Türk tiyatrosunda soyutlama kavramı ve Aziz Nesin'in soyutlamaya dayanan oyunları

Soyutlama, gerçekte ayrılamaz olanx düşünsel olarak ayırma eylemidir^ genel ve öz olanı saf bir şekilde ele geçirmek için yapılır, bu yüzden özle ilgili olmayan gözönüne alınmaz. Sanat¬ ta soyutlama, sanatın Doğacılıktan ayrılması, doğal gerçeğe öy- künmekten uzaklaşması anlamına gelire Bu anlamda ilkel toplum- ların sanatında da soyutlama görülür» XX» yüzyıl sanatında so¬ yutlama, çağın düşünce sistemine koşut olarak sanatın da temel karakteristiği olmuştur» Buna göre, nesnel gerçeğin kaygı yara¬ tan sürekli değişiminden huzursuzluk duyan sanatçı, değişmeyen huzur noktaları aramış^ bu nedenle varlıkların değişmeyen özü¬ ne ulaşmayı denemiştir. Bu da sanatın doğal gerçeği birebir taklitten gitgide uzaklaşması anlamına gelmektedir9 Modern sa¬ natta soyutlama, önce XIX. yüzyılda, plastik sanatlarda, izle¬ nimcilikle başlamış| XX» yüzyılın başlarında da Soyut sanat bir akım olarak ortaya çıkmıştır» Plastik sanatlardan sanatın öteki alanlarına yayılan bu eğilim, tiyatroda da benzetmeci- likten uzaklaşma, bu şekilde tiyatronun kendi araçlarıyla baş- başa kalması ve arı bir sanata dönüşmesi anlamına gelir» XX, yüzyılda tiyatroda soyutlama birçok öncü akımın yaraşıra, Epik Tiyatro ve Absürd Tiyatro gibi, iki büyük tiyatro hareketini yaratmıştır» Bunların dışında, bir de geleneksel Doğu tiyatro¬ sunda, özellikle oyunculuk açısından, yaygın bir soyutlamadan sözetmek gerekir*, Türk tiyatrosunda, soyutlama bağlamında anı¬ labilecek yönelişler, Cumhuriyet tiyatrosunun en yoğun ve devin¬ gen dönemi olan 1950-1970 zaman diliminde ortaya çıkmıştır» So¬ yutlama, bu dönemde; l. Dramatik yapıtlarda, 2. Gelenekten ya¬ rarlanarak yazılan yapıtlarda, 3« Absürd yapıtlarda ayn ayrı biçimlerde görülür. Aziz Nesin"in soyutlamaya dayalı oyunlarını,- Geleneksel tiyatromuzun özelliklerini taşıyan Düdüklülerle Fireacılann Savaşı dışında- Dramatik yapıtlar sınıfında değer- lendirmek gerekir. Bu oyunlar, kapalı biçimle yazılmış, belli dramatik aksiyonları olan oyunlardır, ölüm, yalnızlık, evlilik, savaş, kahramanlık vb evrensel temalar içerirler» Bu oyunlarda görülen soyutlama, öncelikle, yazarın her türlü dışsal yerel ayrıntıdan sıyrıldığında -giysi, dekor, aksesuar, şive vb- yi¬ ne de ulusal kalabilen insanı yaratma amacına hizmet eder» Ne¬ sin" e göre, sahnede bütün bu yardımcı öğelerden soyutlandığın¬ da bile "bir Türk gibi duyan, düşünen, davranan" insan yaratıl¬ dığında ulusal tiyatro yaratılmış olacaktır? ulusallık da ev¬ renselliğin önkoşuludur.