Theses supervised by Prof. Dr. Güven Necati Büyükbaykal
11 theses · İstanbul University
Türkiye Futbol Süper Ligi'nde yer alan üç büyük kulübün sosyal medya aracılığıyla biçimsel ve içeriksel dönüşümü
Bu çalışmanın amacı, sosyal medyanın spor sektörünü özellikle kulüpleri ne yönde etkilediğini, sektörün önde gelen isimlerinin görüşleri ile incelemektir. Günümüz dünyasında hızlı yaşam ve tüketim kültürü gündelik ihtiyaçları da değiştirmektedir. Teknolojinin hızlı gelişimi ile internetin hem hızı hem de kullanım alanı oldukça genişlemiştir. Sosyal alanlardan, iş hayatına kadar alışkanlıklar ve iş yapma biçimlerinin çoğu değişikliğe uğramıştır. Bu değişiklikler hayatımıza sosyal medya gibi birçok yeni kavramın girmesini de sağlamıştır. Sosyal medya, sürekli güncellenebilmesi, çoklu kullanıma açık olması, sanal paylaşıma olanak tanıması vb. açılardan en ideal mecralardan biri olarak kendini göstermektedir. Günümüzün en popüler marka ve yıldızlarını içinde barındıran spor sektörü de bu değişime uzak kalmamış, sosyal medyanın gücünü fark edip, kişisel sayfalarını birer kişisel markalama aracı olarak kullanmaya başlamışlardır. Araştırma saha çalışması ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmaya Galatasaray, Beşiktaş ve Fenerbahçe kulüpleri dâhil edilmiştir. Çalışmada araştırmacı tarafından oluşturulan soru formu kullanılmıştır. Bu amaçla çalışma nitel araştırma yaklaşımlarından olgu bilim deseniyle tasarlanmıştır. Çalışmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilmiş yarı yapılandırılmış 11 sorudan oluşan görüşme formu kullanılmıştır. Çalışma grubunun belirlenmesinde amaçlı örneklem yöntemlerinden kolay ulaşılabilir örnekleme tercih edilmiştir. Örneklem grubu, spor sektöründe çalışmakta olan, kariyer sahibi ve gönüllü bireylerle sınırlandırılmıştır. Elde edilen veriler MAXQDO 2022 programı kullanılarak içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Sonuç olarak sosyal medyanın kulüplere etkileşim, hız, maddi gelir, geniş kitlelere ulaşma, kulübe yönelik algıları yönlendirmede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ancak uzman kişilerin elinde olmayan sosyal medya hesaplarının sıkıntılara neden olabileceği, asılsız ve objektif olmayan haberlerin sunulduğu, yorumlarda sınır olmaması sebebiyle ciddi sorunlar ve taraftar baskısı altında kalma gibi dezavantajlara neden olduğu bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Futbol, Sosyal Medya, Etkileşim, Taraftar, Gazeteci
Türkiyedeki gazetelerin spor sayfalarındaki spor ekonomisine ait haberlerin içerik analizi: Sabah gazetesi örneği
Spor, önceden belirlenmiş kurallara göre bireysel veya takım halinde yapılan, genellikle rekabete dayalı yarışma ve kişisel eğlence veya mükemmelliğe ulaşmak için yapılan fiziksel veya zihinsel aktivitelerin tümüdür. Bu bağlamda tezimizde geçmişten günümüze spor olgusunun tarihçesi, geçirdiği dönüşümler yazılı basında sporun yeri, spor dallarına göre ayrımı ve spor ekonomisi ile ilgili haberler Sabah Gazetesi öncülüğünde ele alınmıştır. Tezin araştırma bölümünde elde edilen veriler doğrultusunda spor ekonomisiyle ilgili haberlerde 3 büyüklerin(Galatasaray, Beşiktaş, Fenerbahçe) ve spor ekonomisi haberlerinin spor dallarına göre ayrımının geniş bir alana sahip olduğu görülmektedir.
Yeni medyada nefret söylemi: Taraftarların 6222 sayılı Kanun içerikli nefret söylemlerinin Twitter üzerinden incelenmesi
Yeni medyanın sahip olduğu etkileşimsellik, dijitallik, hipermetinsellik, kullanıcı türevli içerik gibi özellikleri, taraftarların yeni medya platformlarını kullanmalarında önemli bir etkendir. Yeni medyanın etkileşime açık ağlarında kullanıcı olan bu taraftarlar tuttukları takımlara karşı aidiyet duygusuyla hareket edip kendileri dışındaki taraftar gruplarına "öteki" damgası vurmaktadırlar. Yeni medyanın sunduğu çevrimiçi ve özgür ortam, ötekilere karşı ırkçı düşünce, öfke ve nefretin denetimsiz şekilde yayılmasına neden olmaktadır. 6222 sayılı Sporda Şiddet ve Düzensizliğin Önlenmesine Dair Kanun'un yürürlüğe girmesiyle sosyal medya ortamlarında şiddet ve hakaret içerikli paylaşımlar yapan taraftarlara ağır cezalar uygulanmasına rağmen, taraftarlar 6222 kanun sayısını bir kod olarak kullanıp nefret söylemi içerikli paylaşımlar yapmaya devam etmektedirler. Dolayısıyla çalışmada amaç, Haziran 2019-Aralık 2019 tarihleri arasında 7 aylık bir süre boyunca taraftarlar tarafından yeni medya platformlarından biri olan Twitter üzerinde hem 6222 kodu hem de belli anahtar kelimeler kullanarak yapılan nefret söylemlerini tespit etmektir. Taraftar paylaşımları, belirlenen anahtar kelimeler ile Twitter'ın "Gelişmiş Arama" özelliği kullanılarak kayıt altına alınmış ve daha sonra da içerik analizine tabi tutulmuştur. Ayrıca, içerisinde yalnızca 6222 kodu geçen paylaşımların da analize dahil edilmesiyle daha fazla nefret söylemi içerikli paylaşıma ulaşmak mümkün olmuştur. Çalışmanın örnekleminde "kartopu örneklem" modeli benimsenmiştir. Güvenirlik ve geçerliliği sağlamak için ise tüm paylaşımlar kategorilere uygun şekilde kodlama cetvellerine kodlanmıştır. Çalışmanın sonucunda, taraftarlar tarafından üretilen nefret söylemlerinin hangi kimlik ve grupları hedef aldığı ve nefret söylemlerinin niteliklerine göre hangi kategorilerde yapıldığı grafiklerle gösterilerek ortaya konmuştur. Anahtar Kelimeler: Taraftar, Nefret Söylemi, 6222, Yeni Medya, Twitter
Medya kuruluşlarında mülkiyet yoğunlaşması ve etkileri: Türk medyası örneği
Anaakım iletişim kuramcılarından George Gerbner, sınai ve pazar ilişkileri tam olarak kavranmadan kitle iletişim araçları üzerinde yapılacak analizlerin yüzeysel kalacağını söylemektedir. Bu tez çalışmasında da medya sektöründe geçmişten beri var olan ve özellikle neo-liberal politikalardan sonra büyük ilerleme kaydeden medyada mülkiyet yoğunlaşması, ortaya çıktığı liberal çoğulcu düşünsel temellerden itibaren ele alınmıştır. Piyasa yapıları, yoğunlaşma olgusu ve Türk medya sektöründe 1980 öncesi ve sonrasının mülkiyet yoğunlaşmasına değinerek sınai ve pazar ilişkileri anlatılmaya çalışılmıştır. Medya kuruluşlarında mülkiyet yoğunlaşmasının etkileri ise ilk olarak, aynı medya grubuna ait gazetelerin haberlerinde ifade çeşitliliği olup olmadığı üzerine eleştirel söylem çözümlemesi modeli kullanılarak bir inceleme yapılmıştır. Diğer etkileri ise örnekleriyle birlikte açıklanmış ve ardından çözüm önerileri sunulmuştur. Mülkiyet yoğunlaşmasının ifade çeşitliliğini azalttığı saptanmış olup diğer etkilerin ise medyanın birincil işlevi olan kamu yararına karşı engel oluşturduğu tespit edilmiştir.
Türk medyasında etik kavramı üzerinden yurttaş gazeteciliğinin değerlendirilmesi
Bu çalışmada, etik kavramı üzerinden Türk Medyasında yurttaş gazeteciliğinin durumu incelenerek bu alanda çalışma yapan platformlardan Bianet ve Dokuz8haber sitelerinin mülteci krizi ile ilişkili yaptığı haberler araştırılarak, karşılaşılan etik ihlaller üzerinden anaakım medyanın güçlü isimlerinden Hürriyet gazetesi ve Yenişafak gazetelerinin internet haber siteleriyle karşılaştırılıp değerlendirilmenin yapılması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda ilk olarak, etik kavramı araştırılmış ve medyadaki etik olgusu üzerinde durulmuştur. Yeni medya kavramı üzerinde de durularak daha sonrasında yurttaş gazeteciliği kavramı ve bu alanda çalışma yapılabilecek platformlar incelenerek bu kavram üzerine derinlemesine bir araştırma yapılmıştır. Çalışmanın örneklemini Bianet, Dokuz8haber, Hürriyet ve Yenişafak haber siteleri oluşturmaktadır. Türkiye'deki mültecilere Avrupa kapılarının açılma tarihi olan 28 Şubat 2020 – 28 Mart 2020 tarihleri arasındaki bu internet sitelerindeki mülteci krizine yönelik haberler incelenerek içerik analizi yöntemi ile değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede 'Ethical Journalism Network'ün yayınlamış olduğu mülteci haberlerinde karşılaşılan etik sorunların neler olduğu üzerine yayınlanan maddeler değerlendirmenin kaynağını oluşturmaktadır. Bu değerlendirmeler sonucunda yurttaş gazeteciliğine oranla anaakım medyanın bu haberler üzerinde daha çok durduğu saptanmış ve yaptığı haber sayısı üzerinden oranlandığında daha az etik ihlale rastlanmıştır. Dokuz8haber sitesinde mülteci krizine yönelik haberlerin azlığı dikkat çekerken Bianet üzerinden yayınlanan haberlerde etik ihlaller kapsamında yeteri kadar özen gösterilmediği saptanmıştır.
Konvansiyonel medyadan yeni medyaya geçiş sürecinde EEG yöntemiyle kullanıcının beyin analizinin ölçümlenmesi
İletişim, günümüzde hayatın her alanında yaşayan bir kavram olarak geçerlilik sürdürmektedir. Yaşamın her noktasına değen ve izler bırakan bu etkileşim biçimi zaman içinde insanlığın ve tarihin dönüşümüne bağlı olarak da birtakım değişimler geçirmiştir. Taşa ya da mağara duvarlarına çizilerek bir anlam ifade eden resimlerden günümüzde elektronik ekranlar aracılığıyla okunabilen mesajlara geçiş iletişimin durağan bir yapıya sahip olmadığının da en büyük ispatı niteliğindedir. Günümüzde iletişim, başta küreselleşme olmak üzere birçok etmen yardımıyla aldığı şekil bağlamında McLuhan'ın tasvir ettiği küresel köyün birebir benzerini yaşatmaktadır. Taşlardan el yazmalıya, el yazmalıdan telgrafa ve telgraflardan günümüz radyo, televizyon ve bilgisayarlarına uzanan bu yolculukta keşfedilmeyi bekleyen birçok alt metin yatmaktadır. Bu kapsamda günümüz küresel dünyasında en önemli araç olan iletişimin bıraktığı etki ve verdiği motivasyon incelenebilir bir alan haline gelmektedir. İletişimde olan kişi sayısı, iletişimin biçimi ve iletişimin türü ne olursa olsun günümüz iletişimi toplum odaklı bir hale gelmiştir. Özellikle birey odaklı, bireyi biricikleştiren ve öze hitap eden iletişim biçimi duygu durumu değişimi ve motivasyon artırımını daha hızlı gerçekleştirmektedir. İletişim ve medya araçlarının temelindeki bu değişim her alana olduğu gibi reklamcılık ve pazarlama alanlarına da yansıyarak yeni dünyanın yeni kitlesine farklı pazarlama yöntemlerinin ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Kullanıcı deneyiminin ön plana çıktığı araçlar, artırılmış gerçeklik uygulamaları, nöropazarlama yöntemleri bu yeni pazarlama çeşitlerinin sadece birkaçı olmuştur. Pazarlama odaklı olarak temellendirilmiş de olsa günümüzde nöropazarlama teknikleri bireylere dışarıdan gelen etkilerin sıfırlanarak bir ürün, hizmet ve nesne üzerindeki duygularını ölçen nesnel araçları içermektedir. Bu çalışmada ise nöropazarlama yöntemi kullanılarak konvansiyonel medya araçlarından biri olan gazete ve yeni medya araçlarından biri olan internet incelenmiştir. Çalışmada bir bütünlük oluşturması açısından internet incelemesi içine gazete de dahil edilerek bir gazetenin internet sitesi gösterilmiştir. Çalışmada, 20 gönüllü katılımcıya (10 Erkek - 10 Kadın) gösterilen haberler karşısında katılımcılarda oluşan beyin dalgaları EEG cihazı olan NeuroSky tarafından analiz edilmiştir. Beyin dalgalarına ek olarak katılımcılarda oluşan ilgi ve motivasyon değerlerinin ise ortalaması alınarak hangi bireyin hangi tür medyaya karşı bir ilgi geliştirdiği analiz edilmiştir. Beyin dalgaları analizi sonucunda katılımcıların konvansiyonel medya karşısında kendilerini daha rahat hissettiği, yeni medya karşısında ise dikkatlerinin sürekli olarak dağıldığı saptanmıştır. Bununla birlikte katılımcıların okudukları haber türlerine göre dikkat ve motivasyon seviyeleri de haberin bulunduğu ortam fark etmeksizin değişim göstermiştir.
Türkiye'deki sağlık haberciliğinde etik ve kamu yararı olgusu
Etik ve kamu yararı, gazetecilik için en önemli hatta olmazsa olmaz olgulardandır. Gazeteciliğin uzmanlaşma alanlarından biri olan sağlık haberciliğinde ise etik ve kamu yararı olguları çok daha büyük önem arz etmektedir. Çünkü söz konusu olan sağlıktır ve yanlış bir bilgi önemli sağlık sorunlarına neden olabilir hatta insan hayatını tehlikeye sokabilir. Bu noktada sağlık haberciliğinin doğru ve belirli ilkeler çerçevesinde yapılması gazetecinin etik sorumluluğunu oluşturmaktadır. Sağlık haberciliğinde uzmanlaşmak bu etik sorumluluğun yerine getirilmesi konusunda faydalı bir adım olarak görülmektedir. Uzman sağlık habercileri, sağlık haberlerinin magazinleştirilmesinin, reyting ya da "tıklanma" uğruna sansasyonel haberler, yanlış bilgiler verilmesinin önüne geçme konusunda önemli bir role sahiptir. Ancak sağlık muhabirlerinin haber hazırlama sürecinde karşılaştığı zorluklar sağlık haberlerinde etik olgusunu zedeleyebilmektedir. Dört bölümden oluşan araştırmanın ilk bölümünde, haber ve sağlık kavramları ele alınmış, tanımlamalar yapılmıştır. İkinci bölümde sağlık haberciliği ayrıntılı şekilde incelenmiş, sağlık haberciliğinin konuları, sağlık muhabirinin kaynakları araştırılmıştır. Sağlık haberciliğinde uzmanlaşmanın önemi, dilin kullanımı, sağlık muhabirinin karşılaştığı sorunlar, sağlık okuryazarlığı, literatür taraması yapılarak değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde araştırmanın da başlığını oluşturan sağlık haberciliğinde etik ve kamu yararı olgusu incelenmiştir. Son bölümünde ise Türkiye'deki ulusal medya kuruluşlarında çalışan, sağlık haberciliği konusunda uzman sağlık muhabirleriyle görüşülmüş, sağlık haberciliğinde etik ve kamu yararı olgusunun mesleki deneyimlerine yansımalarını öğrenmek amacıyla sorular yöneltilmiştir.
Küreselleşme sürecindeki Çin ekonomisinin Türk yazılı basınına yansıması
Teknolojinin geliştiği ve iletişimin giderek kolaylaştığı günümüzde küreselleşme artık kaçınılmaz bir gerçektir. Artık uluslararası siyasi, ekonomi ve kültürel ilişkiler küreselleşmenin ektisi altında gerçekleşmektedir. Küresel ekonomi ise günümüzde en çok dikkat çeken ve tartışılan konulardan biridir. Çin ekonomisi, yaklaşık 40 sene önce neredeyse bütünüyle yalıtılmış bir durumda iken, günümüzde dünya ekonomisi ile bütünleşme ve etkileşim düzeyi en yüksek ekonomilerden biri haline gelmiştir. Tarihi İpek Yolu'nun iki ucunda yer alan Çin ve Türkiye, ekonomik alanında ikili ilişkilerini güçlendirmektedirler. Küresel sürecindeki Çin ekonomisi zaman zaman Türk ekonomisine olumsuz etki yaratsa da Türkiye'nin bu süreç içinde kendi ekonomisini büyütme fırsatını yakalayabileceği beklenmektedir. Bu çalışmada Hürriyet ve Sabah gazetesinin altı aylık ekonomi sayfası incelenerek Çin ekonomisinin olumlu ve olumsuz yansımaları araştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Çin, Ekonomi, Hürriyet, Küreselleşme, Sabah, Türkiye
Türk yazılı basınında kadın olgusu
Medyanın bir parçası olarak bireylerin arasında kadınlar da yer almaktadır. Medya bilgi veren, haber yayan etkili bir iletişim ağına sahip bir araçtır. Bu açıklamalar ışığında çalışmanın hem kadın hem medyaya ilişkin olduğu söylenilebilir. Çalışma İslam öncesi ve sonrası, Osmanlı İmparatorluğu dönem ve Türkiye Cumhuriyeti sonrası kadının hakları üzerinde tespitlerde bulunmaktadır. Kadın hakları, değişiklik göstermektedir. Özellikle mesleki bakımdan değişik iş kollarında istihdam edilmektedirler. Fakat bu durum yakın zamana rast gelmektedir. 1980'lerden önce Türk kadınları çoğunlukla hayatlarını evlerinde geçirmekteydiler. Şimdi ise çalışma hayatında özgülükleri vardır. Medya toplumun kadınlar üzerindeki bakış açısını değiştirmek için önemli bir araçtır. Kadınların imajı için önemli yere sahiptir. Çalışma bazı Türk Gazetelerinde kadınların haberlerine ilişkin istatistiki bilgilere ulaşmıştır. Bu bilgiler toplumun kadına bakış açısına ilişkindir.
Çatışma dönemlerinde sosyal medyada görsel propaganda savaşı: Suriye rejiminin askeri propaganda faaliyetleri örneği
Politika ve propaganda arasındaki simbiyotik ilişki, internet tabanlı teknolojiler ile birlikte yeni bir boyut kazanmıştır. 21. yüzyılın en önemli teknolojik gelişmelerinden biri olarak kabul edilen sosyal medyanın ortaya çıkışı, son yirmi yılda propaganda mesajlarını yayma yöntemlerini derinden değiştirmiştir. Günümüzde özellikle çatışma ve savaş dönemlerinde birçok devlet ve devlet dışı aktörler görsel propagandanın yayılması için sosyal medya platformlarından yararlanmaktadır. Bu çalışmada, iç savaş sırasında görsellerin askeri propagandayı yaymak amacıyla nasıl kullanıldığı anlamak için Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad rejiminin resmi Facebook sayfasında paylaşılan fotoğrafları incelenmiştir. Bu amaçla, anlamlandırma için Roland Barthes'ın düz anlam ve yan anlam boyutundaki göstergebilimsel yaklaşımı kullanılmıştır.
Uluslararası televizyon haberciliğinde dijital uygulamalar: TRT World örneği
İletişimin küreselleşmesi enformasyon ve bilgi akışını çok yönlü ve hızlı hale getirerek farklı toplumların, coğrafyaların haberlerini birbirine taşımıştır. Günümüzde yerel ve küresel düzeyde yoğun ve hızlı bir haber akışı gerçekleşmektedir. Enformasyon, bilgi ve haber akışı kontrolünü büyük oranda elinde bulunduran ülkeler uluslararası platformlarda başta diplomasi olmak üzere çok sayıda alanda güç ve etki sahibi bir konumdadır. Çalışmada Türkiye'nin tezlerini uluslararası alanda savunmak amacıyla kurulmuş olan TRT World kanalının kuruluşu, işleyişi, yayın politikası ve dijital hizmetleri incelenmiştir. Uluslararası televizyon haberciliği hizmeti veren yayıncı bir kuruluşun ürettiği içeriğin dijital mecralara yansıtılma biçimlerinden yola çıkarak televizyon haberciliğinin, izleyici kitlesinin ve yayıncı kuruluşların dijital dünyaya uyum sağlama sürecinde geçirdiği dönüşüm çalışmada ortaya konulanlar arasında yer almaktadır. Çalışmanın ilk üç bölümünde literatür tarama, son bölümünde ise görüşme yöntemi uygulanmıştır. Anahtar kelimeler: Televizyon haberciliği, küreselleşme, yeni medya, dijital, haber