
5
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Meyerhold ve Piscator'un gerçekçi tiyatroya karşı bütüncül tiyatro anlayışları
ÖZET Tiyatro sanatı çağlar boyunca insan yaşamında iki açıdan önem taşımış ve sürekli ilgi çekmiştir. Bunlar, coşkulu, eğlenceli oyunsu biçimi ve hayatın içinde son derece somut bir amaca hizmet eden işlevidir. Değişik dönemlerde değişik işlevler yüklenen tiyatro, yine bu işlevlerin değişimine koşut olarak değişik biçimlere bürünmüş, seyircisi ile kurduğu organik bütünlüğü hep bu iki ana nokta aracılığıyla sağlamıştır. Tiyatro, kurduğu yapıntı dünya ile seyircisini farklı bir gerçeklik boyutuna taşımış, ona hayal gücünün sonsuz ufuklarım açmıştır. Ancak öte yandan oyunculuğunun sağladığı özgür yaratıcılığıyla da gerçek yasanım çelişen değerlerini tüm çıplaklığıyla seyircisinin Önüne sererek bir yüzleşme alanı yaratmıştır. Tiyatro sanatının yaşamla olan bu sağlam bağı gerçekçi tiyatro anlayışının gelişmesi ile sarsılmış, tiyatro sanatı yasanım etkin sahnesinden çekilerek çerçeve sahnenin, dördüncü duvarın ardına sığınmıştır. Artık tiyatro, yaşamın büyük çelişkilerini seyircisi ile tartışmak yerine, kaderine tutsak olmuş insanın iç dünyasındaki psikolojik bunalımlara yönelmiştir. Bir yandan da tüm oyunculuğunu bir kenara bırakarak, gerçek bir yaşam kesitini tüm ayrıntılarıyla taklit etmeye uğraşmıştır. Tüm bunları yaparken de en önemli öğeyi, yani seyirciyi yok saymış, seyir yerini karartarak tiyatronun organik bütünlüğüne bir darbe daha vurmuştur. Ancak toplumsal hareketliliğin doruk noktasına ulaştığı, teknolojik ve ekonomik dengelerin sınıfsal uçurumları derinleştirdiği bir dönemde ağırlığınıhissettirmeye başlayan ve yaşamın çelişen değerlerini yürekten hisseden bir seyirci kitlesi gelişmekteydi ve bu seyircinin tiyatrosu gerçekçi tiyatro olamazdı. Tiyatro sanatına yaşamın içinde etkin bir işlev kazandırmayı hedefleyen ve oyunsu tadım tekrar yaratmayı amaç edinmiş tiyatral arayışlar, Meyerhold ve Piscator'un gerçekleştirdiği sahnesel ve dramaturjik yeniliklerle sağlam bir temele oturmuş, yirminci yüzyıl tiyatrosunun yenilikçi ve modern yüzünün çıkış noktası olmuştur. Meyerhold ve Piscator'un tiyatro anlayışları ve uygulamaları kimi noktalarda birbirinden ayrılarak farklı yönlere gitmekle beraber, sonuç olarak ortak bir noktada buluşmaktadır. Bu da, yazar, yönetmen, oyuncu ve seyircinin yaratıcı katılımlarıyla oluşan organik bir yapı, bütüncül bir tiyatrodur.
Tiyatro görüşleriyle, uygulamalarıyla bir tiyatro adamı olarak Muhsin Ertuğrul
Cumhuriyet dönemi Türk tiyatrosunda tasarım ve mekan değerlendirme yaklaşımları
Türk tiyatrosunda soyutlama kavramı ve Aziz Nesin'in soyutlamaya dayanan oyunları
Soyutlama, gerçekte ayrılamaz olanx düşünsel olarak ayırma eylemidir^ genel ve öz olanı saf bir şekilde ele geçirmek için yapılır, bu yüzden özle ilgili olmayan gözönüne alınmaz. Sanat¬ ta soyutlama, sanatın Doğacılıktan ayrılması, doğal gerçeğe öy- künmekten uzaklaşması anlamına gelire Bu anlamda ilkel toplum- ların sanatında da soyutlama görülür» XX» yüzyıl sanatında so¬ yutlama, çağın düşünce sistemine koşut olarak sanatın da temel karakteristiği olmuştur» Buna göre, nesnel gerçeğin kaygı yara¬ tan sürekli değişiminden huzursuzluk duyan sanatçı, değişmeyen huzur noktaları aramış^ bu nedenle varlıkların değişmeyen özü¬ ne ulaşmayı denemiştir. Bu da sanatın doğal gerçeği birebir taklitten gitgide uzaklaşması anlamına gelmektedir9 Modern sa¬ natta soyutlama, önce XIX. yüzyılda, plastik sanatlarda, izle¬ nimcilikle başlamış| XX» yüzyılın başlarında da Soyut sanat bir akım olarak ortaya çıkmıştır» Plastik sanatlardan sanatın öteki alanlarına yayılan bu eğilim, tiyatroda da benzetmeci- likten uzaklaşma, bu şekilde tiyatronun kendi araçlarıyla baş- başa kalması ve arı bir sanata dönüşmesi anlamına gelir» XX, yüzyılda tiyatroda soyutlama birçok öncü akımın yaraşıra, Epik Tiyatro ve Absürd Tiyatro gibi, iki büyük tiyatro hareketini yaratmıştır» Bunların dışında, bir de geleneksel Doğu tiyatro¬ sunda, özellikle oyunculuk açısından, yaygın bir soyutlamadan sözetmek gerekir*, Türk tiyatrosunda, soyutlama bağlamında anı¬ labilecek yönelişler, Cumhuriyet tiyatrosunun en yoğun ve devin¬ gen dönemi olan 1950-1970 zaman diliminde ortaya çıkmıştır» So¬ yutlama, bu dönemde; l. Dramatik yapıtlarda, 2. Gelenekten ya¬ rarlanarak yazılan yapıtlarda, 3« Absürd yapıtlarda ayn ayrı biçimlerde görülür. Aziz Nesin"in soyutlamaya dayalı oyunlarını,- Geleneksel tiyatromuzun özelliklerini taşıyan Düdüklülerle Fireacılann Savaşı dışında- Dramatik yapıtlar sınıfında değer- lendirmek gerekir. Bu oyunlar, kapalı biçimle yazılmış, belli dramatik aksiyonları olan oyunlardır, ölüm, yalnızlık, evlilik, savaş, kahramanlık vb evrensel temalar içerirler» Bu oyunlarda görülen soyutlama, öncelikle, yazarın her türlü dışsal yerel ayrıntıdan sıyrıldığında -giysi, dekor, aksesuar, şive vb- yi¬ ne de ulusal kalabilen insanı yaratma amacına hizmet eder» Ne¬ sin" e göre, sahnede bütün bu yardımcı öğelerden soyutlandığın¬ da bile "bir Türk gibi duyan, düşünen, davranan" insan yaratıl¬ dığında ulusal tiyatro yaratılmış olacaktır? ulusallık da ev¬ renselliğin önkoşuludur.
Görsel okur-yazarlık, üst-kurmaca ve korku filmleri: Yeni stalker filminde kendi üzerine düşünen kurgu olgusunun değerlendirilmesi
ABSTRACT VISUAL LITERACY, METAFICTION, AND HORROR MOVIES: AN ACCOUNT OF SELF-REFLEXIVITY IN THE NEW STALKER FILM Orhan Anafarta Ph. D. in A.D.A Supervisor: Assist. Prof. Dr. Mahmut Mutman July, 2001 This study investigates the significance of metafiction, game, and visual literacy as they relate to today's changing practices of spectatorship. These concepts are elaborated in relation to the rebirth of the eighties' horror film genre 'stalker' as a self- reflexive text in the nineties. Scream (Wes Craven, 1996) is taken as the purest specimen of the 'new stalker' in which the above- mentioned concepts can be observed with clarity. Keywords: Visual literacy, metafiction, stalker film, game. Ill