Theses supervised by Prof. Dr. Elif Tekin İftar
18 theses · Anadolu University
Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere Matematik becerilerinin öğretimi: Tek-denekli araştırmalarda betimsel ve meta analiz
Matematik becerileri günlük yaşamda sıklıkla karşılaşılan ve diğer akademik becerilerin ediniminde önemli rol oynayan bir beceri öğretim alanıdır. Otizm spektrum bozukluğu olan bireyler matematik becerilerini edinmede zorlanmakta ve başarısızlıklar sergileyebilmektedirler. Alanyazın incelendiğinde, otizm spektrum bozukluğu olan bireylerin matematik becerilerini geliştirmeye yönelik az sayıda çalışma yürütüldüğü görülmektedir. Bu çalışmalarda kullanılan öğretim uygulamalarının bilimsel dayanaklı uygulamalar olup olmadıklarına yönelik bir değerlendirme gereksinimi söz konusudur. Bu çalışmada tek-denekli araştırma metodolojileriyle tasarlanmış olan otizm spektrum bozukluğu olan bireylere matematik becerilerinin öğretimini hedefleyen çalışmaların Horner ve meslektaşlarının 2005 yılında geliştirdikleri "Tek-denekli Araştırmalar Niteliksel Ölçüleri" açısından değerlendirilmesi ve kapsamlı bir betimsel analizinin yapılması hedeflenmiştir. Ayrıca, meta analiz yoluyla bu uygulamaların bilimsel dayanaklı uygulamalar olup olmadıkları değerlendirilmiştir. Konuyla ilgili çalışmalara ulaşmak amacıyla (Ocak) 1980 – (Ocak) 2017 yılları arasında yayımlanmış çalışmalara ulaşabilmek için elektronik ortamda alanyazın taraması yürütülerek 49 çalışmaya ulaşılmıştır. Araştırmalar dahil etme ve dışlama ölçütleri açısından değerlendirilerek 26 çalışma analizlere dahil edilmiştir. Bu çalışmalar, sırasıyla, (a) Horner ve meslektaşlarının 2005 yılında geliştirdikleri "Tek-denekli Araştırmalar Niteliksel Ölçüleri" açısından incelenerek "kabul edilebilirlik" ölçütlerini karşılayan çalışmalar belirlenmiş, (b) 26 çalışma çeşitli değişkenler (örn., demografik değişkenler, yöntem özellikleri ve sonuçlarına ilişkin değişkenler) açısından değerlendirilerek kapsamlı bir betimsel analiz yapılmış, (c) "kabul edilebilirlik" ölçütünü karşılayan çalışmalar için örtüşmeyen veri yüzdesi ve Tau-U hesaplama teknikleri ile etki büyüklükleri hesaplanmış ve (d) elde edilen bulgular ışığında matematik becerilerinin öğretiminde kullanılan uygulamaların bilimsel dayanaklı olup olmadıklarına ilişkin değerlendirmeler yapılmıştır. Bulgular, 10 çalışmanın "kabul edilebilirlik" ölçütünü karşıladığını göstermektedir. Bu çalışmaların etki büyüklükleri incelendiğinde görsel sunum temelli ve strateji temelli uygulamaların OSB olan bireylere çeşitli matematik becerilerinin öğretiminde umut vaat eden uygulamalar olduğu görülmüştür. Bulgular alanyazın dikkate alınarak tartışılmış ve uygulamacılara ve araştırmacılara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Otizm spektrum bozukluğu, Matematik, Tek-denekli araştırma,Meta-analiz, Bilimsel dayanaklı uygulamalar
Ailelerce sunulan sosyal öykülerin otistik spektrum bozukluğu olan ergenlerin sosyal becerilerine etkileri
Bu araştırmada, geliştirilen Aile Eğitimi Programı'nın ergenlik dönemindeki OSB tanısı bulunan çocuğa sahip aile üyelerinin sosyal öyküleri uygulama bilgi ve becerisi kazanmaları ve programı tamamlayan aile üyeleri tarafından sunulan sosyal öykülerin ergen bireylerin hedef sosyal becerileri öğrenmeleri, uygulama sona erdikten bir ve dört hafta sonra korumaları, farklı kişi ve ortamlara genellemeleri üzerindeki etkilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada ayrıca aile üyelerinden öznel değerlendirme, ergen bireylerden ise sosyal karşılaştırma yaklaşımıyla sosyal geçerlik verisi toplanmıştır.Bu çalışma Ankara ilindeki özel eğitim ve rehabilitasyon merkezlerine devam eden, OSB tanısı bulunan, yaşları 12-16 arasında değişen üç ergen ile bu ergenlerden birinin ablası ve diğer iki ergenin anneleriyle gerçekleştirilmiştir. Aile üyelerine sosyal öyküleri nasıl yazacakları ve öğretecekleri küçük grup düzenlemesiyle ve el kitabını sunma, model olma, deneme, geri bildirim sunma, öğretimi planlama akışı içinde öğretilmiştir. Aile üyeleri altı saatte sosyal öykü yazma bilgi ve becerisini edinmişler; yöntemi güvenilir bir biçimde uygulamayı öğrenmişlerdir.Araştırma karışık desen ile tasarlanmış; karışık desen tasarımında araştırmanın birinci kısmında tek-denekli araştırma modeli, ikinci kısmında ise betimsel model kullanılmıştır. Aile üyeleri tarafından sunulan sosyal öykülerin ergen katılımcıların ilgili sosyal becerileri öğrenmeleri üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla tek-denekli araştırma modellerinden ?yoklama evreli çiftler (ergen-aile üyesi) arası çoklu yoklama modeli?, aile üyelerinin sosyal geçerliğe ilişkin görüşlerinin değerlendirilmesinde, üzerinde çalışılan konunun tanımlanmasını amaç edinen, betimsel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmada sosyal karşılaştırmaya ilişkin ise nicel değerlendirme yapılmıştır.Araştırma bulguları, aile üyelerinin sosyal öyküleri %100 doğru olarak yazma ve yüksek düzeyde güvenilir olarak uygulama bilgi ve becerisi edindiğini, edindiği bu becerileri koruduklarını ve farklı becerilerin öğretimine ilişkin öykü yazımına genellediklerini göstermiştir. Sosyal öykü yazma ve uygulama becerisini edinen aile üyeleri tarafından sunulan öğretim sonrasında ise ergen bireylerin hedef sosyal becerileri edindikleri, edindikleri sosyal becerileri araştırma sona erdikten bir ve dört hafta sonra korumaya devam ettikleri, farklı ortamlara ve kişilere genelledikleri görülmüştür. Aile üyelerinden öznel değerlendirme yaklaşımıyla toplanan sosyal geçerlik verileri aile üyelerinin hedef becerilere, sosyal öykülere ve araştırmanın sonuçlarına ilişkin görüşlerinin olumlu olduğunu, sosyal karşılaştırma yaklaşımıyla toplanan sosyal geçerlik verileri ise ergen bireylerin hedef becerilere ilişkin performansının normal gelişim gösteren ergen bireylerin performansıyla benzerlik gösterdiğini ortaya koymuştur.Bu bulguların ileri araştırmalarla desteklenmesine ve sosyal öykülerin aile üyeleri, alanda çalışan uzmanlar ve öğretmenler tarafından sosyal beceri öğretiminde kullanımının yaygınlaştırılmasına gereksinim olduğu düşünülmektedir.
Öğretmen adayları tarafından yüksek ve düşük uygulama güvenirliği ile sunulan sabit bekleme süreli öğretimin etkililik ve verimliliklerinin karşılaştırılması
Bu araştırmada gelişimsel yetersizliği olan çocuklara nesne isimlerinin öğretiminde yüksek uygulama güvenirliği (YUG) ve düşük uygulama güvenirliği (DUG) ile sunulan sabit bekleme süreli öğretimin (SBSÖ) etkililik ve verimliliklerinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bu amaçla YUG ve DUG ile sunulan SBSÖ?nün hedef becerilerin edinim, izleme ve genelleme etkileri araştırılmıştır. Araştırmada bağımsız değişkenlerin verimliliklerini karşılaştırabilmek amacıyla verimlilik verileri toplanmış, sosyal geçerliğini değerlendirmek amacıyla yarı-yapılandırılmış görüşmeler ile sosyal geçerlik verileri toplanmıştır. Araştırmada uygulamacı olarak Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Zihin Engelliler Öğretmenliği Bölümü son sınıfa devam eden iki öğrenci yer almıştır. Araştırmanın katılımcıları Anadolu Üniversitesi Engelliler Araştırma Enstitüsü Gelişimsel Yetersizlik Uygulama Birimi?ne devam eden okul öncesi dönemde ve otizm ve yaygın gelişimsel bozukluk tanısı olan üç öğrencidir. Araştırmanın bağımsız değişkenleri YUG ve DUG ile sunulan SBSÖ?dür. DUG, SBSÖ?nün ipucunun sunulma zamanı bileşeninde sağlanmıştır ve öğretim oturumlarındaki denemelerin %30?unda kontrol edici ipucu belirlenen süreden önce ya da sonra sunulmuştur. Araştırmanın bağımlı değişkeni tüm katılımcılar için nesne isimi öğrenme düzeyidir. Hedef beceriler bir katılımcı için okul araç-gereçlerinin isimlerini, birisi için rakam isimlerini ve diğeri için hayvan isimlerini öğrenme düzeyidir. Araştırma karşılaştırmalı tek-denekli araştırma modellerinden uyarlamalı dönüşümlü uygulamalar modeline göre tasarlanmıştır. Araştırma bulguları öğretmen adaylarının SBSÖ?yü güvenilir biçimde uygulayabildiğini, YUG ve DUG ile sunulan SBSÖ?nün katılımcılara hedef becerileri kazandırmada iki katılımcıda eşit derecede etkili olduğunu göstermektedir. Üçüncü katılımcıda ise bu bulgu yinelenememiştir. Bu katılımcıda YUG ile sunulan SBSÖ diğerine göre daha etkili bulunmuştur. Araştırmanın genelleme bulguları, katılımcıların edindikleri becerileri farklı kişi ve araç-gereçlere genelleyebildiklerini göstermiştir. İzleme verileri toplanabilen bir katılımcının ise hedef becerileri öğretim sona erdikten bir, iki ve dört hafta sonra korumaya devam ettiği görülmüştür. Araştırmadan elde edilen verimlilik bulguları katılımcılara ve parametrelere göre farklılaşmaktadır. Sosyal geçerlik bulguları araştırmanın sosyal açıdan geçerli olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular ışığında elde edilen veriler tartışılmış ve ileri araştırmalara ve uygulamaya yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar sözcükler: bilimsel dayanaklı uygulamalar, etkili öğretim, sabit bekleme süreli öğretim, sosyal geçerlik, uygulama güvenirliği.
Sınıfında özel gereksinimli öğrenci olan okul öncesi öğretmenlerinin öğretmen yardımcısının rol ve sorumlulukları hakkındaki görüşleri
Bu araştırmanın amacı, Eskişehir ili Tepebaşı ve Odunpazarı ilçelerinde resmi anaokullarında görev yapan sınıfında özel gereksinimli öğrenci olan ve öğretmen yardımcısı ile çalışmış okul öncesi öğretmenlerinin, öğretmen yardımcısının rol ve sorumlukları hakkındaki görüşlerini belirlemektir. Araştırmada veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanarak toplanmıştır. Araştırmaya yirmi öğretmen katılmıştır. Elde edilen veriler araştırma soruları dikkate alınarak betimsel olarak analiz edilmiştir. Bulgular; araştırmaya katılan okul öncesi öğretmenlerinin önemli bir kısmının, öğretmen yardımcısının çocuk gelişimi ön lisans programından mezun olması gerektiğini ve öğretmen yardımcısına özellikle tam gün sınıflarında, küçük yaş gruplarında ve özel gereksinimli öğrencinin olduğu sınıflarda ihtiyaç duyduklarını belirtir niteliktedir. Ayrıca, öğretmen yardımcısına ihtiyaç duyulan alanları; öz bakım becerileri, beslenmeye destek, sınıf temizliği ve toplanması, özel gereksinimli öğrencinin akademik ve öz bakım becerilerinde destek, tam gün sınıflarında öğretmenlerin izin saatinde sınıfın kontrolü, çocuklar tuvalete gidip gelirken kontrol, materyal dağıtımı ve gerekli durumlarda çocukların kıyafetlerini değiştirme olarak belirtmişlerdir. Öğretmen yardımcılarının işe alım sürecinde öğretmenin de fikrinin alınması ancak son kararı okul yönetiminin vermesi gerektiği özellikle belirtilmiştir. Araştırmaya katılan öğretmenler, öğretmen yardımcılarının kadrolu ve sosyal güvenceli olarak çalışması gerektiğini belirtmişlerdir. Ek olarak araştırma bulguları arasında öğretmen yardımcılarının sınıf içi ve sınıf dışı görevleri, etik sorumlulukları, okul personeli ile ilişkileri yer almaktadır. Araştırma bulguları ışığında veriler tartışılmış ve ileri araştırmalara ve uygulamalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Gelişim yetersizliği olan bireylere güvenlik becerileri öğretim programı tasarlanması ve uygulanması
Bu çalışmada gelişim yetersizliği olan bireylere yönelik bir güvenlik becerileri programı tasarlamak ve bu programın öğretmenler ve anne-babalar gibi yetişkin bireyler tarafından kullanılmasının yetişkinlerin öğretme davranışları ve çocuklarının güvenlik becerilerini edinme düzeyleri üzerindeki etkilerini sınamak hedeflenmiştir. Bu hedefi karşılayabilmek üzere iki çalışma tasarlanmıştır. Çalışma I'in hedefi Gelişim Yetersizliği Olan Bireyler İçin Güvenlik Becerileri Programı'nı (GÜBEP) tasarlamak, Çalışma II'nin hedefi ise tasarlanan programı sınayarak etkililiğini ortaya koymak olmuştur. Çalışma I'de sorun merkezli, yaşam şartları tasarımı kullanılmıştır. Çalışma sürecinde beşer öğretmen, anne-baba ve alan uzmanından tüketici ve uzman görüşleri alınmıştır. Çalışma sonunda yedi farklı güvenlik becerisi alanını kapsayan ve 173 hedef beceriden oluşan bir eğitim programı tasarlanmıştır. Çalışma II dört yetişkin-çocuk çiftiyle tamamlanmıştır. Çalışma II tek-denekli araştırma modellerinden A-B modeliyle tasarlanmıştır. GÜBEP oturumları katılımcı yetişkinler ölçütü karşılayıncaya ve aynı zamanda çocuklar kendilerine öğretilmesi hedeflenen güvenlik becerilerini belirli bir düzeyde öğreninceye değin yürütülmüştür. Bulgular katılımcı yetişkinlerin GÜBEP aracılığıyla katılımcı çocuklara güvenlik becerileri öğretimi sunmayı %100 doğruluk düzeyinde edindiklerini göstermektedir. Aynı zamanda, bulgular çocukların yetişkinler tarafından kendilerine öğretilmesi hedeflenen güvenlik becerilerini edindiklerini göstermektedir. Ayrıca, katılımcı yetişkinlerin GÜBEP'e dayalı güvenlik becerisi öğretimine ilişkin görüşleri olumludur. Bulgular ışığında uygulama ve ileri araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Gelişim yetersizliği, Güvenlik becerileri, Program geliştirme Sistematik öğretim, Yetişkin eğitimi.
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip annelere sunulan koçluk uygulamalarının annelerin öğretim becerilerini ve çocuklarının güvenlik becerilerini edinmeleri üzerindeki etkisi
Araştırmada, otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip annelere sunulan koçluk uygulamasının annelerin davranışsal beceri öğretimi uygulaması basamaklarını edinmeleri üzerindeki etkileri ve davranışsal beceri öğretimi uygulaması basamaklarını kullanarak çocuklarına hedef güvenlik becerisini öğretme üzerindeki etkileri incelenmiştir. Araştırmanın katılımcıları otizm spektrum bozukluğu olan çocuğa sahip anneler ve bu annelerin yaşları 6-13 arasında değişen ve otizm spektrum bozukluğu olan çocuklarıdır (iki erkek, bir kız). Başlama düzeyi, aile eğitimi, öğretim, izleme ve genelleme oturumlarından oluşan araştırma, çiftler arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli ile tasarlanmıştır. Katılımcı annelere ilişkin bulgular, koçluk uygulamasının annelere davranışsal beceri öğretimi uygulama basamaklarını kullanarak öğretim sunma becerilerinin kazandırılmasında, kazanılan becerinin kalıcılığının ve genellenmesinin sağlanmasında etkili olduğunu göstermiştir. Katılımcı çocuklara ilişkin bulgular, anneler tarafından sunulan davranışsal beceri öğretimi uygulamasının çocuklarının hedef güvenlik becerisini edinmelerinde, kalıcılığının ve genellenmesinin sağlanmasında etkili olduğunu göstermiştir. Katılımcı annelerden elde edilen sosyal geçerlik bulguları ise, annelerin araştırmanın kabul edilebilirliğine yönelik görüşlerinin olumlu olduğunu göstermiştir. Anahtar Sözcükler: Aile koçluğu uygulamaları, Otizm spektrum bozukluğu, Davranışsal beceri öğretimi, Güvenlik becerileri
Kuramdan uygulamaya lider öğretmenlik uygulaması: Lider özel eğitim öğretmenlerinin genel eğitim öğretmenlerinin mesleki gelişimlerine ve kaynaştırma öğrencilerinin başarılarına olan etkisi
Bu çalışmada; (a) lider özel eğitim (LÖE) öğretmenlerine araştırmacı tarafından sunulan mesleki gelişim paketinin liderlik becerilerinden akran koçluğu yapabilme becerilerine olan etkileri, (b) araştırmacıdan eğitim alan LÖE öğretmenlerinin akran koçluğu yaparak hazırladıkları mesleki gelişim uygulama paketinin genel eğitim öğretmenlerinin (Türkçe öğretmenlerinin) "Yüksek Etkili Uygulamalar" kapsamında yer alan doğrudan öğretim uygulamasını doğru sergilemelerine olan etkileri ve (c) LÖE öğretmenlerinden eğitim alan Türkçe öğretmenlerinin gelişim yetersizliği olan öğrencilerine doğrudan öğretim uygulamasıyla öğretim yapmasının bu öğrencilerin hedef akademik becerileri öğrenmesi üzerindeki etkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca katılımcılardan çalışmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma özel eğitim öğretmeni-Türkçe öğretmeni-gelişim yetersizliği olan öğrenci olarak üçlü grupların dört farklı ortaokuldan oluşturulmasıyla toplam 12 katılımcıyla gerçekleşmiştir. Bu bakımdan çalışma, üçlü gruplar için içi içe tasarlanmış olan katılımcılar arası çoklu yoklama modeliyle tasarlanmıştır. Bulgular, her üç katılımcı grubuyla gerçekleştirilen uygulamaların etkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca katılımcıların edindikleri becerilerini uygulama oturumları sona erdikten sonra da sergileyebildikleri ve genelleyebildikleri görülmüştür. Katılımcı öğretmenler ve öğrencilerin çalışmaya ilişkin görüşleri olumlu yöndedir.
Tele-sağlık uygulamalarının aile davranışları ve otizm spektrum bozukluğu olan çocukların hedef davranışları üzerindeki etkileri
Bu çalışmada annelere sunulan tele-sağlık uygulamasının annelerin uygulamalı davranış analizi ilkelerine göre geliştirilmiş olan eşzamanlı ipucuyla öğretimi uygulama basamaklarını doğru kullanma becerileri ve anneler tarafından sunulan eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının ise çocukların kendilerine öğretilmesi hedeflenen becerileri edinmeleri üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Çalışmaya dört anne-çocuk çifti katılmış, sağlık sorunları nedeniyle bir anne-çocuk çifti çalışmadan ayrıldığından katılımcı kaybı yaşanmıştır. Çalışma üç anne-çocuk çiftiyle tamamlanmıştır. Çalışma tek-denekli araştırma modellerinden anne-çocuk çiftleri arası eşzamanlı olmayan çoklu başlama düzeyi modeli iç içe olacak şekilde iki kez tasarlanmıştır. Tele-sağlık oturumları anneler ölçütü karşılanıncaya kadar eşzamanlı şekilde yürütülmüştür. Bulgular tele-sağlık uygulamasıyla katılımcı annelerin eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması uygulama basamaklarına ilişkin öğretim davranışlarını edindikleri, edindikleri davranışları bir başka ortamda genelleyebildikleri ve eşzamanlı yürütülen tele-sağlık oturumları sona erdikten sonra gerçekleştirilen izleme oturumlarında korudukları belirlenmiştir. Aynı zamanda, bulgular çocukların anneleri tarafından kendilerine öğretilmesi hedeflenen becerileri belirli bir doğruluk düzeyinde edindiklerini göstermektedir. Çalışmada zaman sorunu nedeniyle çocuklardan izleme ve genelleme verisi toplanamamıştır. Ayrıca, katılımcı annelerin tele-sağlık uygulamasına ilişkin görüşleri olumludur.
Otizm Spektrum Bozukluğu olan çocuklara toplumsal uyarı işaretlerinin öğretiminde eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının etkililiği
Bu araştırmanın amacı otizm spektrum bozukluğu tanısı olan katılımcı öğrencilere küçük grup düzenlemesiyle sunulan eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının kendileri için hedeflenen toplumsal uyarı işaretlerini öğrenme düzeylerini incelemektir. Aynı zamanda çalışmada gözleyerek öğrenme yoluyla gruptaki katılımcı öğrencilerin birbirlerine öğretimi hedeflenen toplumsal uyarı işaretlerini kazanma düzeyleri ve hedeflenmeyen bilgi edinim düzeyleri de belirlenmiştir. Araştırma yaşları sekiz dokuz arasında değişen üç erkek katılımcı öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırma katılımcılar arası yoklama evreli çoklu yoklama modeliyle tasarlanmıştır. Araştırma bulguları, otizm spektrum bozukluğu olan katılımcı öğrencilere "ismi söylenen toplumsal uyarı işaretini gösterme" becerisinin öğretiminde küçük grup düzenlemesiyle sunulan eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının etkili olduğunu göstermiştir. Aynı zamanda katılımcı öğrencilerin edindikleri becerileri bir, üç ve beş hafta sonra da korudukları ve farklı araç-gereç ve ortamlara genelledikleri gözlenmiştir. Katılımcıların kendilerine öğretimi sunulmayan, diğer katılımcı öğrencilerin hedef becerilerine ilişkin gözleyerek öğrenme becerilerine ilişkin performans düzeylerinde de artış meydana gelmiştir. Ayrıca, katılımcıların toplumsal uyarı işaretlerinin işlevlerine ilişkin sunulan hedeflenmeyen bilgi uyaranı edinim düzeyinde belirli düzeyde artış görülmüştür. Katılımcı öğrencilerin anne-babalarından elde edilen sosyal geçerlik bulguları ise, anne-babaların araştırmanın kabul edilebilirliğine yönelik görüşlerinin olumlu olduğunu göstermiştir. Anahtar Sözcükler: Eşzamanlı ipucuyla öğretim, Otizm spektrum bozukluğu, Küçük Grup Düzenlemesi, Gözleyerek Öğrenme, Toplumsal uyarı işareti
Ayırt etme öğretiminin otizm spektrum bozukluğu olan çocukların gözleyerek öğrenme becerisini öğrenmeleri üzerindeki etkililiği
Araştırmada otizm spektrum bozukluğu tanısı almış 4-8 yaş aralığındaki üç çocuğa yetişkin model aracılığıyla gerçekleştirilen ayırt etme öğretiminin otizmli çocukların gözleyerek öğrenme becerisini öğrenme düzeyleri üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Katılımcılar arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli ile tasarlanan araştırmada otizmli çocukların edindikleri ayırt etme becerisini farklı ortam ve davranışlara genellemeleri sınanmıştır. Araştırmanın uygulama süreci başlama düzeyi, öğretim, genelleme ve izleme oturumları ve bu oturumların her birinden 5 dak sonra gerçekleştirilen yoklama oturumlarından oluşmaktadır. Araştırmada katılımcı çocuk ailelerinden bir aile çocuğuna ilişkin verilerin kullanımına uygulama sona erdikten sonra izin vermemiştir; bu nedenle, bulgular iki çocuk için sunulabilmiştir. Ekin ve Ata'nın annelerinden çalışmanın amacının uygunluğu, kullanılan yöntemin kabul edilebilirliği ve bulguların önemini belirleyebilmek amacıyla sosyal geçerlik verisi toplanarak analiz edilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcı çocuklara yetişkin model aracılığıyla sunulan ayırt etme öğretiminin gözleyerek öğrenme becerisini öğrenmelerinde etkili olduğunu, katılımcıların gözleyerek öğrenme becerisini edindiklerini, farklı ortam ve davranışlara genelleyebildiklerini ve uygulama sona erdikten 10 gün sonra da beceriyi sürdürdüklerini ortaya koymaktadır. Ayrıca, araştırmaya katılan katılımcı çocukların anneleriyle yapılan görüşmeler sonucu elde edilen sosyal geçerlik verileri, araştırmanın uygunluğunu, önemini, kabul edilebilirliğini, ve sürdürebilirliğini göstermektedir. Araştırmada elde edilen bulgular, uygulama ve ileri araştırmalara önerilerde bulunularak tartışılmıştır.
Uzaktan koçluk uygulamasının otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilerle çalışan okul öncesi öğretmenlerinin öğretim becerileri ve öğrencilerin öğrenme düzeyleri üzerindeki etkililiği
Araştırmada uzaktan koçluk mesleki gelişim uygulamasının sınıflarında otizm spektrum bozukluğuna (OSB) sahip öğrencileri olan okul öncesi öğretmenlerinin öğretmenlik davranışları (eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması uygulama basamakları edinme düzeyi) ve OSB olan öğrencilerin hedeflenen davranışları öğrenmeleri üzerindeki etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Ayrıca, araştırmada öğretmenlere açık uçlu sorular yöneltilerek uygulamanın sosyal geçerliliği incelenmiştir. Araştırmaya yaşları 29-35 arasında değişen dört okul öncesi öğretmeni ve bu öğretmenlerin sınıflarında eğitim alan yaşları 4-6 arasında değişen dört OSB olan öğrenci katılmıştır. Uzaktan koçluk mesleki gelişim uygulamasının öğretmen ve öğrenci davranışları üzerindeki etkileri yoklama denemeli katılımcılar arası çoklu yoklama modeli ile sınanmıştır. Model, öğretmen ve öğrenci katılımcılar için iç-içe ve eşzamanlı olarak uygulanmıştır. Araştırma bulguları uzaktan koçluk mesleki gelişim uygulamasıyla okul öncesi öğretmenlerinin eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının uygulama basamaklarını edindiklerini, uygulama sona erdikten sonra koruduklarını ve öğrencilerine yeni davranışlar öğretmek üzere genelleyebildiklerini göstermiştir. Aynı zamanda eş zamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının otizmli öğrencilerin hedeflenen davranışları edinmeleri, edindikleri davranışları korumaları ve farklı araç-gereçlere genellemeleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Sosyal geçerlik verileri öğretmenlerin uzaktan koçluk mesleki gelişim uygulaması ve eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması hakkında olumlu görüş bildirdiklerini göstermektedir.
Efficacy of web-based professional development with and without coaching on teaching skills of special education teachers' and their students' outcomes
This study compared the effectiveness and efficiency of (a) web-based professional development with and without coaching on teaching special education teachers of students with autism spectrum disorder (ASD) to use the Social Stories and video modelling interventions and (b) Social Stories and video modelling interventions on teaching safety skills in their students with ASD. Moreover, the opinions of teachers and parents of students were also examined as the social validity of the study. Three certified special education teachers and their students with autism spectrum disorders participated in this study. An adapted alternating treatments design was used twice simultaneously in a nested manner to compare the differential effects of (a) web-based professional development with and without coaching on teaching the use of Social Stories and video modelling to the special education teachers of students with ASD and (b) social stories and video modeling on teaching safety skills to these students. Findings showed web-based professional development with and without coaching on teaching special education teachers of students with autism spectrum disorders the use of Social Stroies and video modeling interventions were almost equally effective and efficient. In addition to that Social Stories and video modelling interventions acquired were found equally effective and efficient on teaching safety skills in students with ASD. Last, both participant teachers and parents of the participating students' opinions on the study were positive in general.
Ortaokul öğretmenlerine sunulan hibrit koçluk uygulamasının kaynaştırma eğitiminde öğretmen davranışları ve öğrencilerin akademik kazanımları üzerindeki etkileri
Bu çalışmada hibrit koçluk uygulamasının ortaokul öğretmenlerinin eşzamanlı ipucuyla öğretimi uygulama becerilerine etkileri ve öğretim sunulan kaynaştırma öğrencilerinin Türkçe dersindeki hedef becerileri öğrenme düzeylerine etkileri değerlendirilmiştir. Ayrıca, öğretmen ve öğrenci katılımcıların öğretmen koçluğu ve eşzamanlı ipucuyla öğretimin sosyal geçerliğine ilişkin görüşleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın katılımcıları bir ortaokulda görev yapan dört Türkçe Öğretmeni ve onların 6. sınıf düzeyindeki zihinsel yetersizliği olan dört öğrencisidir. Çalışma öğretmen-öğrenci çiftleri oluşturularak katılımcı çiftlerarası çoklu yoklama modelinin iç içe iki kez uygulanmasına göre tasarlanmıştır. Deneysel kontrol öğretmen ve öğrenciler için ayrı ayrı kurulmuştur. Başlama düzeyi evresinden sonra öğretmenlere eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasına ilişkin ön eğitim sunulmuş, ardından uygulama evresine geçilmiştir. Öğretmenler uygulama oturumlarında sınıf içinde öğrencilerine bu beceriler için öğretim sunmuştur. Uygulama evresinde her oturum sonunda sözlü, üç uygulama oturumu sonunda grafik ve yazılı geribildirim sunulmuştur. Öğrencilere öğretilmesi hedeflenen beceriler öğrencilerin Bireyselleştirilmiş Eğitim Programlarından öğretmenlerle birlikte seçilmiştir. Bu becerilerin eşit zorluk düzeyinde olmasına özen gösterilmiştir. Araştırma bulguları hibrit koçluk uygulamasının öğretmenlerin eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasını edinme, edindiklerin becerilerin kalıcılığı ve genellemesini sağlama ve eşzamanlı ipucuyla öğretimin öğrencilerin hedef becerileri edinimi, kalıcılığı ve genellemesinin sağlanması üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Katılımcıların koçluk uygulaması ve eşzamanlı ipucuyla öğretime ilişkin görüşleri olumludur.
Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara meslek isimlerinin öğretiminde yapılandırılmış ve gömülü öğretimle sunulan ayrık denemelerle öğretim uygulamalarının etkililikleri ve verimlilikleri
Bu araştırmada, otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklara, "ismi söylenen mesleği gösterme" öğretiminde yapılandırılmış ve gömülü öğretimle sunulan ayrık denemelerle öğretim (ADÖ) uygulamalarının etkililikleri ve verimlilikleri karşılaştırılmıştır. Araştırma yaşları altı ve dokuz yaş arasında değişen dört OSB olan erkek çocuğuyla evlerinde yürütülmüştür. Araştırmanın yoklama evreli paralel uygulamalar modeliyle tasarlanmıştır. Araştırmada ADÖ sırasında eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması kullanılmıştır. Araştırma bulguları, OSB olan çocuklara "ismi söylenen mesleği gösterme" öğretiminde yapılandırılmış ADÖ ve gömülü ADÖ uygulamalarının her ikisinde de öğrenmenin ölçütü karşılar düzeyde gerçekleştiği görülmüştür. Aynı zamanda bulgular iki öğretim uygulaması arasında ismi söylenen mesleği gösterme becerisinin kalıcılığının sağlanması açısından farklılıklar olmadığını göstermiştir. Genelleme bulguları açısından ise gömülü ADÖ uygulamasıyla genellemenin daha yüksek doğruluk düzeyiyle gerçekleştiği görülmüştür. Verimlilik bulguları ise, gömülü ADÖ uygulamasının yapılandırılmış ADÖ uygulamasına göre daha verimli olduğunu göstermiştir. Hedeflenmeyen bilgi uyaranı ediniminde her iki uygulamayla da katılımcı çocukların edinmeleri hedeflenen davranışlarda belirli düzeyde artış görülmüştür. Sosyal geçerlik verileri ise, uygulama sonrasında OSB olan çocukların akranlarıyla benzer düzeye ulaştığı ve annelerin araştırmaya ilişkin görüşlerinin olumlu olduğu görülmüştür. Araştırmanın genelleme verilerinde gömülü ADÖ uygulamasında daha yüksek artış gözlenmektedir ve izleme verileri incelendiğinde yöntemler arasında fark olmadığı görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Ayrık denemelerle öğretim, Gömülü öğretim, Paralel uygulamalar modeli, Eşzamanlı ipucuyla öğretim, Otizm spektrum bozukluğu
Mesleki gelişim: Genel eğitim öğretmenlerinin öğretmenlik becerileri ve gelişimsel yetersizliği olan öğrencilerinin akademik becerileri üzerindeki etkileri
Bu çalışmada mesleki gelişim uygulama paketinin ortaokul öğretmenlerinin eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması ile kendini izleme stratejisini kullanma becerileri ve öğretim sunulan gelişimsel yetersizliği olan öğrencilerinin Türkçe dersindeki hedef becerileri öğrenme düzeyleri üzerindeki etkileri ile katılımcı öğretmenlerin ve katılımcı öğrencilerin çalışmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşleri incelenmiştir. Çalışmaya üç Türkçe Öğretmeni ile gelişimsel yetersizliği olan üç öğrencisi katılmıştır. Çalışmada öğretmen-öğrenci çiftleri oluşturulmuş ve çalışma çiftlerarası çoklu yoklama modelinin iç içe iki kez uygulanması ile tasarlanmıştır. Başlama düzeyi verilerinin toplanmasının ardından her bir öğretmene mesleki gelişim uygulama paketine ilişkin ön eğitim sunularak uygulama evresine geçilmiştir. Uygulama evresinde katılımcı öğretmenler rutin ders esnasında öğrencilerine eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulaması ile hedef akademik becerilerine ilişkin öğretim sunmuşlar ve öğretim sonunda ise kendi performanslarını izleyerek değerlendirmişlerdir. Çalışma bulguları mesleki gelişim uygulama paketinin katılımcı öğretmenlerin eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasını ve kendini izleme stratejisini edinmeleri, edindikleri becerilerin kalıcılığını sağlamaları ve başka hedef becerilerin öğretimine genellemeleri üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Bununla birlikte, çalışma bulguları katılımcı öğretmenler tarafından sunulan eşzamanlı ipucuyla öğretim uygulamasının katılımcı öğrencilerin hedef akademik becerilerini edinmeleri, edindikleri becerileri sürdürmeleri ve başka kişilere genellemeleri üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca, katılımcı öğretmenlerin ve katılımcı öğrencilerin çalışmaya ilişkin görüşleri olumludur.
Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerine sunulan koçluk uygulamalarının ebeveynlerin öğretim becerileri ve çocuklarının iletişim becerileri üzerindeki etkileri
Bu çalışmada videoyla geri bildirim sunmayı içeren koçluk uygulamasının, ebeveynlerin fırsat öğretimi uygulamasını kullanabilmeleri ve ebeveynler tarafından sunulan fırsat öğretimi uygulamasının otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocuklarının iletişim becerileri üzerindeki etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Ayrıca, çalışmada uygulama sona erdikten sonra ebeveynlerin web-tabanlı uzaktan sağlanan koçluk uygulamasını ne düzeyde kullandıkları ve araştırmaya katılan ebeveynlerin çalışmanın sosyal geçerliğine ilişkin görüşleri incelenmiştir. Araştırmaya yaşları 33 – 38 arasında değişen üç anne ve yaşları 4 – 5 arasında değişen OSB olan çocukları katılmıştır. Araştırma tek denekli araştırma modellerinden çiftler (anne-çocuk) arası yoklama denemeli çoklu yoklama modeli iç içe olacak şekilde iki kez tasarlanmıştır. Araştırma bulguları koçluk uygulamasının, annelerin fırsat öğretimi uygulamasını kullanmayı öğrenmeleri, uygulama sona erdikten sonra korumaları ve farklı ortamlara genelleyebilmeleri üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Aynı zamanda fırsat öğretimi uygulamasının çocukların hedeflenen iletişim becerilerini öğrenmeleri, öğrendikleri becerileri korumaları ve farklı ortam, kişi ve rutinlere genellemeleri üzerinde etkili olduğu görülmüştür. Annelerin web-tabanlı uzaktan sunulan koçluk uygulamasını kullanma sıklığına ilişkin elde edilen bulgular incelendiğinde, annelerin yalnızca eğitim videolarını izlediği belirlenmiştir. Sosyal geçerlik verileri annelerin koçluk uygulaması ve fırsat öğretimi uygulaması hakkında olumlu görüş bildirdiklerini göstermektedir.
Türk kardeşlerin otizm spektrum bozukluğu olan kardeşlerine ilişkin deneyimleri ve bilgileri
The present study aims to describe the experience of Turkish siblings (n = 7) with typical development aged between 8-18 years-old about having a brother or a sister with autism spectrum disorder. Moreover, their knowledge about autism spectrum disorder was also examined in the study. This hopefully will contribute to improving the quality of services granting to families with a child with autism spectrum disorder the Turkish society and shed light on an equally important aspect of the effect of autism spectrum disorder on the family in comprehensive vision and on siblings in particular from their point of view. A descriptive method was used in this qualitative study. Data were collected by the researchers conducted semi-structured interviews with the siblings. The questionnaire includes 20 open-ended questions. Content validity of the questionnaire was ensured by asking the opinions of experts (n = 3). Prior to interviews with participants, the researcher conducted to a pilot study to test the interview process and the feseability of the questionnaire. Knowledge Of Autism Questionnaire (KAQ) developed by Ross and Cuskelly (2006) was used to evaluate participants' knowledge on autism. Seven participants from six families from the city of Eskişehir were recruited in a snowball sampling (Hays & Singh, 2012). The researcher audio-taped the the interview with each participant and then transcribed them. Data were analyzed descriptively and manually in the order: data immersion, coding, and themes identification. Four major themes; Understanding of autism spectrum disorder, Relationships, and Interactions between the siblings, Emotional dealings, and Value of siblinghood were grouped out of the data. Containing 10 subthemes, were emerged from the essences of the participants' lived experiences. Results indicated that the older siblings of children with autism that have diagnosed for more than five years have a better insight into autism, thus, their understandings regarding autism rely on their personal conclusions formed depends on their experiences with their diagnosed sibling, moreover, this understanding gets more advanced with age. Although, some of these understandings are unreliable and do not reflect a clear awareness about autism, thus, they still find it difficult to explain autism to other people around them. By focusing on qualitative methodology within obtaining a deeper understanding of the sibling relationship directly from the siblings' own perspective, this study contributes to an understanding of mental health professionals, clinicians, and paramedical workers toward children who have a sibling with autism spectrum disorder 's implicating. Suggestions of potential interventions, including at the first place siblings' education about the autism as early as possible, preventing implications that can evoke confusing thoughts, in the purpose of optimizing the strengths of the sibling relationship to reach effective dealing among this population, considering their specific needs in a cultural context that suits them. This study intended also to families for their education considering what the siblings may live and feel, as well as for research involving families when one of their children is diagnosed with autism spectrum disorder.
Otizm spektrum bozukluğu olan bireylere güvenlik becerilerinin öğretimine ilişkin anne-babaların, öğretmenlerin ve öğretim üyelerinin görüş ve önerileri
Bu araştırmanın amacı, Eskişehir il sınırı içindeki Eskişehir Yardım Sevenler Derneği Özel Eğitim Uygulama Merkezi ve Anadolu Üniversitesi Engelliler Araştırma Enstitüsü'nden eğitim alan otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan çocukların anne-babalarının, öğretmenlerinin ve Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Uygulamalı Davranış Analizi Anabilim Dalı Otizmde Uygulamalı Davranış Analizi Yüksek Lisans programında ders okutan öğretim üyelerinin otizm spektrum bozukluğu olan bireylere güvenlik becerilerinin öğretimine ilişkin görüş ve önerilerini belirlemektir. Araştırmada betimsel araştırma modeli kullanılmış olup veriler yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılarak toplanmıştır. Anne-babalar için 10, öğretmenler için 12 ve öğretim üyeleri için sekiz sorudan oluşan görüşme formları araştırmacı tarafından geliştirilmiş ve uzman görüşü alınarak son şekli verilmiştir. Araştırmanın uygulama sürecinden önce pilot görüşmeler düzenlenerek görüşme sorularının anlaşılırlığı ve araştırmacının deneyim kazanması sağlanmıştır. Araştırmaya 11 anne-baba, 16 öğretmen ve 11 öğretim üyesi katılmıştır. Her bir katılımcı ile belirlenen ilkeler doğrultusunda görüşmeler kayıt altına alınarak düzenlenmiş ve elde edilen verilerin dökümleri yapılmıştır. Araştırmadan elde edilen veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırmanın inandırıcılık ve güvenirlik çalışmaları alandan iki uzman tarafından tamamlanmıştır. Bulgular araştırmaya katılan anne-baba, öğretmen ve öğretim üyelerinin tamamının OSB olan bireylere güvenlik becerisinin öğretilmesini gerek çocuğun sağlık ve güvenliği gerekse ailenin yaşam kalitesi açısından gerekli ve önemli gördüklerini ve mutlaka eğitim planlarında bu becerilerin öğretimine yer verilmesi gerektiğini düşündüklerini göstermektedir. Bulgular güvenlik becerilerinin öğretiminin gerekliliğini vurgulamasına rağmen, anne-babaların ve öğretmenlerin çoğunluğunun güvenlik becerisi öğretimi yapmadığı, bir kısmının ise sistematik biçimde çalışmaksızın günlük rutinler sırasındaki fırsatları değerlendirdiği ortaya koymaktadır. Anne-babaların ve öğretmenlerin çoğunluğunun güvenlik becerilerinin öğretimi konusunda yeterli bilgi ve beceriye sahip olmadıkları da elde edilen bulgular arasındadır. Öğretim üyeleri OSB olan bireylere güvenlik becerilerinin öğretiminin etkililiği kanıtlanmış yöntemlerle sistematik olarak öğretilmesi ve öğretilen güvenlik becerilerinin mutlaka doğal ortamda genellemesinin yapılması gerektiğine ilişkin görüşlerini belirtmişlerdir. Ayrıca öğretim üyelerinin zihin engelliler öğretmenliği lisans programında güvenlik becerilerinin öğretimine ilişkin ders, konu ve uygulamaların daha fazla olması gerektiğine ilişkin görüşleri de elde edilen bulgular arasındadır. Araştırmada elde edilen bulgular ışığında OSB olan bireylere güvenlik becerilerinin öğretimi konusunda alanyazına ve uygulamaya katkı ve öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Otizm spektrum bozukluğu, Güvenlik becerileri, Yarı yapılandırılmış görüşme, Betimsel analiz