4
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
Mersin ofiyolitindeki ultramafik kayaçların süstaşı olarak kullanılabilirliğinin araştırılması
Mersin ofiyoliti, Orta Torosların güney yamacında yer alan Kretase yaşlı masiflerden birisi olup, doğuda sol yanal atımlı Ecemiş fayı, kuzeyde Bolkardağı metamorfikleri ile tektonik dokanaklı, batı ve güneyde Miyosen yaşlı karbonatlarla örtülü olarak bulunmaktadır. Yaklaşık 6 km kalınlığında bir okyanus kabuğunu temsil eden Mersin ofiyoliti; tabandan tavana doğru metamorfik bir dilimi, harzburjitleri, ultramafik ve mafik kümülatları, bazalt ve derin deniz sedimanlarını içermektedir. Mersin ofiyolit istifinde gözlenen ultramafik kayaçlar, dünit, harzburjit ve piroksenit kayaçları ile temsil edilmekte, ayrışma yüzeyi kızıl-kırmızımsı ve kahve renklerde, taze yüzeyi ise koyu yeşil-yeşil renklerde az veya ileri derecede serpantinleşme göstermektedir. Ultramafik kayaçlar tanesel, elek ve poikilitik doku sunmakta, düşük CaO ve Al2O3, yüksek MgO, alkali ve FeO içeriklerine sahiptirler. Bu çalışma ile Mersin ofiyolit istifine ait ultramafik kayaçların (peridotitler, piroksenitler ve serpantinitler) süstaşı olarak kullanabilirliğinin araştırılması, gemolojik ve mineralojik incelemelerin yapılması ile belirlenen süstaşlarının işlenmesi sonucunda kuyumculuk sektöründe kullanım alanlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Bölgeden alınan örneklere, süstaşı olarak takıda kullanılmak üzere taş kesim aşamaları uygulanarak kabaşon ve faset kesim çalışmaları yapılmış olup örnekler çeşitli formlarda farklı metaller kullanarak takı haline getirilmiştir. Kolay kesimi ve iyi bir parlaklığa sahip olması, işlenebilirliği, açık-koyu yeşil rengi ve desenli görünümü gibi özellikleriyle bölgedeki ultramafik kayaçların süstaşı olarak kullanılabilir oldukları düşünülebilir.
Musalı (Mersin) bölgesindeki azurit ve malahit minerallerinin gemolojik incelenmesi ve süstaşı olarak değerlendirilmesi
Mersin ilinin kuzey batısın da yer alan Musalı köyü civarında gözlemlenen malahit ve azurit mineralleri Üst Kretase'de tektonik olarak bölgeye yerleşen Mersin ofiyoliti içerisinde yer almaktadır. Mersin ofiyolitinin çoğunluğunu serpantinize olmuş büyük harzburjit dilimleri ve bunları kesen toleyitik diyabaz daykları ile yer yer dünit, harzburjit, orto piroksenit bantları oluşturur. Bölgedeki ofiyolitik birimlerde krom cevheri işleten ocaklar olduğu saptanmış, fakat bakır cevherleşmeleri ile ilgili bir çalışmaya rastlanmamıştır. Ancak malahit ve azuritlerin varlığı bölgede bakır cevherleşmelerinin de olabileceğini göstermektedir. Bölge de yapılan arazi çalışmaları sırasında çatlak ve gözenek boşluklarında oluşan malahit ve azuritler bir arada çoğunlukla kayaçların yüzeyinde sıvama şeklinde olduğu gözlemlenmiştir. Mavi renkli bakır karbonat minerali olan azurit (Cu3 (CO3)2 (OH) 2) ve psödomorfu olan malahit (Cu2 (CO3) (OH)2) genellikle bakır yataklarının üzerindeki oksitleyici bölgede sığ derinliklerde oluşurlar. Biraz asidik olan ve bakır içeren sular, kayadaki çatlaklar ve gözenek boşluklarından aşağıya doğru süzülürken karbonat minerallerinin çökelmesine izin veren jeokimyasal bir ortamla karşılaştığında ikincil mineral olarak azurit ve malakit mineralleri oluşur. Azurit genelde malahite dönüştüğü için aynı ortamda birlikte bulunurlar, bu nedenle tez içerisinde bu ikili bakır minerali azurmalahit olarak adlandırılmıştır. Çalışma alanından alınan azurmalahit ve yan kayaçları üzerinde parlak-ince kesit incelemeleri, XRD, XRF, ICP-MS analizleri yapılmıştır. Parlak-ince kesit incelemeleri ve XRD sonuçlarına göre alınan örneklerde pirit, kalkopirit, azurit, malahit, piroksen ve amfibol minerallerine rastlanmıştır. XRF analizlerinde Al2O3, CaO, Cu, Fe2O3, S ve SiO2 değerlerinin yüksek olduğu gözlenmiştir. ICP-MS sonuçlarına göre Cu, V, Cr, Sr Ni, Co ppm değerinin yüksek olduğu tespit edilmiştir. Bölgedeki azurmalahitlerin mineralojik-gemolojik olarak incelenmesi ve süstaşı olarak kullanılabilirliğini içeren bu çalışma Mersin Üniversitesi BAP birimi (proje no: 2021-1-TP2-4291) tarafından desteklenmiştir.
Cocak deresi (Mersin kuzeyi) civarında gözlemlenen mercan fosilli kireçtaşlarının mineralojik karakteristikleri ve gemolojik olarak araştırılması
Bu tez çalışması Mersin iline bağlı Aslanköy yöresinin kuzeyinde, Cocak deresi civarında bulunan Miyosen yaşlı mercan fosilli kireçtaşlarının mineralojik-petrografik özellikleri ve gemolojik kullanılabilirliğinin araştırılması amaçlanmıştır. Arazi çalışmaları sırasında derlenen örnekler optik mikroskobik yöntemlerle incelenmiş ve gerek kireçtaşlarının ve gerekse de mercan fosillerinin tamamen karbonat minerallerinden oluştuğu belirlenmiştir. Mercan fosillerince zengin örneklerin XRD yöntemiyle yapılan ayrıntılı mineralojik incelemede tamamen kalsit mineralinden oluştuğu saptanmıştır. Mercan fosilli kireçtaşlarının desenleri dikkate alınarak dilimler alınmış ve bu dilimlere çeşitli boyama yöntemleri uygulanarak renklendirme çalışmaları yapılmıştır. Bunun yanısıra mercan fosillerince zengin kireçtaşları renklendirilmiş ve renksiz epoksi reçineyle birleştirilerek şekil verilmiş ve kolay işlenebilir hale getirilerek şekil verilme işlemlerinin ardından albenisi yüksek ürünler elde edilmiştir. Bu çalışma fosil mercanlı kireçtaşlarının gemolojik kullanılabilirliği konusunda ülkemizde yapılan ilk çalışma olup bu konudaki bilgi eksikliğini giderme açısından daha sonraki araştırmacılar için kaynak çalışma niteliği taşımaktadır.
Mermer-kalsit oluşumlarının gemolojik olarak değerlendirilmesi
Bu çalışmada ülkemizde bol miktarda gözlenen kalsit minerallerinin ve artık olan mermer parçalarının, mevcut değerlendirilme alanları dışında, renklendirerek süs taşı olarak da kullanılabilmesi amaçlanmıştır. Kalsit minerali Mersin iline bağlı Toroslar ilçesinin Kerimler mahallesinde yapılan arazi çalışmaları ile mermerlerin parça artıkları ise mermer işleme firmalarından temin edilmiştir. Mermer işleme firmalarında atıl durumda olan ve renklendirmeye uygun beyaz bej ve gri renkte 3 tip mermer seçilmiştir. Öncelikle farklı yapılarda olan mermerlerin doku özelliklerini görmek için yapılan ince kesit incelemeleri sonucu beyaz mermerin iri kalsit kristallerinden oluştuğu, bej mermerlerin daha küçük kalsit kristalleri ile birlikte fosilli olduğu ve gri mermerlerin ise diğerlerine göre daha küçük kalsit kristalleri içerdiği gözlemlenmiştir. Bu üç tip mermer için poroziteyi artırararak boyama absorbsiyonunu maksimum seviyeye çıkarmak ve renklendirmenin kalıcı olacağı ideal koşulu tespit edebilmek adına 5 faklı ısı derecesinde (100 -150-200-250-300 0C de), 5 farklı sürede ( 30 dk- 1 saat - 1,5 saat - 2 saat- 2,5 saat) ısıtıp, 5 farklı boya solüsyonunda (gıda boyası, bakır sülfat, kumaş boyası, mürekkep, metilen mavisi) bekleterek denemeler yapılmıştır. Bir haftalık bekleme sonucunda tüm mermerler için en iyi sonucu bakır sülfat çözeltisinde verdikleri, her ısı ve sürede etkin bir boyanmanın olduğu saptanmıştır. Kumaş ve gıda boyasında diğerlerine göre daha az etkili bir boyamanın olduğu ve eğer koruyucu bir kaplama yapılmazsa uzun sürede tamamen rengini kaybettiği tespit edilmiştir. Metilen mavisi ile boyamalarda beyaz ve bej mermerlerin düşük sıcaklıklarda, mürekkep ile boyamalarda ise yüksek sıcaklıklarda daha koyu renkte boyandıkları gözlenmiştir. Ancak bir yılsonunda bakır sülfat ve metilen mavisi dışında diğerlerinin renginde solma olduğu, bu boyaları kalıcı kılmak için epoksi gibi koruyucu bir kaplamanın yapılması gerektiği tespit edilmiştir. Bu denemeler dışında kalıcı bir renklendirme keten tohumu yağı ile hazırlanan doğal demir oksit çözeltisinde 4 ay bekletilip tekrar ısıtılan kaboşon form verilen beyaz kristalize mermerde sağlanmıştır. Ayrıca önceden ısıtılmış fırında ısıl işleme tâbi tutulan gri mermerin mavi gıda boyası ve beyaz sirke, sıcak su ile yapılan çözeltide 21 gün bekletilmesi sonucunda iç kısımlara kadar boyanın absorbe edildiği mor renk kazandığı gözlemlenmiştir. Süstaşı olarak kullanılabilirlikleri göstermek için demir oksit – keten tohumu çözeltilisinde bekletilerek sarı renk kazanan cilalı mermer ile bakır sülfatta yeşil renk kazandıktan sonra cilalanan mermer ve epoksi ile kaplanarak rengi korunan mürekkep boyalı şekillenmiş mermere takı uygulamaları yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Boyama, Gemoloji, Mermer, Süstaşı Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Meltem GÜRBÜZ, Mersin Üniversitesi, Gemoloji Anabilim Dalı,