298
Arşivlenen Tez
0
DOI Atanmış
0%
DOI Oranı
Anabilim Dalı
İktidar ve başkent: Değişim ve süreklilik çerçevesinde Ankara'da şehircilik (1946-1960)
"İktidar ve Başkent: Değişim ve Süreklilik Çerçevesinde Ankara'da Şehircilik (1946- 1960)" başlıklı yüksek lisans tez çalışması kapsamında çok partili hayata geçiş ve sonrasında Demokrat Parti'nin iktidara gelmesiyle Ankara'nın şehircilik bakımından geçirdiği değişim ve sürekliliklerin çerçevesi çizilmeye çalışılmıştır. Bu amaçla Cumhuriyet Halk Partisi iktidarıyla mukayeseli bir inceleme yürütülmüştür. Çalışma boyunca iktidarların siyasi karakterlerinin başkentlere yansıdığı ve dolaylı olarak da başkentler üzerinden okunabileceği kabul edilmiştir. Ankara başkent ilan edildiği andan itibaren Cumhuriyet rejiminin başarısının simgesel gösterim alanı olarak kurgulanmıştır. Bu kurgu ülkenin kurucu partisi Cumhuriyet Halk Partisi tarafından oluşturulmuş ve yıllarca yine aynı iktidar tarafından şekillendirilmiştir. 1950 yılı itibariyle iktidara gelen Demokrat Parti'nin başkent Ankara'ya yaklaşımı çeşitli açılardan CHP yönetimiyle değişiklik göstermiş ya da süreklilik arz etmiştir. Bu kriterler sorgulanırken kentin ana aksı Atatürk Bulvarı temel alınarak özellikle Ulus ve Kızılay merkezlerine yoğunlaşırmıştır. Ayrıca genel literatür içerisinde 1950 öncesi Ankara'sına dair kapsamlı çalışmalar yer almakla birlikte 1950 sonrasına dair çalışmaların görece yetersizliği giderilmeye çalışılmıştır. Değişim ve süreklilikler incelenirken bir taraftan da Demokrat Parti iktidarının Ankara özelinde şehircilik faaliyetlerinin neler olduğunu ortaya konulmuştur. Anahtar Sözcükler: Ankara, Başkent, Ulus, Kızılay, Atatürk Bulvarı, Cumhuriyet Halk Partisi, Demokrat Parti, Değişim, Süreklilik.
Osmanlı kara ordusunda yeniden yapılanma girişimleri (1913-1914)
Son dönem Osmanlı askerî tarihinin en büyük felaketi hiç şüphesiz Balkan Savaşlarında uğranan ağır yenilgidir. Balkan bozgunu sadece Balkanlarda değil, Osmanlı İmparatorluğu'nun bütün vilayetlerinde siyasî, sosyal ve kültürel dengeleri değiştirmiştir. Savaş sırasında darbe ile tüm yetkileri ele geçiren İttihatçı subaylar, Enver Paşa'nın liderliğinde Osmanlı ordusunda kapsamlı bir yeniden yapılanma süreci başlattılar. Çünkü devleti içinde bulunduğu çıkmazdan kurtaracak yegâne güç, güçlü bir orduydu. Bir yıl gibi kısa bir sürede yapılan yeniden yapılanma girişimleri ile Balkan Savaşlarında kısa sürede dört küçük Balkan devletine karşı dağılan Osmanlı ordusu, Birinci Dünya Savaşı'nda kendisinden beklenmeyecek bir performans gösterdi. Müteakip süreçte Modern Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran kurucu askerî kadro 1913-1914 yıllarında yapılan ıslahatlar ile ordu içerisinde önemli görevlere geldiler.
V. Dönem Türkiye Büyük Millet Meclisi (1935-1939)
Bu çalışmada Mustafa Kemal Atatürk'ün Mecliste Cumhurbaşkanı olarak son kez bulunduğu, Cumhuriyet rejiminin en güçlü dönemi olan süreç incelenmiştir. 1935 ve 1939 yılları arasında kalan bu döneme V. Dönem adı verilmiştir. Bu dönem boyunca TBMM'nin yapısı, teşekkülü ve genel durumu konu edilmektedir. Bu anlamda ülkenin siyasi politikalarını ortaya koyan TBMM'yi incelemek, dönemin iç ve dış politikasının aydınlatılması adına bir yol sunmaktadır. Bununla birlikte TBMM'de görev alan kabineleri ve hükumetleri incelemek, dönemde değişen koşulların ve inkılapların nasıl uygulandığının anlaşılması adına ışık tutmaktadır. 1935-1939 yılları boyunca iç politika başta olmak üzere bu dönemde yaşanan ekonomik, hukuki, mali, siyasi ve toplumsal her gelişme TBMM'nin süzgecinden geçmiştir. Meclis aynı zamanda neredeyse yapılan tüm uluslararası temaslara ve müzakerelere öncülük etmiştir. Bu anlamda zikredilen yıllar arasında görev yapan V. Dönem TBMM'de geçen iç ve dış siyasi gelişmeler de çalışmanın konusuna dahil edilmiştir. Bu anlamda çalışma Türkiye'nin demokratikleşme sürecini özetleyen genel bir girişten sonra beş bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde V. Dönem TBMM'nin toplanmasına dek geçen süreç irdelendikten sonra V. Dönem TBMM'nin teşekkülü ve genel yapısı ve bu yapıda meydana gelen değişiklikler incelenmiş, Meclise dahil olan Milletvekillerinin sosyoekonomik bir tasnifi yapılarak önceki dönem Meclis verileriyle karşılaştırmalı bir analize gidilmiştir. Tezin ikinci bölümünde bu dönemde meydana gelen ve ülkeyi etkileyen iç politika gelişmeleri irdelenmiştir. Üçüncü bölümde V. Dönem TBMM'de toplumsal ve hukuki alanda yaşanan gelişmelere yer verilerek bunların toplumda yarattığı etkiler ele alınmıştır. Dördüncü bölümde bu sürece gelene dek yaşanan ekonomik gelişmelere değinilerek V. Dönem boyunca uygulanan ekonomik politikalar ele alınmıştır. Son bölümde ise 1935-1939 arasında uygulanan dış politika siyasetiyle beraber bu dönemde dış politika özelinde meydana gelen gelişmeler incelenmiştir. Sonuç bölümünde tüm bu alanları kapsayan genel bir değerlendirme yapılarak çalışmaya son verilmiştir.
Türkiye'de mukaddesatçı anti-Kemalizm (1945-1960)
Kendilerini dini anlam dünyasında konumlandıran ve başlarda kendilerini milliyetçi-mukaddesatçı ya da daha çok mukaddesatçı olarak tanımlayan İslamcı aydınların ve tarikat çevrelerinin Kemalizm'i algılama biçimleriyle ortaya çıkan anti-Kemalizm, bir zihniyet, söylem ve faillikle Kemalizm'in ima ettiği bütün anlamlara, alanlara ve uygulamalara karşı olmayı içerir. Anti-Kemalizm, dinsel aidiyetlerin, temaların ve dilin ağır bastığı bir faillikle Kemalist modernleşemeye karşı mukaddesatçı muhalefet olduğu gibi, aynı zamanda o, Kemalizm'e karşı mukaddesatçı ideolojik iktidar talebinin adıdır. Bu muhalefetin örneklerini Nakşibendilik, Süleymancılık, Nurculuk ve Ticanilik gibi tarikatlarda ve Mustafa Sabri, Eşref Edip, Osman Yüksel Serdengeçti ve Necip Fazıl Kısakürek gibi dönemin aydınlarında görmek mümkündür. Anti-Kemalizm, ülke içinde ve dışında üretilmiş ve 1945 yılına dek açıkça ortaya çıkmamıştır. Ancak, çok partili sisteme geçişle birlikte Atatürk devrimlerine karşı mukaddesatçı anti-Kemalist faaliyetler alenileşmeye başlamıştır. Anti-Kemalizm'in oluşumuna katkı yapan mukaddesatçı kanaat önderlerinin bıraktığı ideolojik miras, ilerleyen yıllarda post-Kemalizm'in de etkisiyle, toplumsal sorunların temel sebebinin Cumhuriyet modernleşmesi olduğu yönünde bir mukaddesatçı bilincin inşasına neden olmuştur. Bu bilinçle üretilen eleştiriler, Cumhuriyet öncesi ve 1950 sonrasını da belirleyen kültürel sürekliliğin ve bu arada iktidarda olan siyasal faillerin sorumluluğunu görmezden gelmeyi beraberinde getirdiği için, Tek Parti döneminin ve Kemalizm'in, bütün siyasal ve sosyal sorunların tek müsebbibi olarak okunması gibi seçmeci bir geçmiş okumasını doğurmuştur. Bu süreçte mukaddesatçılık, kendine uygun bir muhayyilenin oluşmasında, Kemalizm karşıtlığı içeren kitapların, dergilerin ve risalelerin oluşturduğu işlenmemiş büyük anti-Kemalist bir külliyatın üretilmesini sağlamıştır. Tez çalışmamızda bu külliyattan faydalanarak 1945-1960 yılları arasında, mukaddesatçı yapıların ürettiği anti-Kemalizm ve bu çerçevede dolaşıma sokulan mukaddesatçı ideolojik miras ortaya konulmaya çalışılacaktır. Bu sayede mukaddesatçı anti-Kemalizm'in, Türkiye'nin siyasal ve toplumsal yaşamını bugün dahi belirleyen ideolojik mirasının oluşumu ve içeriği biraz da olsa anlaşılabilecektir.
İngiliz kamuoyunda Demokrat Parti ve 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesi
Bu çalışmada esas olarak Demokrat Parti'nin iktidar serüveninin İngiliz kamuoyunun gözünde nasıl değerlendirildiği ele alınmıştır. Demokrat Parti'nin iktidar sathı boyunca iç ve dış politikadaki meseleleri büyük bir yekûn tutmaktadır. Bu bağlamda söz konusu meseleler, tarihsel bağlam içerisinde kronolojik olarak ele alınmıştır. Ayrıca söz konusu meseleler tematik olarak değerlendirilmiştir. Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, bu iktidar sürecinde yaşadığı sorunlar, seçim zaferleri, yaşadığı siyasi krizler gibi olgular ve son kertede 1960 Askerî Darbesinin İngiliz Kamuoyunda nasıl alımlandığı tematik olarak işlenmeye çalışılmıştır. Büyükelçilik belgeleri ve gazete haberlerinden yararlanılan bu çalışmada ayrıca Türkiye'nin değişen dış politika paradigmasının İngiliz kamuoyundaki yansımalarına da değerlendirilmiştir. İlk bölümde çalışmaya bir giriş havası oluşturmak amacıyla Türkiye'yi çok partili demokrasiye götüren süreç, aynı zamanda söz konusu sürecin iç ve dış politikadaki sebepleri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde, Demokrat Parti'nin iktidara gelişi, ilk beş yılı sırasında uyguladığı iç ve dış politikalar önce Türkçe kaynaklardan daha sonra bunlara müzahir İngiliz belgeleri ve gazeteleri üzerinden değerlendirilmiştir. Son bölümde ise Demokrat Parti'nin 1955-1960 yılları arasındaki iç ve dış politikadaki meseleleri, daha önceki bölümlerde olduğu gibi hem Türk hem İngiliz kamuoyu gözünden ele alınmıştır. Son kertede ise 1960 Askerî Darbesi İngiliz Kamuoyu gözünde nasıl değerlendirildiği ve darbeye giden sürecin serencamı üzerinde durulmuştur. Varılan sonuç; İngiltere'nin Türkiye'deki meselelere genelde Ortadoğu'da çıkarları doğrultusunda yaklaştığı, demokratik krizleri – 1960 Askerî Darbesi gibi- ilkesel bir mesele olarak ele almak yerine, yukarıda da belirtildiği üzere öz çıkarları bağlamında değerlendirdiği görülmektedir.
Türk dış politikasındaki gelişmelerin Türk ordusunun donatım ve organizasyonuna etkileri (1936-1945)
Bu çalışma 1936-1945 yılları arasındaki dönemde ortaya çıkan Hatay (İskenderun Sancağı) meselesi ile II.Dünya Harbi tehlikesinin Türk Ordusunun donatım ve organizasyonuna olan etkilerini ortaya koymak maksadıyla hazırlanmıştır. Türkiye'nin bir harbin eşiğine geldiği bu yıllarda "Yurtta sulh, cihanda sulh." ilkesi ile şekillenen Türk dış politikasının hedefi ülkenin millî menfaatlerini, toprak bütünlüğünü ve bağımsızlığını korumak, onu olası bir harp felaketinin dışında tutmak olmuştur. Bu nedenle yönetim kadrosu yurdun güvenliğine yönelik beliren tehditlere karşı koyabilmek için birinci öncelikle ordunun caydırıcı gücünden yararlanmıştır. Bu caydırıcılık ortaya çıkan tehditlere her an karşı koyabilecek güçlü bir ordunun harbe hazır olmasını gerektirdiğinden bu gerçek ordunun donatım ve organizasyonunda değişikliklere yol açmıştır. Genelkurmay Başkanlığı, Hatay meselesinde yaklaşan II.Dünya Harbi tehlikesini de göz önünde bulundurarak sınırlı ve bölgesel bir taarruz harekâtı planı, II.Dünya Harbi'nde ise Türk dış politikasının harp dışılık/tarafsızlık prensibi çerçevesinde her hal ve şartta ulusun bağımsızlığı ile yurt sınırlarının korunacağı genel bir stratejik savunma harekâtı planını hazırlayıp tatbik etmiştir. Harbin gelişmesine ve eldeki kaynaklara bağlı olarak safha safha uygulanan bu plan Türk Ordusunun teşkilatlanmasında yeni düzenlemeleri beraberinde getirmiştir. Hatay'ın 1939'da Türkiye'ye katılmasıyla sonuçlanan meselenin çözümü, II.Dünya Harbi'ne katılmak istemeyen Türkiye'nin Fransa ve İngiltere ile imzaladığı Üç Taraflı Yardım Antlaşması'na zemin hazırlamıştır. Bu antlaşma, harp süresince bir taraftan Türkiye'nin Müttefikler ve Mihverle olan ilişkilerinin esaslarını belirlerken diğer taraftan dış askerî yardım sağlanmasına da imkân vermiştir. Genelkurmay Başkanlığı, dönem içerisinde bir yandan harekât planlarını hazırlarken bir yandan da ordunun durumunu, ihtiyaçlarını ve harbe ilişkin değerlendirmelerini hükümete sunarak dış politikanın şekillenmesine girdi sağlamıştır. Türkiye'nin milli güç unsurlarının en başında yer alan Türk Ordusunun durumu ve caydırıcı gücü Atatürk'ün şahsi meselem dediği Hatay meselesinin çözümünde ve İsmet İnönü'nün II.Dünya Harbi'ne katılmamak için izlediği dış politikada her zaman dikkate alınmıştır. Ülkenin sınırlı ekonomik ve teknolojik altyapısı nedeniyle bu askerî gücü sadece millî kaynaklarla artırmak kolay olmadığından dış alım ve askerî yardımlardan da istifade yoluna gidilmiştir. Anahtar Kelimeler Atatürk, Genelkurmay Başkanlığı, Harekât, Hatay, Türk Ordusu, II.Dünya Harbi
Türk milli basınında siyasi ve sosyo-kültürel alandaki inkılâplar (1928-1938)
Bu çalışmada, Türk milli basınında siyasi ve sosyo-kültürel alanda gerçekleşen inkılaplar incelenmiştir. Türk inkılabının etkili ve yaygın bir şekilde Türk milleti tarafından özümsenmesi ve kalıcı hale gelmesi için Mustafa Kemal Paşa'nın ve Devlet Erkânı'nın basınınla birlikte çalıştığı görülmektedir. Bu çalışmada da, Türk milli basınında önemli bir yere sahip olan Hâkimiyeti Milliye, Milliyet, Akşam, Cumhuriyet, İkdam, Son Posta ve Yarın gazetelerindeki haberler tarafımızca taranmıştır. Ayrıca bu gazetelerde köşe yazısı bulunan Yakup Kadri, Falih Rıfkı, Yunus Nadi, Siirt Mebusu Mahmut Bey, M. Zekeriya ve Arif Oruç gibi dönemin etkin kalemlerinin de yazıları tespit edilmiştir. İlk bölümde Meşrutiyet öncesi basından Cumhuriyet dönemi basın dâhil genel bilgiler verildikten sonra 1931 tarihli Matbuat Kanunu, Birinci Basın Kongresi ve Türk Basın Birliği hakkında ayrıntılı bilgiye yer verilmiştir. Bu bağlamda Türk milli basının ve köşe yazarlarının 1931 tarihli Matbuat Kanunu, Birinci Basın Kongresi ve Türk Basın Birliği'ne bakışı ve değerlendirmesine yer verilmiştir. İkinci bölümün ana başlığını "Türk Milli Basınında Siyasal Alandaki Gelişmeler" oluşturmaktadır. Bu bölüm kendi içinde iki alt başlığa ayrılarak incelenmiştir. Bu başlıkların ilkini Serbest Cumhuriyet Fırkası, Türk kadınına verilen siyasal haklar oluşturmaktadır. Ayrıca bölüm alt başlıkları ilgili Türk milli basınında yer aran karikatürlere de yer verilmiştir. Üçüncü bölümü ise "Türk Milli Basınında Sosyo-Kültürel Alandaki Gelişmeler" şeklindedir. Bu başlığın alt başlıklarını ise Harf İnkılabı ve Millet Mektepleri, Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu, Türk Ocağı, Halkevi ve Darülfünun'un kapatılması, şeklinde oluşmuştur. Sonuç olarak, Türk inkılabının gerçekleşme aşamaları, topluma yansımaları, bürokrasinin tutumu Türk basınının bakış açısıyla değerlendirilmiştir.
Çok partili hayata geçiş ve sonrasında Çankırı: Eğitim, kültür, siyasi ve sosyal hayat (1946-1960)
Cumhuriyet tarihinde yeni bir dönemin başlangıcı olan çok partili hayata geçiş, Türkiye'de birçok dinamikleri değiştiren bir süreçtir. Bu sürecin Türkiye'de olduğu kadar Çankırı'da da nasıl yansıdığı çalışmada ele alınmıştır. Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde 1946 yılına kadar olan Çankırı tarihi genel hatları ile açıklanmıştır. Birinci bölümde Çankırı'nın idari yapısı ve değişimleri ile siyasi hayat başlıkları ele alınmıştır. İdari yapı içerisinde ilçe, bucak, köy teşkilatındaki değişimler, 1946-1960 arasında görev yapan Çankırı valileri ve faaliyetleri ele alınmıştır. Siyasi hayat adı altında Türkiye'de çok partili hayata geçiş süreci ve çalışmamızın zaman aralığında gerçekleşen seçimlerin Türkiye ve Çankırı sonuçları ile Çankırı milletvekillerinin Meclis faaliyetleri incelenmiştir. 27 Mayıs 1960 darbesinin Çankırı'ya yansıması, 1961 anayasa oylaması ve genel seçimi de bölüm içinde ele alınarak sonraki sürecin nasıl ilerlediği hakkında çıkarımlar yapılmıştır. İkinci bölümde Çankırı'da eğitim ve nüfus, CHP ve DP dönemi olarakayrı başlıklandırılmış olup yapılan faaliyetler ve istatistik verileri ışığında, hem kendi içerisinde hem de karşılaştırılarak ele alınmıştır. Üçüncü bölüm Çankırı'da sosyo-kültürel hayat başlığı altında sağlık, ulaşım, dernekler, sinema ve tiyatro, spor ve doğal afetler konuları içinde yaşanan değişim ve gelişimleri kapsamaktadır.
Türk modernleşmesine mukayeseli bir bakış: Ali Fuad Başgil ve Tarık Zafer Tunaya
Bu tezde Türk modernleşme süreci, farklı fikir ve düşün dünyasına sahip Ali Fuad Başgil ve Tarık Zafer Tunaya'nın mukayeseli bakışlarıyla ele alınmaktadır. Çalışmanın konusunu, muhafazakâr ve modernleşmeci zihin dünyasına sahip iki aydının fikir ve düşünceleri oluşturmaktadır. Avrupa merkezli modernleşmenin gelişimi ve bunun Osmanlı İmparatorluğu'na yansıması ile birlikte Türk modernleşme süreci başlamıştır. 1700'lerin başında atılan ilk askeri yenilik adımları ile birlikte gelişen süreç, Cumhuriyet Türkiye'sine kadar çeşitli dönüşümlerle devam etmiştir. Bu dönüşüm modern Türkiye Cumhuriyeti'nin doğmasını sağlamıştır. İki aydın, yeni Türkiye'nin kurtuluş ve kuruluş yıllarına tanık olmuş, onu yaşatmayı kendisine ülkü edinmiş ve Türk modernleşmesinin başladığı andan itibaren birçok kırılma noktasına şahit olmuşlardır. Bu aydınların yaşamlarının en bariz kırılma noktası olan 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesine kadar geçen dönemin onların fikir ve düşüncelerine göre ortaya konulması çalışmanın genel yapısını teşkil etmiştir. Ele alınan süreçte yaşanan gelişmelerin onların zihin dünyasında nasıl yankı bulduğu, ortaklık ve farklılıkların neler olduğunun belirlenmesi ve Türkiye'nin modernleşmesinde yaşananlar tahlil edilmek istenmiştir. Çalışma boyunca Başgil ve Tunaya'ya ait eserler ve süreli yayınlardaki yazıları esas alınmıştır. Bununla birlikte, muhafazakâr ve modernleşmeci zihniyet dünyasına mensup kişiler ile modernleşme üzerine çalışan aydınların eserlerinden faydalanılmıştır. Aydınların yazılı eserlerinin yanında, hatıraları ile dönemin tanıkları ve üçüncü şahısların eserleri taranıp, bunların fişlenmesi yapılmıştır. Çalışma boyunca olay ve olguların kronolojik bir sıraya göre ele alınmasının yanında belirli dönem ve kavramların öne çıkarılması da hedeflenmiştir. Yapılan çalışmanın temel hedefi, geçmişten günümüze yaşanan sürecin zihinlerde nasıl yankı bulduğu ve içselleştirildiğidir. Bu çalışmanın bir diğer hedefi, modernleşme ve demokrasi sorunlarının iki aydının düşünce dünyası üzerinden farklılık ve benzerliklerinin tespitidir. Böylece Türk modernleşmesinin dönemsel analizi yapılmaya çalışılmıştır.
Harp prensipleri ışığında Güney Cephesinde Kuvayı Milliye (Gaziantep örneği)
Sykes-Picot gizli antlaşması ile parçalanması planlanan Anadolu toprakları, Mondros Mütarekesi ile bu plan kapsamında işgal edilmişti. İngilizler, işgal bölgelerinde Rusya ile arasına tampon görevi yapmak üzere başlangıçta Fransızlara verdiği Anadolu'nun güney kısımlarını, Rusya'da rejimin yıkılması ve kendi iç sorunlarına dönmesi üzerine, Musul petrollerine karşılık geçici olarak işgal etmiş, Suriye İtilafnamesi ile Musul bölgesini alınca, Güney bölgesini Fransızlara bırakarak çekilmişti. İngiliz işgal dönemi, bölgede nispeten sükûnet içinde geçmiş ancak Fransızların Ermenilerle birlikte bölgeye gelmesi, bölgede direnişi artırmıştı. Güney cephesinin önemli bir bölümünü oluşturan Antep cephesinde direniş ve örgütlenme faaliyetleri Sivas Kongresi sonrası başlamıştı. Önce Kılıç Ali'nin, arkasından Özdemir Bey'in şehir içi savunma organizasyonunu düzenlemeleri ile şehir içi savunma için hazırlık yapılmıştı. Şehir içi savunmaya paralel olarak bölgedeki yerel kaynaklardan temin edilen personel ile oluşturulan 2'nci Kolordunun, Fransızları bölgede sürekli taciz etmesi sonucu, Fransız işgali Maraş ve Urfa'dan çekilmeyi müteakip, Antep bölgesi ile sınırlı kalmıştı. Bu kapsamda; Antep Savunmasına katılan Milli Kuvvetler, Sivas Kongresinde tespit edilen Milli Mücadelenin askeri stratejisinde kendisine verilen Fransız işgalinin sınırlandırılması ve Fransızların sürekli tedirgin edilmesi hedefini; kanı, canı pahasına elde etmiş, Fransız Kuvvetlerini şehre sokmamış fakat açlığa teslim olmuştur.
Students sent abroad for the aim of education (1908-1922): An example of prospographical study
In this study, students who were sent abroad for education have been investigated with group biography method. The investigation is based on the archive documents of the Presidential State Archives in the funds of Ottoman and Republic Period, biographical encyclopedias about students, memoirs and various internet searches. The study was prepared based on the military and political events that took place in the Second Constitutional (II. Meşrutiyet) Period and it was predicated upon the historical periods of 1908-1913, 1914-1918, 1919-1922. The features of the students who were sent in these periods have been discussed in four sections. In the first section, the relation between education and modernization has been discussed. Examples from various countries applying for education abroad in order to educate qualified people by the increase of the power of education in state policies have been given and the historical process of foreign education policies have been emphasized. Also in this section, the phases of foreign educational practices from Tanzimat Period to Second Constitutional Period have been explained. After that, students' birth dates and birth places, the grades and schools that they graduated from, profession categories of their fathers, their genders, their purpose of education and the institutions they were in have been examined via tables and graphics in order to put forth the sociocultural level of the students who were sent abroad between 1908 and 1922. In the second section, the distribution of students abroad according to the years and countries they were sent to, their distribution according to the foundations and countries they recieved scholarship from, the schools where students were educated at have been examined via tables and graphics. Beside that, the funds, investigations and general problems of students abroad have been commentated based on reports of investigators of the period. In the third section, the results of foreign education have been examined. Accordingly, the success / failure status of those who were sent for education were presented and the success status of those, who returned to the country, according to the branches of science they studied and their contributions to Ottoman and Turkish modernization have been discussed. As a result of the investigations made above, we have determined that Ottoman valued education abroad despite human loss and financial difficulties which it faced due to wars took palce during the Second Constitutional Period. Among these difficulties, it was determined that students were sent for education abroad, albeit limited, during the War of Independence, which was initiated under the leadership of Mustafa Kemal Atatürk and resulted in full independence, and with the establishment of the TBMM government, those students undertook important duties in government cadres. It has been determined that the vast majority of these students, whose number was very little compared to the population of the country, were appointed at universities in the Republic of Turkey's first period and were brought to the state's senior civil service and they spent great efforts for the problems of the community. Finally, it was determined that the success-failure status of foreign educational practices varies according to institutions and branches of science, and the success rate is high, although not at the targeted rate. Key Words: Second Constitutional Period, Study abroad, Modernization, Republic of Turkey.
Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı (1928-2017)
Çalışmamız, 17 Mayıs 1928 tarihinde kabul edilen kanun tasarısıyla Ankara'nın Yenişehir semtinde Sıhhat ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâletine bağlı olarak "Merkez Hıfzıssıhha Müessesesi" adıyla kurulan ve çeşitli isim değişikliklerinin ardından "Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı" adını alan kurumun tarihsel bir perspektiften gelişimini ve halk sağlığını korumaya yönelik politikalara ne derecede katkı sunduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bunu en sağlıklı şekilde yapmak için öncelikle birinci bölümde koruyucu sağlık kavramı ile Başkanlığın devraldığı koruyucu sağlık hizmetleri mirası konuları incelenecektir. İkinci bölümde; Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Teşkilatı'nın mimarı ve çalışmamıza konu olan Başkanlığın da kurucusu Dr. Refik Saydam'ın ailesi, eğitimi, mesleki hayatı ve kişilik yapısı ele alınacaktır. Üçüncü bölümde; Merkez Hıfzıssıhha Müessesesinin kurulma nedenlerine ve kuruluşuna, isim değişikliklerine, inşaat sürecine ve görev gelişimine değinilecektir. Dördüncü bölümde; Müesseseyi teşkil eden ilk şubeler olması hasebiyle önemli olduğu değerlendirilen Kimyevi Tahlilat, Bakteriyoloji, Farmakodinami ve İmmünobiyoloji Şubelerinin kuruluş, konuş, teçhizat ve görevleri incelenecektir. Beşinci bölümde; Müesseseye bağlı olarak 1936'da faaliyete başlayan Hıfzıssıhha Mektebinin kuruluşu, görevleri ve geçirdiği aşamalar ile Okula yapılan dış yardımlar ve Okulun önemli faaliyetleri ele alınacaktır. Altıncı bölümde; Müessesenin 1990'lara kadarki hizmet gelişimine ve Müessesede yapılan yeniliklere ve yine 1990'lara kadarki üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlerin daha iyi yürütülebilmesi için yapılan yeni teşkilatlanmalara değinilecektir. "1990'lardan Kapatılışına Kadar Başkanlık" isimli yedinci ve son bölümde ise bu zaman aralığında Başkanlığın konuş ve yerleşim durumu, teşkilat gelişimi, önemli birimlerinin görevleri, personel durumu, hizmet gelişimi, önemli faaliyetleri, sorunları ile Başkanlığın kapatılışı hakkında bilgi verilecektir.
Türkiye'de İslamcılık fikrini dergiler üzerinden okumak (1960-1980)
Bu çalışma, Türkiye'de, 1960-1980 yılları arasında ortaya çıkan İslamcı görüşleri dergiler üzerinden, belirli temalar çerçevesinde ele almayı hedeflemektedir. Bu kapsamda tezin ilk bölümünde, Türkiye'de İslamcılık düşüncesi ve din-devlet ilişkilerinin seyri ele alınmaktadır. Bu bölümde, Osmanlı'da İslamcılık düşüncesinin gelişimi; II. Abdülhamid dönemi politikaları ve II. Meşrutiyet dönemi entelektüel yaklaşımları kapsamında ele alınmıştır. Ayrıca bu bölümün ikinci kısmında Cumhuriyet dönemi İslamcılık düşüncesinin seyri; din-devlet ilişkileri ve toplumsal alanda İslamcı oluşumlar kapsamında ele alınmıştır. Tezin ikinci bölümünde, belli bir metodoloji çerçevesinde seçilen ve 1960-1980 yılları arasında Türkiye'de yayınlanmış; Büyük Doğu, Diriliş, Diyanet İlmi Dergi, Fedai, Hilal, İlahi Işık, İslam, Müslüman Sesi, Pınar, Tohum, Yeniden Milli Mücadele, isimli dergilere yönelik içsel ve dışsal incelemelere yer verilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde, tez kapsamına alınan İslamcı dergiler; siyaset, batı algısı ve sol ideolojiler, iktisat, eğitim, kadın, bilim, sanat temaları çerçevesinde incelenmiştir. Bu inceleme, belirlenen temalar çerçevesinde oluşturulan kavramların, dergilerde yayınlanan makalelerin başlıklarından müteşekkil bir dosyada taranması ve ulaşılan makale örneklemlerinin, çalışmaya dayanak oluşturması esasına dayandırılmıştır.
Millî Mücadele'de uygulanan askerî strateji
Mehmet ÇANLI. Millî Mücadele'de Uygulanan Askerî Strateji, Doktora Tezi, Ankara, 2018. Osmanlı İmparatorluğu, I. Dünya Savaşı'nda dört yıl boyunca birçok cephede savaştıktan sonra topraklarının çoğunu kaybetti. Artık savaşı yürütemeyecek duruma gelince, 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'ni imzalayarak savaştan çekildi. Fakat İtilaf Devletleri, mütarekenin ardından Osmanlı İmparatorluğu'nun kalan topraklarını da işgal etmeye başladılar. Bu işgaller üzerine, devleti kurtarmak için değişik çevrelerce bazı girişimler başlatıldı. Bu girişimler, 19 Mayıs-11 Eylül 1919 tarihleri arasında Mustafa Kemal Paşa ve çevresindeki kadro tarafından teşkilatlandırıldı. Bu teşkilat, Anadolu'nun üç stratejik bölgesi olan Murat Başyaylası-Uzunyayla-Erzurum Yaylası ile Karadeniz ve Akdeniz'e paralel olarak uzanan sıradağlar arasında kalan alanı güvenli bir bölge haline getirdi ve bu bölgenin kaynaklarıyla savaşı örgütlemeye başladı. 16 Mart 1920'de İstanbul işgal edilince, güvenli bölgedeki tüm işgalci güçler dışarıya çıkarılarak bu bölgede tam hâkimiyet sağlandı. Bu bölge içindeki stratejik bir mevki olan Ankara'da TBMM açıldı ve savaşın yönetimi tek merkezde toplandı. Bundan sonra, ülkenin iç hat konumuna uygun olarak, kuvvet mevcut tehditlere karşı sırayla kullanılmaya başlandı. İlk olarak doğuda Ermenilere karşı stratejik taarruza geçildi. İkinci olarak Güney Cephesi'nde Fransızlar etkisiz hale getirildi. Batı Cephesi'nde ise üç aşamalı bir strateji uygulandı. Önce, ülke derinliklerinde stratejik savunma yapılarak Yunan ordusu anakarasından ve ikmal üslerinden uzaklaştırıldı. Bu şekilde zayıflatılan Yunan ordusu, Sakarya Meydan Muharebesi'nde yenildi ve stratejik denge sağlandı. Bu safhada diğer cephelerden de bazı birlikler getirilerek yeterli kuvvet oluşturuldu ve stratejik taarruz safhasına geçilerek Yunan ordusu ülkeden çıkarıldı. Boşta kalan birliklerle boğazlar ve İstanbul'daki İtilaf Devletleri kuvvetlerine karşı zorlama konsepti uygulandı ve bu devletler barışa zorlandı. Anahtar Sözcükler Cephe, Ankara, Harekât, Millî Mücadele, Mondros Mütarekesi, Mustafa Kemal Paşa, Savaş, Strateji, TBMM.
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e müzecilik 1846-1938
Türklerin birtakım tarih ve sanat değeri taşıyan objeleri eski eser adı altında değerlendirmesi ve bunları müze çatısı altında koruması 19. yüzyılın ortalarına rastlamaktadır. Tanzimat süreciyle birlikte bir Batılılaşma ürünü olarak ortaya çıkan bu müzecilik serüveninin ise kendine has birtakım özellikler sergilediği görülmektedir. Öncelikle eski eser bakımından oldukça zengin Osmanlı topraklarına Batılıların ilgi duymaya başlamasıyla bir sürecin geliştiği görülmekte ve böylelikle Batılılardan sonra Türklerin kazı, eski eser, müze ve arkeoloji gibi kavramlarla tanıştığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu tür kavramların farkında olunmadığı dönemlerde birtakım eşyaların saklanıp biriktirilmesini müze faaliyeti çerçevesinde değil, bir tür koleksiyonculuk veya koleksiyonculuğa giden evre içerisinde görmenin daha doğru bir yaklaşım olacağına inanılmaktadır. Bu sayede birçok yenileşme faaliyetinde olduğu gibi bazı eksikliklere rağmen ilk adımların 1846 yılı itibariyle atılmaya başlandığı ve müzecilik alanında yavaş yavaş bir gelişmenin yaşandığı süreç daha iyi anlaşılacaktır. Konuya kavramsal açıdan yeni bir yaklaşım getirmekle birlikte keskin ve basit ifadelerden kaçınılarak hazırlanan bu çalışmaya "Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Müzecilik 1846-1938" başlığı uygun görülmüş ve bu çalışmada müzecilik faaliyetleri kronolojik olarak ele alınmaya çalışılmıştır.
Milli Mücadele Döneminde Mizah basını: Ay Dede ve Güleryüz (1922)
1922 Yılının Ocak ayında Saray basını ile Ankara basını arasındaki mücadele, Refik Halid tarafından çıkarılan Ay Dede ve Sedad Simavi tarafından çıkarılan Güleryüz mizah gazetelerinde karikatür ve mizah üzerinden ilerlemiştir. Ocak ayından Kasım ayına kadar bu mücadelenin şiddeti gitgide sönmüş ve Büyük Taarruz'dan sonra Ankara'nın ve dolayısıyla Güleryüz'ün kesin zaferiyle sonuçlanmıştır. Araştırmamızda bu süreç, bahsi geçen iki mizah dergisinde yer alan karikatürler üzerinden incelenmiştir. İncelemenin teorik zemini mizah kuramlarına ve özellikle de üstünlük kuramına dayandırılmıştır. Karikatürleri tarihsel düzleme oturtmaya yardımcı bilgi ve yorumlara yer verilmeye çalışılmıştır. Teorik incelemenin bulguları ise sonuç kısmında verilmiştir.
1927-1950 yılları arasında Türkiye/de radyo yayıncılığı
Üç bölümden ibaret bu çalışma, tek parti dönemini kapsaması dolayısıyla 1927-1950 yılları arası ile sınırlandırılmıştır. Birinci bölümde iletişim, kitle iletişim, propaganda, radyonun tarihçesi, dünyada radyo yayınları, radyo yönetim biçimleri, uluslararası radyo örgütleri ve kamu hizmeti yayıncılığı kavramı üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Türkiye'de radyo yayıncılığının ilk yıllarını ifade eden "şirket dönemi" yayıncılık faaliyeti ele alınmıştır. Bu dönemde, Türk Telsiz Telefon Anonim Şirketi TTTAŞ'ın kuruluşu, ilk radyo yayınları, özel günlerde ve milli bayramlarda radyo yayıncılığı ile radyoda Türk Müziği yasağı örneklerle, tanıkların hatıralarıyla ve tarihsel verilerle işlenmiştir. Üçüncü bölümde devlet dönemi radyo yayıncılığı konu edilmiştir. Bu bölümde Ankara Radyoevi'nin açılışı, radyoda söz, müzik, haber ve eğlence yayınları, Atatürk'ün hastalığında ve ölümünde radyo yayıncılığı, savaş dönemi ve çok partili hayata geçişte radyo yayıncılığı, İstanbul Radyosu'nun yeniden yayına başlaması, kısa dalga yayıncılık ve eğitim radyoları, Türkiye'de alıcı sayıları ve nüfusa oranı ile verici güçleri ele alınmıştır. Çalışma sonuç bölümü ve metin içindeki konulara ilişkin eklerle sonuçlandırılmıştır. Bu çalışmada benzer çalışmalardan ayrı olarak 'radyo' gerçeği, bir "özne" olarak ele alınmış, herhangi bir olgu, olay ya da durum ile ilintilendirilmemiştir. Dolayısıyla radyo, kendi gelişim çizgisi içinde irdelenmiş, bu yapılırken içinde yaşadığı toplum ve koşullardan arındırılmamıştır. Bu araştırmanın amacı, 1927-1950 yılları arasındaki dönemin koşullarının radyo yayınları üzerinden yansımalarını tespit etmek, Türkiye'de radyo yayıncılığının geçirdiği evreleri, yerine getirdiği görevleri, işlevleri, üzerindeki tartışmaları ve Türkiye'nin gelişimindeki yerini ortaya koymaktır. Türkiye'de radyonun tarihi, Türk Milletinin modernleşme tarihinin bir özetidir fikri, bu çalışmanın ön kabullerinden biridir.
Cumhuriyet dönemi kadın imajı inşası (1928-1938)
Kadın, aile ve toplum arasındaki en önemli bağdır. Toplumsal sistemin işleyişine katkısı büyüktür. Mustafa Kemal Atatürk, Türk toplumunu muasır medeniyetler seviyesine ulaştıracak gücün, toplumsal değişme doğrultusunda yetiştirilmiş gençlerden oluşacağını düşünmüştür. Cumhuriyet kadınını, hem aile içerisinde hem de toplumun her alanında erkeklerle eşit haklara sahip kadın olarak belirlemiştir. Bu doğrultuda Cumhuriyet'in ilk yıllarında ülkenin geri kalmışlığı ile kadınların erkeklerden çok farklı ikincil konumda tanımlanmış olması arasında bir bağlantı kurmuş ve kadının hem toplumsal hem de siyasal alandaki konumunu yeniden biçimlendirmeye ve toplumdaki görevlerini yeniden tanımlamaya yönelik çalışmalar başlatmıştır. Bu bilgiler ışığında yazılmış olan yüksek lisans tezi üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, "1927-1935 Nüfus Sayımlarına Göre Toplumsal Doku" başlığı altında kadın nüfusu ve kadının eğitim durumu hakkında bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde, "Milli Mücadele Döneminde Kadın" başlığı altında, savaş yıllarında kadının cephede ve cephe gerisinde üstlendiği görevler üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise "Cumhuriyet'in İnşa Etmeye Çalıştığı Kadın İmajı" başlığı altında, yasalar önünde kadın erkek eşitliğini sağlayan Türk Medeni Kanunu, siyasal alanda kadının önünü açan belediye, muhtarlık ve milletvekili seçme - seçilme hakları üzerinde durulmuştur. Bunların yanı sıra, kadının sosyal yaşamında önemli bir payı olan moda ve güzellik konularına ilişkin bilgiler verilmiştir. Anahtar Kelimeler: kadın, imaj, modernleşme, nüfus, siyasal haklar
The New York Times gazetesi'nde Türk kadını (1923-1938)
The New York Times Gazetesi'nde Türk Kadını (1923- 1938) isimli tezde; bahsi geçen yıllar arasında Türk kadınının geçirdiği değişimler ve bunun Amerikan basınında ki yankıları incelenmiştir. Tezin ilk bölümünde Osmanlı dönemindeki kadının durumu incelenmiştir. İkinci bölümde Erken Cumhuriyet Döneminde kadınların eğitimi, sosyal hayatı, çalışma hayatı ve giyim kuşamları ile birlikte yaptıkları aktiviteler incelenmiştir. Bu bağlamda The New York Times Gazetesi'nin bu olayları nasıl ele aldığı tartışılmıştır. Üçüncü bölümde ise Erken Cumhuriyet Döneminde Kadın Aktivitelerinden Sonuç bölümünde ise yukarıda bahsedilen haberler genel olarak değerlendirilmiştir. Anahtar Sözcükler Atatürk, Basın, Amerika, Kadın, Türk, Cumhuriyet, Eğitim, Sosyal, Osmanlı
Punishment, education and reintegration policies in a penitentiary housing convicted youth in Turkey: A study in the Izmir Juvenile Education House
This thesis scrutinizes the interpenetration of the principles of punishment and education at the discursive and practical level through focusing on the Izmir Juvenile Education House which is one of the penitentiaries receiving convicted youth in Turkey. From the very beginning, penitentiaries for juvenile convicts have employed educatory practices, and particularly vocational training through industrial or service sector works. Today, the Juvenile Education House which receives the convicted youth in Turkey incorporates educational practices as the basis of its correction method in the form of formal and vocational training. The main concern of this study is to illuminate today?s Juvenile Education Houses? governance of convicted youth as it is experienced and perceived by the convicted youth, itself. The historical transformation of the Juvenile Education House is also helpful in scrutinizing its institutional discourse.Today the specific educational levels of the convicted youth determine their programs in the Juvenile Education House, while the education received in relation to this background, within the walls of the institution, results in diverse and distinct experiences of conviction itself. In addition, techniques of discipline, surveillance, dominance, subjectification and, above all, self-formation stand out as the primary power mechanisms to shape the inmate as the convicts? presence in the institution is determined minute by minute via daily schedules. Thus, the self-positioning of the Juvenile Education House, in relation to other correctional facilities, eventuates in distinct punitive policies and practices intrinsic to the institution itself. The analysis of these policies and practices is based on in-depth interviews and a focus group conducted with the residents as well as participant observation within the İzmir Juvenile Education House.
The interplay of the global and the local: The socio-economic development of the towel and bathrobe cluster of Denizli
This study scrutinizes the main socio-economic factors that facilitated the development of the towel and bathrobe sector in the western Anatolian city Denizli. The city experienced a great volume of economic development in accordance with the global trends after 1980. Since then, its efforts to adapt to the changes in the international market through export-orientation have resulted in success. In facilitating this adaptation, the city has drawn upon its local historical and social characteristics, and a certain pool of production know-how that has come to accumulated in the region for more than two thousand years. In that sense, it emerges as a successful example of a region which industrialized rapidly and strongly around its indigenous textile industry, and by specializing in a certain branch, with the help of the cluster model of economic development. To this end, the city developed its textile sector around a local capital aiming at industrialization for export through a production motivated by buyer-driven networks. The city achieved this success through an effective strategy by clustering, in addition to adopting strong measures of local competitiveness in the global economy. This analysis of the cultural and socio-economic factors of Denizli from a political economy perspective helps to achieve several objectives with respect to the social science literature: first of all, it conducts an investigation into the contemporary political economy of Turkey. Second, it clarifies some of the manifestations of the intersections between local and global economic processes in the context of modern global capitalism.
An analysis of inter-communal conflicts in Cilicia during the Independence War years 1918-1922
This thesis examines the historical and socio-economic reasons behind the emergence of ethnic conflicts in Cilicia during the Independence War years. The years between the end of 1918 and the beginning of 1922 not only witnessed the French occupation of Cilicia but also the rise of the Turkish nationalist movement aspiring to establish hegemony over the same lands. Cilicia, hosting a variety of communal groups of Turks, Kurds, Armenians, Greeks, Circassians, and Arabs, became the stage on which imperial and national power blocs competed to gain the allegiance of local groups, which they envisioned as vital for the consolidation of their institutional power. For this reason, the reasons for the various ethno-religious groups either giving consent to the French occupation or opposing it by joining the ranks of the Turkish nationalist movement are given careful consideration in order to understand their agencies in choosing their sides. The thesis, therefore, reviews critically the literature, which evaluates the ethnic violence of this period as a fight between the nationalisms of the various ethno-religious groups involved in the conflict, who either sought for the patronage of the Great Powers or the Turkish/Ottoman state in achieving their ends. The thesis, on the other hand, portrays how violence was employed by all international, national, and local actors involved in the conflict, but more importantly, became a means through which the different classes of different ethno-religious groups of the region articulated their interests and negotiated their positions against the changing central authority. Finally, by displaying the shifting allegiances of various communal groups of the region, both to the French occupation and the Turkish nationalist movement, the thesis concludes that rather than the ideological motivations of religion or nationalism, classist and regional concerns were more on the agenda of the ethno-religious groups in choosing their sides in the violent conflicts of the period.
The construction of gendered subjectivities of female broadcast professionals within TRT (1964-1989)
This dissertation studies the construction of gendered subjectivities of the women who worked as broadcast professionals for the Turkey Radio and Television Corporation (TRT), during the period of state monopoly on air between 1964 and 1989. The primary aim of the research is to make visible these women's agency in the development of radio and TV broadcasting in Turkey, which is usually neglected in conventional accounts about media history. Besides this overall aim, the research particularly attempts to find out the ways female broadcast professionals were incorporated into the state ideology as its agents. It pursues this objective by situating these women's personal narratives within the historical context of the socio-economic, political and cultural transformation through which Turkey passed from developmentalism to neoliberalism as the dominant state ideology. The research first describes the development of radio broadcasting in Turkey under the state monopoly before the establishment of TRT in 1964 and women's involvement in this process. Then it questions the influence of the definition of radio and television's social role as citizen education in the developmentalist period of the 1960s and the 1970s on the women TRT recruited as broadcast professionals, with a focus on these women's negotiation with the dominant gender ideology sponsored by the state. After that, it examines the implications of the transformation in the state hegemony to neoliberalism as aligned with conservatism in the 1980s both for the discourse on womanhood circulating on the state-governed air and for female broadcast professionals' participation in the creation of this discourse. The final focus is given to the changes and continuities in the imagery of female broadcast professionals as depicted in the popular culture from the 1970s to the 1980s. The research analyzes women's engagement with the professional field of broadcasting with an emphasis on their agency in the creation of mediated texts in both time periods. Drawing mainly on female broadcast professionals' personal narratives, it accepts them not as passive conduits whereby the state ideology was transmitted to audiences, but as active and critical mediators of this ideology. In this way, the study sheds light on the historical interaction between these women's participation in media production and the circulation of mixed and/or conflicting meanings about womanhood on the state radio and television.
Identity, interest, and politics: The rise of Kurdish associational activism and the contestation of the state in Turkey
This dissertation investigates associational behaviour in a context of ethnic conflict and contestation of the state. With a case study of the Kurdish issue in Turkey, it examines the position of interest associations in major Kurdish province Diyarbakır in relation to political struggles between different models of social integration by exploring the relative weight of economic interests and collective identity politics in influencing associational strategies. This examination draws on the theoretical literature on interest associations and their impact on social order and democracy. In particular, the analysis adopts the framework of Streeck and Schmitter to understand the logic of associational action by looking at the environments of membership and influence. The analysis, however, modifies this framework by emphasizing the duality seen within both environments, as well as the transitional context that the contestation of the state and socio-economic changes contribute to. The empirical analysis focuses on a selection of interest associations with either de jure or de facto compulsory membership (the Chamber of Commerce and Industry; the Bar and Medical Associations; and labor unions in municipal sector). It provides an in-depth analysis of strategies of each association in relation to its membership and its interlocutors, as well as a broader analysis of organized interests in relation to other `partial regimes,? that is, institutionalized sites for the political representation of social groups such as political parties and social movements that represent diverse `interests? and `passions? reflecting the cleavages in society. The dissertation relies on archival research and four-months of fieldwork, focusing on the last decade for the examination of associational politics.
In the shadow of nuclear arms: The Middle East and Turkey in the 1950s
This study examines Turkey's Middle East policy in the 1950s, which was the most problematic and conflictual decade of the Cold War. The dynamics of the great power global politics and regional politics will provide the context of this analysis. In this context, the developments in the region, i.e., the Middle East Command, the Turkish-Pakistani Pact, the Baghdad Pact, the Suez Crisis and the Arab-Israeli War, the Turkish-Syrian Crisis, the United Arab Republic, the coup d'etat in Iraq and the crises in Lebanon and Jordan, and the policies of both Turkey and the states in the region regarding these developments will be examined. The approaches of the opposition in the Turkish parliament and the press will also be discussed to reflect the positions of these domestic actors regarding Democrat Party's Middle East policy. Moreover, as political relations, Turkey's economic and military relations with the Middle East states will be analyzed. The analysis will mainly be based on archival documents, i.e., the archives of the United Kingdom, the United States, the archives of the Turkish Grand National Assembly, and the newspapers and journals. This study attempts to make a contribution to the literature with its content and different approach. After these analyses this study concludes that Turkey's Middle East policy and the developments in the region can not be understood only from the perspective of the great powers because all the individual states in the region had their country-specific dynamics and interests that they sought to maximize. In addition to providing security, to provide economic development and social support were the main inseparable motives of the states in the region. Thus, throughout the 1950s, the states in the region, including Turkey, tried to harmonize their foreign and domestic policies.
A teacher, agitator and guide: Talebe defteri and the formation of an ideal child (1913-1919)
This thesis examines one Talebe Defteri, a children's journal, published in the late Ottoman era from 1913 to 1919, that focused on the formation of the ideal child. Since nationalism was a popular idea in society and among the intellectuals, and it was in practice through state policies, especially after the Balkan Wars, the journal is analyzed through the filter of nationalism. With patriotic agitation, Talebe Defteri stimulated the nationalist feelings of readers and raised national consciousness. At the same time, it promoted militarism, heroism, patriotism and revenge and it also presented a modernity perspective by supporting the modern education system and its methods, equality between men and women, the improvement of women's social status, entrepreneurship, healthcare and physical training. Also, it touched upon the issues of morality and civil society, referring to scouting and youth associations. The discussions on nationalism and social issues in the journal provide clues about the characteristics of the ideal child in that period: patriotic, couregous, bodily, mentally and morally strong, resolute, hard-working, and a follower of modernity.
Türk dış politikasında fikirlerin rolü: AKP-Davutoğlu paradigması ve 2002 yılından sonraki rolü
This dissertation posits that ideas had a role in explaining change in Turkish foreign policy during the Justice and Development Party (JDP) era. It is argued this ideational change not only altered policy goals and instruments, but also the nature of Turkish foreign policy as a whole. The assumption is that the political flux and the government's political choice gave leeway to Davutoğlu's ideas to embody the emergent JDP- Davutoğlu paradigm. A twofold theoretical framework is applied first to extract the role of ideas, second to depict the paradigmatic change. To that end, the dissertation brings in the traditional bureaucratic paradigm as a null hypothesis, which has survived the post-Cold War era through a laborious process of adjustment and overcoming anomalies under bureaucratic stewardship. Early on, the JDP developed a dual approach in foreign policy, embracing status quo and change at the same time. This was seen both as a secure and expedient way to build a power base for the incumbent government. The JDP's early term accommodationist approach went hand-in-hand with an urgent need for new ideas to realize its self-declared transformative agenda. Davutoğlu's ideas supplied this demand, which later on laid the groundwork for a gradual paradigmatic shift. The emerging paradigm got steam under the JDP's political aegis. When Davutoğlu was appointed as the Minister of Foreign Affairs, the JDP-Davutoğlu paradigm has already been operative. His appointment essentially pointed to a move towards its institutionalization. Yet this was not merely a "Davutoğlu affair." It also reflected political, bureaucratic and institutional changes within the Turkish polity. Despite growing anomalies, the overall response of Turkish foreign policy to the regional upheaval after 2011 has been shaped by adjustments within the parameters of the evolving paradigm.
Nestorians, Kurds, and the state: The struggle to survive in the frontier in the late Ottoman Period, 1839-1908
This thesis examines the effects of the Ottoman Empire's modern state-making practices on the lives of the Hakkari's Christian Nestorian tribes, and on the Nestorian tribes' relations with the neighboring Kurdish tribes. Starting from 1840s, the lives of the Nestorian tribes underwent significant changes. First, they were attacked in 1843 and 1846 by the Kurdish tribes, who were under the command of Bedirhan Bey. Second, throughout the period between 1850 and early 1870s, the central state tried to extend its authority over their settlements, and turn these "savage" tribes into loyal Ottoman subjects. From the 1850s onwards, the state's agents' attempts to secure regular tax collection from the Nestorian tribes, in line with the afore-mentioned objectives, led to the emergence of a continual tax problem between the two parties. The main reasons behind this problem were the irregularities that occurred during the collection of taxes such as repeated tax collection, and over-taxation, and also the coercive means employed by the tax collectors and the local government agents. During the reign of Sultan Abdülhamid II, significant problems emerged between the Nestorian and the Kurdish tribes. From the 1880s onwards, the conflicts and power struggles between them were among the leading problems in Hakkari. Based mainly on Ottoman archival documents, the taxation problem and the conflicts between the Nestorian and the Kurdish tribes, together with the state agents' attitudes towards these problems, are analyzed in this study.
Conscription in the nineteenth century Ottoman Empire: Its reflections on the lives of ordinary people and resistance, 1843-1876
This thesis examines the creation of a new army in the Ottoman Empire in the nineteenth century manned by conscripts. Starting from the eighteenth century, significant reforms were introduced in the Empire. A new army and a regular recruitment system were part of these reforms which are within the scope of this study. Especially after 1846, Ottoman subjects started to be recruited for military service as an obligation. This study presents the early years of implementation of the recruitment system. While analyzing the conscription law of 1846, the thesis takes examples of the practice of the law from archival documents. Finally, it tries to show the subjects' reactions to conscription, which might have created cracks in the relationship between the state and its subjects. These reactions ranged from negotiable methods for avoiding the military service obligation to open rebellion, desertion, and even banditry. The law forms a struggle field for the ordinary people who are mostly invisible in history studies. The thesis tries to tell the real stories of ordinary people by analyzing this point of contestation which provides a chance to hear them.
The "Tanzimat State" in the Ottoman Iraq: Tribes,ideology/shiism and taxation, 1830-1910
This thesis, which handles the periods of the Tanzimat and Abdülhamid II, aims to examine the implementation of the Hamidian reform policies in the Iraqi province of the Ottoman Empire in the context of central government reactions towards the prevalence of Shiism in the nineteenth century. The focal points of this study are how the Shiite identity was perceived by the Ottoman state and the measures of the Ottoman Empire against the spread of Shiism in the Iraqi province. This thesis is based on Ottoman archival documents, and the narratives of contemporary observers and researchers about the Ottoman state policies against the spread of Shiism and the growing penetration of Britain and Iran throughout the Persian Gulf and Iraqi regions. It is also examines the relations between the tribes in Iraqi province and the Ottoman central state during the Tanzimat period. At the same time, this study aims to draw a wide-ranging panorama by the examination of the border policies of the Ottoman Empire, preventing the propagation of Shiism through the revival of Sunni educational institutions. Finally, the border policies of the Ottoman Empire in the nineteenth century in Iraq did not result in an achievement as the state desired.
The fragmentation of Alevilik as exemplified in the case of Gazi Mahallesi: Three Cemevis, three free spaces
This thesis scrutinizes the fragmentation of Alevilik as exemplified in the case of Gazi Mahallesi and three Cemevis. From a larger perspective, the Alevis have organized their own identity movement after the 1980s which has a fragmented characteristic. Cemevis have emerged as a result of this fragmented movement within the same fragmented characteristic. The 1990s are significant date for appearance of Cemevis in public sphere, and the thesis analyze the fragmented characteristic of Alevilik over Cemevis. In this regard, Gazi Mahallesi was chosen to conduct fieldwork. Existence of three Cemevis in the neighbourhood which addressed the fragmented characteristic of Alevilik was investigated as a case study. However, the reason of Gazi's unique situation required analyze the Cemevis within the framework of "free spaces". Therefore, It argues existence of three Cemevis in the neighbourhood indicates the fragmented characteristic of Alevilik. However, their ways of construction were intrinsic to the neighbourhood which caused to analyze as free spaces. This study involves extensive review of the current literature on Alevilik, and analysis of the many conversations and 20 in-depth interviews conducted by using participant observation method in Gazi Mahallesi and there Cemevis as well. Namely, this study aims to present the fragmented characteristic over three Cemevis in Gazi Mahallesi and its unique position as well.
Understanding the diplomatic ability and influence of a regional power in a time of conflict: Turkish foreign policy during the Yugoslav wars
This thesis examines the diplomatic capacities of regional powers in their respective regions during the times of conflict and crisis. It has been widely argued within the International Relations scholarship that the influence of regional powers has been increasing both at the global and regional levels since the end of the Cold War. Considering the increasing diplomatic attention brought to a particular region by the international community, times of conflicts and crises serve us better to capture the true nature of diplomatic influence of a regional power. In order to analyze this issue, the thesis concentrates on the Turkish foreign policy towards the Yugoslav wars, analyzing in depth the diplomatic initiatives taken by Turkey during the conflicts in Bosnia and Herzegovina and Kosovo. Through this analysis, this thesis aims at developing an understanding on the role of regional powers during the conflicts in their respective regions.
War or peace? The dodecanese islands in Turkish foreign and security policy (1923-1947)
This study is essentially based on documents from the Italian, British, Turkish, and American archives. In the light of these documents and other resources, this work argues that the Dodecanese constituted a problematic area for Turkey throughout the period. It shows that these islands were one of the most dominant elements in shaping Turkish foreign and security policy during the interwar period. It also says that they continued to occupy a place in Turkish diplomacy and strategy besides other issues during the Second World War. It is emphasized that the "war" theme was usually on the agenda in the relationship of Turkey with the region: although no clash occurred, Turkey never made real peace with the area either. In addition, this dissertation designates that some problems in the Aegean Archipelago, such as the determination of the maritime boundaries or the sovereignty of the islets, which remain current issues resulting in occasional tension in the region, date back to 1923, exceeding beyond the Turkish-Greek relations of the post-1950s. Likewise, it emphasizes that the process that paved the way for the transfer of the islands to Greece in the postwar period could be analyzed only in reference to the multi-faceted concerns of Turkish foreign policy of the time, while arguing that the dominant discourses on the issue are open to critique and questioning.
Exploring generation Y via attitudes towards economy, education and marriage
This thesis analyzes Turkish Generation Y, which has been scrutinizing recently in terms of economy, education, and marriage, and also in comparison between its European and American counterparts. The research is based on the thought that political and social events affected and changed this generations' attitudes. In Turkey the Generation Y includes individuals born between 1980 and 1994. To explain the historical background of the term generation, Karl Mannheim and Jose Ortega y Gasset's generation theories were used. Twenty in-depth interviews were conducted with students and graduate students from Koç, Marmara, and İstanbul Universities. To understand the impact of economic background on ones' attitudes, one of the universities was selected among private universities. Instead of collecting statistical data, the main aim was to understand Turkish Generation Y. Also the four major generations from 1925 to 1994, namely, Silent, Baby Boomer, Generation X and Generation Y in Europe, America, and Turkey were explained in terms of economy, education, working life, family, technology and marriage. The study consists of Generation Y members who are living in İstanbul and graduate from university, therefore, instead of general conclusions, personal expressions were provided.
The role of the mainstream newspapers in the consolidation of the Turkish national identity: 1934-1937
This dissertation examines the role of the press in the consolidation and dissemination of the Turkish national identity in the single-party era with a social constructionist approach. Within the context of press-government relations and in line with the main peculiarities of Kemalist nationalism, the research takes a cross section and demonstrates how the Turkish national identity that was manufactured by the Kemalist powerwas represented, discursively reproduced and disseminated via the newspapers in the mid-1930s. The research is primarily based on a sample of newspaper articles retrieved from the archives of the Beyazıt State Library. The sample consists of articles published in Cumhuriyet, Akşam, and Son Posta, between 1934 and 1937. Data are analyzed complementarily by content analysis to describe the intensity, and discourse analysis to obtain an in-depth understanding of the framing of nationalist representations.It is observed that newspapers displayed very limited dissociations from the Kemalist arguments. The conclusion of this dissertation is that newspapers played a significant role in the dissemination and consolidation of the Turkish national identity in the single-party period, by mediating the underlying framework of the nation and by employing discursive practices that mostly ratified, reproduced, and diffused the discourses of Kemalist nationalism.
Evvel zaman içinde bir Kemalist: Falih Rıfkı Atay ve Erken Cumhuriyet Dönemine gelenek dışı bir yaklaşım
Focusing on the selected travel books and memoirs of the early Republican intellectual Falih Rıfkı Atay, this study illustrates an unconventional approach to the early Republican period. The travel books and memoirs in question have at least two types of importance in the scope of the study. Firstly, while Falih Rıfkı Atay operationalized travel books on behalf of finding the most appropriate model for Turkey's development, he also struggled to seek the ways in which "Turkish identity" can be defined. This argument questions the early claims that associated the author with being the sole, passive disseminator of fixed, pre-given Kemalist ideology. The memoirs and collected essays of the author, on the other hand, indicated the different interpretations and perceptions towards the republican regime in the eyes of ordinary people of the time. Secondly, his critique and unconventional thoughts on controversial issues like religion and women present a fertile area of study allowing for the rethinking of the established roles that the early Republican intellectuals have been affiliated with until recently.
The political economy of medical tourism in Turkey
This thesis offers an explanation on the growth of medical tourism in Turkey. Along with the driving forces that created the ground upon which medical tourism industry could serve as an alternative, the thesis focuses on the role of the states in the creation and maintenance of the medical tourism market. The emergence of medical tourism in Turkey has developed in parallel with cultural and economic globalization and transformation in healthcare systems. Economic and cultural globalization has enabled the ways in which movement of health personnel, international patients and medical devices have become easier. The transformation in healthcare systems has changed the scope of health as a welfare service. As First World countries strive to reduce their health budgets, medical tourism centers in developing countries constitute themselves as an alternative. Within this process, rather than retreating, the state has maintained its active role in regulating and monitoring of the markets. Alongside other actors such as private mechanisms and the NGOs, the state has become prominent in the growth of medical tourism in Turkey. The Health Transformation Program, initiated in 2003, enabled the institutionalization of the industry. The governance and partial finance of medical tourism is carried out by government agencies whereas the provision of health services is mostly performed by private hospitals. Although it is viewed as a blessing to the economy, what kind of effects it has on the national health systems will emerge in the near future.
Neoliberal dönemde yerel hizmet sunumundaki değişimler: Eskişehir ve Konya Büyükşehir belediyelerindeki belediye şirketleri örnekleri (2000-2014)
This thesis examines increasing interactions between metropolitan municipalities and the market as well as the role of the central state in this context in the post-1980 era. Since the 1980s, municipalities have interacted more with the private sector in the process of the provision of local services and more tended to incorporate municipal economic enterprises. Especially in the post-2000 period, the number of these companies has increased, including within the bodies of prominent metropolitan municipalities in Anatolian cities. These companies have enhanced metropolitan municipalities' areas of activity in city economy and provided them with more freedom and power in the economic realm in an environment where the local level has turned into a more significant scale, while the central authority is trying (and achieving) to have more impacts on the society and the economy. This study also explores similarities and differences between two metropolitan municipalities which have been in the hands of different political traditions and parties at least in the last two and a half decades. Therefore, for this work, it is important to look at the differences between a metropolitan municipality administered by the ruling party and another municipality controlled by the main opposition party. It is observed that although being directed by different political parties, the main motives for establishing municipal firms are substantially similar in the two cities. Together with the practices of buying goods and services from municipal or other regular companies, municipalities try to shift towards the private sector where they have more independence from the central authority, make investments and supply common local projects more easily, quickly, flexibly and cheaply in an atmosphere of increasing competition among cities. However, despite of the similarities between the two municipalities with regard to tendencies towards setting up economic enterprises and to other arguments, it should be added that municipalities governed by opposition parties, unsurprisingly, have greater number of reasons for avoiding the center's impacts. This thesis, firstly, refers to some theoretical perspectives so as to explicate the noteworthiness of and changes in the city level in the neoliberal period in addition to the role of the central government and transformations in the working of local governments. Secondly, a short historical background about local administration and public service provision methods, together with the current regulations concerning municipal economic enterprises are stated. Thirdly, the two metropolitan municipalities, Eskişehir and Konya examples -and their utilization ways of municipal enterprises are elaborated. In the last section, some similarities and differences between the two cases are discussed as well as the accountability issue which continues to be a serious problem in both cases.
Yurtluk-ocaklıklar: Osmanlı Kürdistanı'nda toprak, eşraf siyaseti ve toplum, 1820-1890
This dissertation examines the transformation of family estates (yurtluk-ocaklık and hükûmet) in Ottoman Kurdistan during the nineteenth century. Since these lands provided their possessors with political and economic privileges, this study also sheds light on the transformation of Kurdish emirs as yurtluk-ocaklık and hükûmet holders in their provincial setting. The Tanzimat period (1839-1876), in which the centralisation reforms accelerated, contravened the political and economic concessions associated with yurtluk-ocaklık lands. Following the case of yurtluk-ocaklık and hükûmet lands possessed by the Zirki emirs in northeastern Diyarbekir, this dissertation offers the contested concept(s) of property related with these lands and their fates in the aftermath of the Land Code of 1858. As the latter is usually associated with the genesis of modern private property in the Ottoman context, this dissertation contemplates contrasting perceptions with regards to private property beyond the definitions dictated by the Ottoman government. By doing so, this study scrutinizes the making of yurtluk-ocaklık and hükûmet lands as private property at the interstices of Zirki emirs and the Ottoman government. Demonstrating the complication nature underlying the making process, it also shows the process was not a straightforward one but rather included many participants with their own agendas. Accordingly, this study scrutinizes the changing notions of politics provincial notables conducted to which Zirki emirs belonged. With a focus on the commmercialisation of agriculture in the Ottoman realm from the middle of the century onwards, this dissertation attempts to show how land possession was related with economic-cum-political power throughout the nineteenth century in Ottoman Kurdistan.
Tough turns fragile: The impact of urban renewal on everyday life in Sulukule
Sulukule has been identified with Romani residents for centuries. An urban renewal project began in the neighborhood in 2005. The project not only transformed the social structure of Sulukule, but also highlighted the social differences and isolation of the former residents. In this thesis, the outcome of this transformation is analyzed focusing on their exclusion. The post-project situation of the neighborhood is illuminated through studies concentrating on social exclusion and its side effects. The peculiar social structure of the Sulukule Romani community is also taken into account.
Discourse on self inflicted death and rising psy sciences in the late Ottoman Empire
This thesis revolves around the question: "What is the discourse created by various authorities regarding suicide as a case in the 19th century Ottoman Empire?" The authorities considered include legal administrations, forensic sciences, judicial investigations, statistics, newspapers as part of public opinion, and psy-sciences. One of the claims of this study is that the changes exhibited by these authorities throughout the 19th century can be traced through the domain of suicide. The study is divided into two parts. The first part examines how suicide is addressed as a judicial case through 19th century legal documents, how suicide is represented in statistical data collection mechanisms, and the language, representation, and content of suicide related news in Ottoman newspapers as part of public opinion. The second part of the study conceptualizes suicide as a field and investigates the rise of psy-sciences as a scientific authority in the late Ottoman Empire. The investigation and discourse surrounding the suicides of Sultan Abdülaziz, Beşir Fuad, Sadullah Paşa, and Yusuf İzzeddin, as well as the use and representation of psy-sciences in these cases, are examined.
Küresel ile kanal arasında: Şahintepelilerin barınma ve kent hakkı
The "creative destruction" to which Istanbul has been subjected in the grip of neoliberal urbanization policies has been on the agenda for almost 40 years. At present, contrary to what the authors of the edited volume "Istanbul: Between the Global and the Local" (1999), which inspired the title of this study, had observed and discussed at the turn of the century, far from falling short of the global city expectations, Istanbul's urban trans-formation has surpassed the millennial imagination. Indeed, after the 3rd Bridge and 3rd Airport projects opened in the heart of the northern forests, President Tayyip Erdoğan's "crazy project", as he calls it, the Istanbul Canal Project (ICP), evidences the unlimited scope of this imagination. In this scope, former peripheries of the city have been the targets of this transformation frenzy and opened for excessive commodification and marketization at an unprecedented momentum. For the neighborhood of Şahintepe, situated just west of the last announced route for the ICP, the transformation plan projected in the area holds the danger of displacement, in-debtedness, and dispossession. Aware of the changes brought about by neoliberal urbani-zation policies, the inhabitants of this quasi-irregular neighborhood, almost all of whom are owner-occupiers, have been struggling for their right to housing and to the city in the face of constantly changing zoning plans and contradictory official statements since 2o2o. This thesis pays specific attention to the residents' claims to property based on their affective and collective labor accumulated in the neighborhood and the effects of the uncertainties experienced in the process. Drawing on extensive fieldwork and perus-ing relevant plans and court decisions, this thesis examines the changing housing and ur-banization policies alongside the proposed transformation regime and the ongoing con-testation against it in Şahintepe.
Vision reframed: Sensory formation and instrumentalization of trachoma (1914-1924)
This thesis aims to demonstrate how the narrative of trachoma, an infectious eye disease, has become a subject of regulation with the developments in the medical discourse of the early twentieth century. To achieve this, the thesis comprises around five chapters, including an introduction and conclusion. The first chapter focuses on the early twentieth-century debates in which ophthalmologists instrumentalized changes in understanding vision. The second chapter examines how this instrumentalization occurred simultaneously across national borders by analyzing international congresses on medicine and ophthalmology. The third chapter aims to reveal how the new governmental techniques are applied by establishing standards in the sense of sight. This chapter focuses on the experiences of immigrants from the Ottoman Empire to the United States as they underwent medical examinations at Ellis Island, one of the largest centers for implementing these medical and governmental techniques on eye diseases.
Environment between law and justice: Legal consciousness of environmental movements in Turkey, 1990-2024
This dissertation explores sources of legal consciousness of environmental movements in Turkey by focusing on three local-based rural movements (Akbelen, Avdan, Deştin). Legal consciousness, which refers to both state and non-state law, is briefly defined as one's view and understanding of law, rights, and justice. I suggest that the legal consciousness of environmental movements in rural areas derives from "historical/territorial rights" and "relations of production" for local communities, and the understanding of "commons" for the environmental organizations/defenders, rather than the administrative law for environmental protection. The motivational ground of the struggle for local communities is the rights that they believe they have since they have lived for generations and made their livelihoods by agriculture in spaces under environmental assault. Both local communities and environmentalists see those spaces as "commons". That is why they defend that they are right in their struggle. This argument is discussed through the roles of space, law and legality, and institutions and institutionalization, based on field visits, interviews, and (social) media research. The ties with space play a triggering role in the motivations of a struggle; in the field of law and legality environmental movements run a counter-hegemonic struggle; and their engagement with law and the institutions (environmentalists, state, experts, and media) facilitates their institutionalization (and vice versa) and create venues for transformation and sharing of legal consciousness.
Oxen in the nineteenth-century Ottoman Empire
The oxen made vital contributions to rural life in the nineteenth-century Ottoman Empire. These draft animals pulled the plow, threshed the produce, dragged logs, and moved carts in return for a little hay. From the perspective of animal history, they were "non-human workers" who undertook burdensome tasks in accordance with the needs of their human employers. This dissertation reveals the essential role of oxen in the nineteenth-century Ottoman Empire. It elaborates on the numerical data extracted from the income survey registers of the 1840s. The research reconstructs the geographical setting in three different Ottoman provinces (Konya, Edirne, and Kastamonu) from an environmental history perspective. Findings from income registers and other archival sources include substantial information about oxen. Oxen had a central place in the economic sectors of agriculture, transportation, and construction. Furthermore, their stressed work agenda was seriously affected by local conflicts involving provincial notables. Moreover, some discussions that the Tanzimat Edict triggered directly concerned oxen. This study rejects the idea that oxen were a trivial subject of human history and offers an original narrative that incorporates oxen as crucial actors in the history of the Ottoman Empire.
Amerika Birleşik Devletleri arşiv belgelerinde 1958 Lübnan Krizi
Sahne olduğu birçok olay ile dünya tarihinin seyrine yön veren Ortadoğu, uluslararası sistemin merkezlerinden biri olmuştur. Türkiye için de Ortadoğu'yu hem tarihsel hem de güncel anlamda yakından takip etmek oldukça önemlidir. Bu çerçevede Ortadoğu'nun siyasi, toplumsal ve kültürel değerlerini odağa alarak bölgenin tarihini geniş bir açıdan tahlil etmek elzemdir. Yapılan tahlillerde, Soğuk Savaş'ın başından bu yana Ortadoğu'ya özel bir önem atfeden Amerika Birleşik Devletleri (ABD) faktörünü de mutlaka gözetmek gerekmektedir. Soğuk Savaş'ın giderek ısındığı 1950'lerden itibaren ABD ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB) arasında önemli bir rekabet alanı haline gelen Ortadoğu'da 1958, krizler yılı olmuştur. 1955'te ABD'nin SSCB'yi çevreleme stratejisinin Ortadoğu ayağı olan Bağdat Paktı'nın kurulması ile hızlanan bölgesel gerginlikler, 1956 Süveyş ve 1957 Suriye krizleri ile giderek derinleşmiştir. Şubat 1958'de Mısır ve Suriye'nin Birleşik Arap Cumhuriyeti (BAC) çatısı altında birleşmesi, bölgedeki ideolojik kamplaşmanın Lübnan üzerinden çatışmaya dönüşmesine neden olmuştur. ABD ise bu süreçte Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA) kanalı ile bir süredir iç işlerine müdahil olduğu Lübnan'daki krizi yakından takip etmiştir. Ortadoğu'daki tüm krizleri "Sovyet etkisine" bağlayan ABD, sadık müttefiki Irak monarşisinin 14 Temmuz 1958'de kanlı bir darbe ile yıkılmasının ardından Lübnan'ı da kaybetmemek için askeri bir harekata girişmiştir. Tarihe Blue Bat Operasyonu olarak geçen bu operasyon, ABD'nin Ortadoğu topraklarına düzenlediği ilk askerî harekât olmuştur. Temmuz 1958, hem Amerikan tarihi hem de Ortadoğu tarihi açısından sembolik değerde bir milattır. Nitekim, bu tarihten sonra ABD'nin günümüze değin uzanan Ortadoğu'ya yönelik askeri müdahalelerinin arkası kesilmemiştir. Adana'da bulunan İncirlik Hava Üssü'nün ABD tarafından ilk kez kullanıldığı bu operasyon, Türk siyasi tarihi için de ayrıca önem taşımaktadır. 1958 Lübnan Krizi ve Amerikan müdahalesi, Türkiye'deki mevcut iktidar-muhalafet gerginliğine dış politika boyutunu da eklemiştir. Bu süreçte başlayan Türkiye'deki Amerikan üsleri tartışmaları, halen varlığını korumaktadır. Bu çerçevede tez çalışmasının hedefi Soğuk Savaş'ın Ortadoğu'yu etkisi altına almaya başladığı bu kritik dönemi ABD Dışişleri Bakanlığı, CIA, Birleşmiş Milletler (BM) ve Amerikan askeri belgeleri ışığında ele almaktır.
Cumhuriyet Dönemi'nde Çorum'a dış göçler ve sosyo-kültürel izleri
Göç; bölgelerin demografik yapılarını değiştiren unsurların başında yer almaktadır. Farklı nedenlerle gerçekleşen göçler gönüllü olabildiği gibi zorunlu da olabilmektedir. Göçler sonucu gelenlerin yerleştirilmesi iskân politikaları kavramı altında yer almaktadır. Anadolu, binlerce yıllık tarihi boyunca göç kavramının şekillendirdiği coğrafyaların başında gelmiştir. Bu coğrafyanın bir parçası olan Çorum da dönem dönem göç hareketlerini karşılayan mekânlardan birisi olmuştur. Osmanlı Devleti'nin toprak kayıplarının arttığı 19. yüzyılın ortalarından itibaren Anadolu'ya geçekleşen Müslüman-Türk göçleri Çorum'u da etkilemiştir. Bu nüfus akışı Çorum'un demografik yapısını yeniden şekillendirmiştir. Cumhuriyet Dönemi'ne gelindiğinde Türkiye'ye gerçekleşen dış göçler sonucunda uygulanan iskân politikaları ulus devlet oluşumu sürecinde etkili olmuştur. Yeni Türk Devleti'nin iskân politikaları, Çorum'da da uygulanmış ve kent tarihindeki yerini almıştır. Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi ve Türkiye'ye gerçekleşen diğer dış göçler ile gelenler Çorum'da iskân edilmiştir. Bu tezde mübadiller için emval-i metrukeden yararlanılması, göç edenler için yeni köylerin kurulması ve mevcut köylerde göçmenler için göçmen evlerinin inşası gibi politikalar Çorum'un Akpınar, İkipınar ve Kadıkırı köyleri üzerinden değerlendirilmiştir. Bu köylerde bu göçün izleri, köylere göre farklılık göstermekle beraber, toplumsal yaşamda sosyo-kültürel ve ekonomik olarak günümüzde dahi varlıklarını devam ettirmektedir.
Siyasi haber dergiciliğine bir örnek: Akis dergisi
Basın, toplumları yönlendirme, belirli grupları etkileyerek konsolide etme, algı sahalarını şekillendirme gibi özellikleriyle kitle iletişim unsurları arasındaki en etkili faktörlerden biri olmuştur. Kökenleri 17. yüzyıla kadar dayanan basın, demokrasinin gelişim süreci içerisinde ve demokratik/çağdaş sistemler dâhilindeki bireylerin haber alma hakkı doğrultusunda, demokrasilerin dördüncü kuvveti olarak adlandırılmıştır. Basının Türk siyasal hayatı içerisindeki gelişimi ise; Tanzimat döneminde devlet kontrolü ile tezahür ederken Cumhuriyet döneminde bir taraftan yeni rejimin benimsenmesindeki temel dinamik, diğer taraftan da demokratikleşme sürecinin en önemli aktörlerinden biri olarak seyrini sürdürmüştür. Çok partili siyasi yaşamla birlikte Türk siyasetindeki özkütlesini ağırlaştıran basının, DP iktidarıyla başlayan yeni dönemdeki en önemli aktörlerinden birisi; bu dönemde yayın hayatına başlayan ve Türk basınının ilk siyasi haber dergisi olan Akis dergisi olmuştur. Time ve Newsweek gibi dünyaca ünlü haber dergileri örnek alınarak Metin Toker tarafından oluşturulan Akis dergisi, siyasi ve sosyo-kültürel gelişmeleri, özgün ve akıcı bir dille okurlarına haftalık aktüalite olarak sunmuştur. Yayın hayatına ''tarafsız habercilik'' ilkesiyle başlayan Akis dergisi, zaman içerisinde DP iktidarına karşı en sert muhalif organlardan biri haline gelirken Türk siyasal hayatının demokrasi çerçevesindeki en zor günlerine şahitlik etmiş ve hatta yalnızca şahitlik etmekle kalmayıp DP dönemini kapatan 1960 İhtilali gibi zor günlere yön veren bir etkiye sahip olmuştur. Toker dönemi (1954-1967) sonrasında bu defa Kurtul Altuğ imtiyazıyla ve Toker'in ekolünü devam ettirmek amacıyla 1987 yılında yeniden yayın hayatına başlayan Akis dergisi, 12 Eylül sonrası resmi devlet rejimi olarak gördüğü Türk-İslam sentezi ve bu sentezin siyasal temsilcisi ANAP iktidarına muhalif bir yayın politikası geliştirmiştir. 1987 yılındaki uzun soluklu olmayan bu denemenin ardından Akis dergisi, bu defa Mehmet Ali Yula önderliğinde 1993-1994 yılları arasında bir kez daha yayımlanarak DYP-SHP hükümeti özelinde Türk siyasi hayatının koalisyonlu günlerine şahitlik etmiştir. Türk siyasi hayatının üç farklı dönemine üç farklı perspektifle tanıklık eden Akis dergisi, kendisinden sonraki dergilere de öncülük ederek Türk basın tarihinin siyasi haber dergiciliğindeki mihenk taşlarından biri olmuştur.
İşgal yıllarında Anadolu'da kültürel talan: Eski eser kaçakçılığı (1918-1922)
30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan Mondros Mütarekesi'nden sonra Osmanlı topraklarında başlayan işgallerde işgalciler, eski eserlerle yakından ilgilenmiş hem araştırma ve kazı yapmış hem buldukları eserleri yurt dışına kaçırmış hem de bu eserler sayesinde Anadolu'daki varlıklarını anlamlandırma ve tescilleme gayreti içine girmişlerdir. Bu kapsamda İngiliz, Amerikan, Fransız, İtalyan ve Yunan işgal güçlerinin hepsinin, Anadolu'da, eski eser kaçakçılığı yaptığı görülmüştür. Her ne kadar işgal döneminde Müze-i Hümâyûn başta olmak üzere bürokrasi, eski eser kaçakçılığını önlemeye çalışmışsa da çoğunlukla buna gücü yetmemiş ancak yine de her bir ihbar değerlendirilmiş ve her sorun çözülmeye çalışılmıştır. Çalışmada eski eserin ve kaçakçılığın ne olduğu, Osmanlı Devleti'nde eski eser kaçakçılığının mahiyeti ve bu kaçakçılığı engelleme faaliyetleri incelenmiş; ilk müze teşebbüslerinden başlanarak hukuki düzenlemeler ve diğer girişimlerle bu konuda alınan önlemler, bilhassa da işgal döneminde yapılan uygulamalar açıklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada başta eski Müze-i Hümâyûn, şimdiki İstanbul Arkeoloji Müzeleri Arşivi olmak üzere, Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi ve Cumhurbaşkanlığı Arşivi tetkik edilmiş; günün gazeteleri, mecmuaları ve dönemin tanıklarının yazdıkları taranmış, konuyla ilgili önceki çalışmalarla bu dönem incelenmeye çalışılmıştır.
Atatürk döneminde Ankara Belediyesi (1923-1938)
Tanzimat'ın ilanından sonra ortaya çıkan modern belediyelerin kökeni 1854 yılına dayanmaktadır. Kırım Savaşı'ndan sonra Şehremaneti'nin kurulmasıyla başlayan belediyecilik faaliyetleri, Cumhuriyet'e kadar birçok kanun ile değişikliğe uğramış ve tüm vilayetlere yayılmıştır. 1857 yılında Paris modelli Altıncı Daire-i Belediye'yi emsal alarak oluşturulan ve 1864 Tuna Vilayeti Nizamnamesi ile yaygınlaşan belediye teşkilatları arasında Ankara Belediyesi'nin varlığı da 1866 yılından beri bilinmektedir. Ankara Belediyesi, Cumhuriyet'in ilanına kadar geçen süre zarfında mali imkansızlıklardan dolayı kısıtlı hizmetlerde bulunabilmiştir. Ankara'nın başkent olması ve Cumhuriyet'in ilanından sonra Ankara'nın çehresini değiştirmek için belediye teşkilatında düzenlemelere gidilmiştir. 1924 yılında yürürlüğe giren Ankara Şehremaneti Kanunu ile Ankara'nın fiziki ihtiyaçları, devlet güvencesi altında karşılanmaya çalışılmıştır. 1930 yılında çıkarılan Belediye Kanunu ile Ankara Şehremaneti kaldırılmış, yerine Ankara Belediye Başkanlığı kurulmuştur. Cumhuriyet'in ilk yıllarına nazaran plan ve programlı bir çalışma metodunu şiar edinen Ankara Belediyesi, Atatürk'ün talimatları, Tandoğan'ın uygulayıcılığı ile Ankara'yı modern bir başkent haline getirmek için çalışmalarda bulunmuştur. Bu çalışma, Ankara Belediyesi'nin tarihsel süreçte geçirdiği değişimler doğrultusunda Ankara'nın yaşadığı büyük dönüşümü inceleyecektir.