da mağduriyet deneyimlerinin, bireysel eğilimlerin ötesinde; sınıf içi sosyal etkileşimler, öğretmen desteği ve aile işlevselliği gibi çevresel faktörlerle nasıl ilişkili olduğunu açıklamak hedeflenmiştir. Bu bağlamda, çalışmada zorbalığın bireysel kaynaklardan çok, öğrencinin içinde bulunduğu sosyal sistemlerin bir sonucu olabileceği düşüncesi temel alınmıştır. Araştırma, ilişkisel desen kullanılarak, nicel ve kesitsel bir yaklaşımla yürütülmüştür. Çalışma grubu, Türkiye'nin Orta Karadeniz Bölgesi'nde yer alan bir ilçedeki dört farklı devlet ortaokulundan gönüllü olarak katılım sağlayan toplam 875 öğrenciden oluşmaktadır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Sistemik Aile İşlevselliği Ölçeği, Öğrenciler Tarafından Algılanan Sınıf İklimi Ölçeği ve Ergen Akran İlişkileri Ölçeği – Zorba/Mağdur Formu aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler, korelasyon ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Analiz bulgularına göre, zorbalık davranışlarını anlamlı düzeyde açıklayan sistemsel değişkenler arasında öğretmen desteği, akran kabulü, aile içi sınırlar, aile içi iletişim ve aile içi destek yer almaktadır. Bu değişkenlerden özellikle akran kabulünün zorbalık davranışlarını en güçlü biçimde olumsuz yönde açıkladığı görülmüştür. Bununla birlikte, akran desteği, beklenenden farklı olarak zorbalık davranışlarını olumlu yönde açıklayan bir faktör olarak dikkat çekmiştir. Mağduriyet davranışları açısından ise öğretmen desteği, akran desteği, aile içi iletişim ve aile içi destek olumsuz yönde açıklayıcı olurken; sınıf içi doyum ve aile içi bağlılık ise mağduriyeti olumlu yönde açıklayan faktörler olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, zorbalık ve mağduriyet davranışlarının yalnızca bireysel değil, aynı zamanda sınıf iklimi ve aile işlevselliği gibi sistemsel yapılarla da yakından ilişkili olduğunu göstermektedir. Bu doğrultuda hem okul hem de aile ortamlarında sosyal-duygusal gelişimi destekleyen, kapsayıcı ve işlevsel yapıların oluşturulması yönünde politika ve müdahale çalışmaları önerilmektedir.