8
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Sosyo-ekonomik statü ölçüm uygulamaları ve Türkiye için model önerisi
11 DOKTORA TEZ ÖZÜ SOSYO-EKONOMİK STATÜ ÖLÇÜM UYGULAMALARI VE TÜRKİYE İÇİN MODEL ÖNERİSİ H.Kemal SUHER iletişim Sanatları Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ekim 2003 Danışman: Prof. Dr. Ali Atıf BİR Türkiye'de son yıllarda pazarlama, reklam ve medya sektörünün oldukça önemli bir noktaya geldiği ve bu sektörler içindeki pek çok uluslararası firmanın Türkiye'de atılım içinde olduğu gözlemlenmektedir. Tüm bu gelişmeler sektörde araştırmayı çok gereli bir konuma getirmiştir. Dolayısıyla pazarlama, reklam ve medya sektöründe tüketicilere yönelik yoğun bir veri üretimi söz konusudur. Bu araştırmaların çoğunda tüketiciler belirli sosyal sınıflara göre tanımlanmakta ve tüketim alışkanlıkları ve yaşam biçimleri bu sosyal sınıflara göre yorumlanmaktadır. Türkiye'deki sektörde sosyal sınıfları tanımlamakta kullanılan statü ölçeklerinin belirli sorunlarının olduğu gözlemlenmektedir. Her şeyden önce, bu statü ölçümleri çok fazladır. Araştırma şirketleri, medya ölçüm kuruluşları ve diğer reklam veren firmalar birbirinden farklı statü ölçüm yöntemleri kullanmaktadır. Bu çeşitlilik grupların arasında bir sözbirliğinin sağlanmasını ve özellikle yerel araştırmaların uluslararası araştırmalarla karşılaştırılmasını engellemektedir. Bir diğer problem, statü ölçüm uygulamalarının nasıl geliştirildiği ile ilgilidir. Sektörde kullanılan ölçeklerin nasıl yapılandırıldığı ve hangi kuramsal kriterlere dayandırıldığı pek açık değildir. Bu temel sorunlara bağlı olarak çalışmanın ilk bölümünde sosyal statü ölçümlerine temel olan tabakalaşma kavramı ve tabaklaşma kuramları üzerinde durulmuştur. Dolayısıyla sosyal statü ölçümlerinin arkasında yatan tabakalaşma ve sınıf kavramı sosyolojik bazda açıklanmaya çalışılmıştır.Ill Çalışmanın ikinci bölümünde, sosyal statü ölçüm uygulamalarının başlangıç noktası olan Amerika ve İngiltere'deki çalışmalar üzerinde tarihsel bir bakış açısıyla bilgi verilmiştir. Ayrıca bu bölümde kuramsal ve sektörel çalışmalara da değinilmiştir. Bu bölümde verilen bilgilerin Türkiye'de bu konuda yaşanan bilgi eksikliğini karşılayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye'deki sınıf analizi ve statü ölçümleri incelenmiş ve Türkiye'de yapılan belirli toplumsal tabakalaşma çalışmaları hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Bölümün sonunda Türkiye'deki reklam, pazarlama ve medya sektöründe uygulanan başlıca statü ölçümlerine değinilmiştir. Sektörde kullanılan pek çok ölçek vardır ama çalışmaya dahil edilenler çeşitli gruplar tarafından yoğun şekilde kullanılan ve ön planda olan çalışmalardır. Dördüncü ve Beşinci bölümde, AGB Anadolu Şirketi'nin 2002 ve 2003 yılında gerçekleştirdiği Kurucu Anket (Establishment Survey) verileri kullanılarak, ölçeklerde kullanılan unsurların arasındaki ilişki istatistiksel anlamda ispatlanmış ve ardından yeni bir sosyoekonomik statü indeksi geliştirilmiştir.
Teknik liselerdeki grafik ve fotoğraf eğitiminin gelişimi ve değişimi
Dünyada olduğu gibi ülkemizde de çok önemli bir yere sahip olan grafik tasarım alanının, eğitim alanındaki yeri de önem kazanmış, ortaöğretimden üniversiteye kadar uzanan geniş bir eğitim yapısına kavuşturulmuştur. Türkiye'de grafik sanatı eğitimi sürecinin Osmanlı dönemine kadar uzandığı bilinmektedir. Fakat lise düzeyinde mesleki eğitimin tarihi süreci ise çok yenidir. 2005 yılında Milli Eğitim Bakanlığı, Grafik ve Fotoğraf Alanı adı altında mesleki ve teknik liselerde grafik eğitimi verilmesine karar vermiştir. Bununla birlikte Türkiye genelinde bazı mesleki liselerde 10, 11, 12. sınıf düzeyindeki öğrencilere yoğun bir teknik eğitim ile grafik eğitimi verilmeye başlanmıştır. Bu çalışmada, grafik tasarım alanının ülkemizdeki tarihsel gelişimine bağlı olarak, teknik liselerdeki grafik ve fotoğraf alanının 2010 ile 2020 yılları arasındaki gelişim ve değişim süreçlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma için daha önce yapılan çalışmalardan yola çıkarak, Milli Eğitim Bakanlığı'ndan elde edilen bilgiler ve veriler ışığında istatiksel veriler oluşturulmuştur. Bunun sonucunda ise teknik liselerdeki grafik ve fotoğraf alanının gelişim ve değişim süreci incelenmeye çalışılmıştır.
Reklamcılıkta global stratejiler Netflix Türkiye örneği
Ürün ya da hizmetlerin satış veya pazarlama amacıyla tüketiciyle buluşmasını sağlayan reklam ve reklamcılık faaliyetleri, asırlardır varlığını korumaktadır. Yüzyıllar boyunca gelişen ve değişen kitle iletişim araçları, reklamcılığın benzer biçimde değişim ve gelişimini sağlamıştır. Tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik ya da tüketiciye yeni bir hizmeti satmak amacıyla birçok strateji geliştirilmiştir. Bu stratejilerin bazıları günümüzde hala kullanılırken bazıları ise geçmişin tozlu sayfalarında yerini almıştır. Reklamcılık anlayışının gösterdiği değişimin bir diğer önemli boyutunu oluşturan etmen ise kitle iletişim araçları olmuştur. Yüzyıllar sürecinde azdan çoğa ulaşılabilen küresel iletişim ağlarının ortaya çıkmasıyla dünya minik bir küre haline gelmiştir. Günümüzde markaların vizyonu; artan rakipler ve rekabet ortamı, kitlelere ulaşım olanaklarının artması, pazarın küreselleşmesi gibi unsurlar düşünüldüğünde daha spesifik ve yaratıcı olmak zorunda kalmıştır. Çalışma kapsamında reklamcılık tarihinde strateji geniş bir şekilde ele alınırken, günümüzde kullanılan ve yakın tarihte kullanılmaya başlanan yöntemlere değinilmiştir. Markaların değişime gitme zorunluluğu ve kendilerini yenilemeleri ışığında, lokallikten globalliğe uzanan sürecin sonrasında ortaya çıkan glokal bakış açısı araştırmanın temelini oluşturmaktadır. Glokal strateji ışığında başarıyı sağlayan Netflix örneği üzerinden Netflix Türkiye değerlendirilerek, bu süreçte başvurulan yöntemler, stratejik adımlar, süreç öncesi ve sonrasında elde edilen somut değerler dikkate alınmış ve reklamcılık perspektifinden irdelenmiştir. Çalışmanın önemine bakıldığında; dünya reklamcılık tarihine ve Türkiye reklamcılık tarihine değinilerek, reklamcılıkta stratejinin yüzyıllar boyunca yaşadığı değişim ışığında küresel markaların yaşadığı lokal, global ve glokal süreçlere eklemlenme evreleri göze çarpmaktadır. Glokal reklamcılık açısından Netflix Türkiye'nin incelendiği bu çalışmada göstergebilim yöntemi kullanılarak, Netflix Türkiye'nin yayınlamış olduğu 10 farklı reklam çalışması analiz edilerek; lokal, global ve glokal açıdan ele alınmıştır. 2000'li yılların başında sadece yerel bir film kiralama şirketi olan Netflix'in, 2018 itibariyle alanında dünyanın en büyük markasına dönüşmesi ve konvansiyonel yayıncılığa olan yenilikçi etkisi, reklamcılıkta glokal stratejiler ve Netflix başlığını oluşturmuştur
Dijital hikaye anlatıcılığı ve yerinden edilmiş kimlikler: İnstagram'da mülteci ve sığınmacı kimliklerinin inşası
Hikâye anlatıcılığı, insanlığın ilk günlerinden beri öğretme, hatırlama, ikna etme ve iletişim kurma gibi sosyal etkileşimlerde başvurduğumuz bir yöntem olmuştur. Hikâye anlatıcılığı sayesinde kurulan toplumsal bağlar ve tarihsel anlatının devamlılığının sağlanması, toplumların ilerlemesinde önemli bir yere sahiptir. Modern dijital toplumların her yanı ekranlarla çevrili doğasında, dilbilimsel olandan görsel olana ya da daha doğru bir deyişle içinde birden çok iletişim (yazınsa, görsel, işitsel, sanal) modunu içeren fakat yoğun olarak görme duyumuza hitap eden içeriklere doğru bir eğilim oluşmaktadır. Bu durum hikâye anlatıcılığının biçim ve boyut değiştirmesine sebep olduysa da, toplumsal yerinde herhangi bir değişikliğe neden olmamıştır. Günümüzün teknolojik olarak doygun dünyasında, dijital hikâye anlatıcılığı halini alan bu pratik, geleneksel hikâye anlatıcılığının yanı sıra, bireylerin hayatlarının her noktasında var olagelmektedir. Bu durum, hikâye anlatıcılığını kimliğin inşa edildiği bir araç olarak düşünmeyi mümkün kılmıştır. İçinde yaşadığımız diğital çağ yalnızca hikâye anlatıcılığının değil, aynı zamanda kimlik gibi çok temel bir kavramın da nasıl inşa edildiğini, temsil edildiğini ve algılandığını etkilemektedir. Geleneksel kimlik kuramlarının kişiye içkin ve ötekilerden bağımsız bir gerçek olarak değerlendirdiği kimlik, moderniteyle birlikte "diğerleri" ile ilişkili hale gelerek toplumsal olarak "oluşturulan" bir kavram şeklinde tanımlanmaya başlanmıştır. Dijital çağda postmodern bir kavram olarak kimlik ise çok daha akışkan ve performansa dayalı bir hal almaktadır. 2. Dünya Savaşı'nın ardından yaşanan mülteci krizinden sonraki en büyük krizi yaşadığımız yirmi birinci yüzyılda, kimlikle ilgili en önemli olgulardan biri göç ve mülteciler olarak ortaya çıkmaktadır. Medya yerinden edilmiş bireyleri belli bir söylem içerisine hapseden imajlarla dolup taşmaktadır. Bu çalışma, yerinden edilmiş kişilere dijital medya ve dijital hikâye anlatımı tarafından sağlanan olanakları incelemeyi amaçlamaktadır. Dokuz katılımcının dijital hikâye anlatıcılığını, ev sahibi ülkeye geldiklerinde kendilerine atanan söylemin dışında bir kimliği inşa etmek için kullanıp kullanmadıkları ve nasıl kullandıkları belirlenmek istenmektedir. Ayrıca, dijital hikâye anlatıcılığının mülteciler için bir tür aktif kimlik oluşturma imkânı sunup sunmadığını daha iyi anlamak ve yerinden edilmiş bireylerin deneyimlerine birinci elden ulaşmak için derinlemesine görüşmeler yoluyla elde edilen dilsel verileri analiz edilecektir.
Film afişlerinde imgeler: Saul Bass film afişlerinin göstergebilimsel incelemesi
Film afişlerinde anlamın yaratılmasındaki bazı değişkenleri ortaya koymak ve buradan hareketle afiş okumaları yapabilmek üzere yapılan bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde; bir çalışmaya "tasarım" ve tasarım süreci sonunda ortaya konulan bir ürüne "tasar" diyebilmemiz için gerekli koşullar nelerdir? Sorusundan hareketle; tasarım kavramı; tasarı ve tasar terimlerinin açıklanması, tasarım sürecinde adımlar, temel tasarım kuramları, tasarımda konu-öz-biçim-içerik ilişkisi, grafik tasar olarak afiş ve film afişi, afiş tasarımında tasar'ın yapısal göstergeleri ve film afişi özellikleri ele alınmıştır. Bu bölümde temel tasarım kuramlarında irdelenen, "tasarım öge ve ilkeleri ile organizasyon esasları" ikinci bölümde, "görüntüsel gösterge"ler başlığı olarak ele alınmıştır. İkinci bölümde; bir "tasar" nasıl okunur? Sorusundan hareketle, gösterge kavramı açıklanmış, göstergelerin sınıflaması yapılarak dilsel gösterge ile görüntüsel gösterge arasındaki farklar ortaya konmuştur. Görüntüsel göstergelerin biçim ve içerik anlamında ele alırken kod, mesaj, göstergebilim kavramı açıklanmış, gösteren-gösterilen ve kod, mesaj, anlamlama, düzanlam, yananlam, üstdil başlıkları açıklanmıştır. Çalışmanın çözümleme aşaması olan üçüncü ve son bölümünde; grafik tasarımcı Saul Bass'ın 1955 ile 1993 yılları arasında tasarladığı ve kendi resmi sitesinde yer alan 23 film afiş tasarımından -amaçlı örnekleme yöntemiyle- seçilen 10 ikonik, simgesel ve illüstratif film afişinin teknik çözümlemeleri Güngör'ün "tasarın birleştirici prensipleri"ne göre "biçim" yönüyle, Roland Barthes'in afiş görüntülerini çözümlemeye olanak sağlayan "üç aşamalı göstergebilimsel çözümleme" örneğine uygun olarak, "içerik" yönüyle çözümlemeleri yapılmıştır. Sonuç olarak Saul Bass film afişlerinin, temsil ettiği filmin ana teması olan kavramı, fotoğrafsız, en az tasar ögesi kullanarak, ikon ve simge yardımıyla anlatan basit ve sade tasarlarının üzerindeki anlamsal değeri, sadece içerik yönüyle değil biçimsel unsurlarıyla da sağladığı ortaya konulmuştur.
Siyasal iletişimde reklamcılığın rolü ve etkisi 1988 Şili referandum örneği
Türk Dil Kurumu siyaset kavramını; devlet işlerini düzenleme ve yürütme sanatı ile ilgili özel görüş veya anlayış olarak tanımlamaktadır. Bu siyasal düzenin ışığında kamuoyunun güvenini kazanmak, siyasal sistem içerisinde kitlelerin desteğini almak ve en önemlii iktidar olabilmek için iletişim faaliyetlerine önem vermek zaruri bir durumdur. Bu iletişim sürecnin çift yönlü olmasını sağlayan ya da tek yönlü iletişim süreciyle bilgilendirme yolunu açan en temel unsur ise reklamcılık ve propaganda unsurlarıdır. Siyasal iletişim başlığı altında hazırlanan bu proje dünya siyaset tarihinde iz bırakmış bir siyasal iletişim kampanyası incelenmiş ve değerlendirilmiştir.1988 yılında Şili ülkesinde yapılan referandum süreci ve halkoylaması sürecinde hazırlanan 'No' kampanyası; götergebilimsel yöntem ve de Gerbner'in iletişim modeli üzerinden analiz edilmiştir. Siyasal iletişim sürecinde reklamcılığın etkisi örnek olay üzerinden aktarılarak projenin konusunu oluşturmaktadır.
TİKA'nın yurt dışında yapmış olduğu kültürel faaliyetlerin Türk basınındaki izdüşümü
Türkiye'nin uluslararası platformda günden güne daha fazla olumlu imaj çizilmesinde ve faaliyet alanını genişletip dünyanın her yerinde etkin olmasındaki en önemli rol oynayan kuruluşlardan biri Türk İş Birliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı (TİKA)'dır. Bu kapsamda TİKA'nın yapmış olduğu faaliyetler neticesinde birçok coğrafyada ülkemiz TİKA aracılığı ile mevcut olarak geçmişten gelen bağlar tutularak yeni ilişkiler geliştirilmektedir. Türkiye'nin tanıtımına ve Türk dilinin yaygınlaştırılmasına ciddi derecede önem vererek yardım götürdüğü ülkelere mevcut bilgi birikimi ile tarihsel altyapısının verdiği tecrübeye dayanarak bilgi ve teknik destek götürmeyi kendisine görev edinmiştir. Türkiye Cumhuriyeti'nin temel misyonu tarihsel iş birliğine katkı sağlayarak bölgesel bir güç olmakla beraber bu coğrafyalarda güven ve istikrar sağlayarak ikili ve uluslararası iş birliği ve ilişkileri geliştirmektir. TİKA, aynı zamanda Türkiye'nin dış politikasının paralelinde, sınır komşuları da dahil olmak üzere akrabalık bağları, tarihi geçmişi olan Türk Cumhuriyetleri ve gelişmekte olan ülkelerle ilişkilerin güçlenmesi açısından katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu hedefler doğrultusunda çalışmada TİKA'nın yapmış olduğu faaliyetler ele alınarak konunun ehemmiyeti üzerinde durulmuş ve ülkemiz adına ne derece önem teşkil ettiği açıklanmaktadır. Bu önem, TİKA'nın yapmış olduğu faaliyetlerin basına yansıması haberleri ele alınarak haber metinlerin içerik çözümlemesi yapılmış ve önemi bu şekilde pekiştirilmiştir.
Google arama hacimlerine göre internet kullanıcılarının dijital arama alışkanlıklarının Türkiye'ye dair toplumsal bir analizi
İnsan doğduğu günden itibaren sürekli olarak bilgi edinme davranışını sergilemektedir. Bilgi edinmenin insan için en kolay yollarından biri iletişimdir. İnsanlık bilgiye daha hızlı ve daha doğru ulaşmak için sürekli olarak iletişim becerilerini geliştirmiştir. İletişimin gelişmesindeki en önemli rolü hiç şüphesiz teknoloji oynamaktadır. Teknolojinin gelişmesiyle, yeni iletişim araçları ve metotları ortaya çıkmıştır. Bilgileri daha kolay bir şekilde kitlelere ulaştıran insanlık, medya teknolojilerini sürekli olarak geliştirmiştir. Günümüzde ise literatürde 'yeni medya' olarak tabir edilen medya, medya nesnelerinin dijitalleşmesiyle ortaya çıkmış ve insan hayatındaki en büyük bilgi edinme yöntemi olarak kullanılmaya başlanmıştır. Dünyada ve Türkiye'de internet kullanımı her geçen gün artmaktadır. Artan internet kullanımı ile internet kullanıcıları internet üzerinde gerçekleştirdiği davranışlar sonucunda geniş kapsamlı bir iz ve veri bırakmaktadırlar. Kullanıcıların internet üzerinde yaptığı aramalar, girdikleri siteler, sitelerde geçirdikleri vakit vb. birçok davranış, önemli veriler bütünüdür. Söz konusu iz ve veri genel olarak incelendiğinde, dijital arama alışkanlığı ve insanların 'yeni medya' çerçevesinde bilgi edinme davranışları konusunda önemli bulgular tespit edileceği düşünülmektedir. Elde edilen veriler baz alınıp dijital arama alışkanlıkları çerçevesinde tarama gerçekleştirildiğinde, toplumun interneti nasıl ve ne amaçla kullandığı hakkında kritik bulgular elde edilmektedir. Literatüre bakıldığında, Google'ın sunmuş olduğu veriler çalışma konusu olmuş, kullanıcıların davranışları gözlemlenmiş, davranışların betimsel analizi yapılmıştır lakin veriler genel perspektiften değerlendirilmemiş olup toplumsal ölçekte bir inceleme yapılmadığı gözlemlenmiştir. Bu tez çalışması; her gün milyonlarca kez arama motorlarında arama yapan kullanıcıların alışkanlıklarını anlayabilmek, daha başarılı bir içerik üretimi sağlayabilmek, dijital fizibilite çalışmaları yapabilmek veya kamuoyunun ilgisi üzerinde önemli tespitler yapabilmek için 2024 yılında Türkiye'de Google arama motoru aracılığı ile her ay 1.000.000 hacim üzeri yapılan aramalar tespit edilip betimsel tarama yöntemiyle incelenip Türkiye'deki arama alışkanlıkları hakkında çıkarım yapabilmeyi hedeflemektedir. Elde edilen bulgular makro ölçekte değerlendirildiğinde; Türkiye'deki arama motoru kullanıcılarının, arama motorlarını gündelik yaşamını destekleyecek güncel verileri edinme amacıyla kullandığı, arama motorları aracılığıyla ulaşılan bilgilerin geniş bir zaman dilimine hitap etmek yerine, daha çok güncel ve kalıcı olmayan bilgiler olduğu söylenebilmektedir.