Theses supervised by Prof. Dr. Osman Murat Koçtürk
11 theses · Manisa Celal Bayar University
Türkiye ihracatında mevcut riskler ve riskten kaçınma yolları: Elektronik sektörü üzerinde bir uygulama
Rekabetin ve bütünleşmenin hızla arttığı dünya ekonomisinde ihracattan en yüksek paydayı sağlamak önem taşımaktadır. Çalışmanın temel amacı, Türkiye'de ihracat faktörlerinde karşılaşılan risk unsurlarının açıklanması, analiz edilmesi ve olası önlemlerin tespit edilmesidir. Elektronik sektörünün bu konuda diğer sektörlerden farkının bulunması da çalışmanın amacıdır. Çalışmada aşağıdaki problemlere yanıt aranmıştır. Türkiye'de ihracat yapan firmaların karşılaştıkları riskler nelerdir? Türkiye'de ihracat yapan firmaların karşılaştıkları risklerden kaçınma yöntemleri nelerdir? Türkiye elektronik sektörünün ihracat riskleri ve riskten kaçınma yöntemleri açısından diğer sektörlerden ayrıştığı noktalar nelerdir? Çalışmada yargısal analiz yöntemi kullanılarak örneklem seçilmiştir. Üçüncü bölümde araştırma problemleri hakkında yanıtlar toplanmıştır. Elde edilen yanıtlar nitel araştırma yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilip bulgular saptanmıştır. Risk ihracatın doğasında vardır, önemli olan riskleri tanımlayıp yönetebilmektir. Türkiye ihracatında politik risk, tedarik zinciri riski, lojistik risk, finansal risk, ürün riski, ticari risk ve operasyonel risk mevcutur. Elektronik sektörü diğer sektörlerdeki ihracat riskleri ile aynı risklere sahiptir. Girdi riski, pazardaki yönelişin çabuk değişebilmesi, orta ölçekli elektronik firmalarının finansal açıdan istenen güce sahip olmaması açısından elektronik sektörü birçok sektöre göre daha fazla riske sahiptir. Kimi riskler kabul edilirken kimi riskler devredilebilir. Türkiye'nin ekonomik yapısı ve uygulanan politikalar gözden geçirilmelidir. Türkiye müşteriler için az riskli hale getirilmelidir. İhracatçıların eğitim ve yönlendirme yoluyla iş yapış şekillerini Avrupa standartına getirmesi gerekmektedir. Riskler her geçen gün artmaktadır. Hemen önlem alınmadığı taktirde alınacak önlemlerin etkisi azalacaktır. Anahtar Kelimeler: İhracat, Risk, Riskten kaçınma, Dış ticaret, Elektronik sektörü.
4458 Sayılı Gümrük Kanunu çerçevesinde antrepo rejimi uygulamaları ve dış ticarete etkisi
Ticaretin küreselleşmesi ile bu eyleminin neredeyse tamamen dış ticaret ekseninde ele alındığı ve bu bağlamda gerçekleştiği son zamanlarda buna bağlı olarak gümrük faaliyetlerinin artması vazgeçilmez bir gerçek olarak karşımıza çıkmaktadır. Antrepo rejimi uygulamaları kapsamında ele alınan bu tez çalışmasında ise; özellikle ithalatçı firmaların yürüttüğü işlemlere ve üretim aşamasında ara mamul ve hammadde tedarik sürecinde antrepo kullanımın önemine değinilmiştir. Üç aşamada hazırlanan bu tez çalışmasının birinci bölümünde; antrepo rejimi ile ilgili kavramların tanımlamalarına yer verilerek rejim kapsamında gerçekleştirilen işlemlerin akış süreci ve sistematiğinden bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise; dış ticaret işlemlerinde antrepo kullanımı, lojistik, depolama, konum, vergilendirme ve üretim alt başlıkları altında ele alınarak irdelenmiş ve ne gibi etkileri olduğuna değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise; derinlemesine mülakat tekniği ile gerçekleştirilen görüşmeler neticesinde katılım sağlayarak katkılarını sunan katılımcıların fikirleri aktarılarak dış ticaret alanında antrepo rejiminin oluşturduğu önemli etkilere değinilerek antrepo kullanımının avantaj ve dezavantajları yorumlanarak aktarılmıştır.
Türkiye'nin yaş meyve ve sebze ihracatı, Manisa Alaşehir örneği
Türkiye'nin iklimi ve toprak yapısının tarıma elverişli olması sebebiyle çeşitli meyve ve sebze yetiştiriciliği yapılmaktadır. Tarım, Türkiye ekonomisi açısından önemli ve etkin bir sektör olmaktadır. Bu sektörün genel yapısından dolayı pazara giriş stratejilerinden ihracata dayalı yöntemler tercih edilmektedir. Ekonomik katkının önemli ölçüde olabilmesi için üretilen ürünün ihracatının da arttırılması gerekmektedir. Çalışmada analiz iki kısma ayrılarak yapıldı. İlk kısımda ikincil veriler kullanıldı. Dünya'da taze üzüm, kiraz üretimi ve ticari yapısı genel olarak ele alınmıştır. Türkiye'nin üzüm ve kiraz üretimindeki Manisa ilinin ve Alaşehir ilçesinin katkısı tablolar yardımıyla açıklanmıştır. Tablolar için 2012-2021 yıllarını kapsayan on yıllık bir dönem seçilmiştir. Manisa, Sultaniye üzüm çeşidi ile tüm dünyada bir marka oluşturmuştur. Alaşehir, üzüm üretimiyle bu markanın oluşmasına katkıda bulunmaktadır. İlçenin ekonomik geçim kaynağını üzüm oluşturmaktadır. İkinci kısımda dört bölümden oluşan yirmi dokuz soruluk anket kullanılmıştır. Manisa ilinin Alaşehir ilçesindeki üzüm ve kiraz ihracatında faaliyette bulunan firmalarla anket çalışması yapılmıştır. Anket firmaların genel yapısını, ihracattaki karşılaştıkları sorunlar ve zorluklar, en fazla çalıştıkları ülkeler, tercih edilen üzüm ve kiraz çeşidi gibi belirleyici sorulardan oluşmaktadır. Anketten elde edilen verilerin değerlendirilmesinde tanımlayıcı istatistiksel metotları (sayı, yüzde) kullanılmıştır. Değişkenlerin aralarındaki ilişki Ki-kare analizi ile analiz edilmiştir. Hesaplamalar için SPSS (Statistical Package for Social Sciences) Windows 25.0 programı kullanılmıştır. Çalışmada firmanın sahip olduğu kalite sertifikaları ve haksız rekabet ortamının, ihracat yaptığı süreyle ilişkili olup olmadığı belirlenmek istenmiştir.
Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın Türkiye tarım sektörü politikaları ve ihracatına etkisi
Günümüzün en büyük sorunu olan iklim değişikliği, ekosistem üzerindeki olumsuz etkilerini arttırmaktadır. Bu konuda uluslararası otoriteler, sürdürülebilir üretim modelleri adına çalışmalar yürütmektedir. Sürdürülebilir üretim modellerini, dünya genelinde bir standartta ulaştırılması adına uluslararası ticaretin aracılığı oldukça önemlidir. Sürdürülebilir kalkınma ve Avrupa Yeşil Mutabakatını ele alan bu tez çalışmasında ise; özellikle tarım sektörü üzerindeki ve Avrupa'yı merkez alan ihracatçı şirketlerin değişen mevzuatlara uyum sağlaması gerekliliğinin önemine değinilmiştir. Dört aşamada hazırlanan bu tez çalışmasının birinci bölümünde; sürdürülebilir kalkınma tanımı ve bu konuda uluslararası çalışmalar ele alınmıştır. İkinci bölümde; Avrupa Yeşil Mutabakatının tanımı ve işleyişinden bahsedilmiş olup, tarım sektörü üzerinde gelişmeler incelenmiştir. Üçüncü bölümde; Avrupa Birliği'nin önemli ticari partneri olan Türkiye'nin, Avrupa Yeşil Mutabakatı ile değişen mevzuatlar ve konu üzerine Ticaret Bakanlığı tarafından yapılan çalışmalar incelenmiştir. Özellikle tarım sektörü üzerine yoğunlaşılmıştır. Ayrıca Gümrük Birliği'nin ve güncellenmesinin önemine değinilmiştir. Çalışmanın dördüncü ve son bölümünde; araştırma amacına uygun oluşturulan yargıları 5'li likert ölçeği ve mülakat soruları kullandığımız anket formu ile özellikle tercih edilen Avrupa Birliği'ne gıda ve tarım ürünleri ihraç eden firmalarla gerçekleştirilen görüşmeler analiz edilerek, sürdürülebilirlik üzerine çalışmaları ve Avrupa Yeşil Mutabakatının Türk firmaları üzerinde yaratacağı etkileri yorumlanarak aktarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Uluslararası Ticaret, Sürdürülebilir Kalkınma, Avrupa Yeşil Mutabakatı, Tarım, Finans
Türkiye'nin tarımsal ürün ihracatı ve Manisa ili sultani üzüm asma yaprağı ihracatı üzerine bir araştırma
Türkiye, iklim koşulları ve toprak özellikleri bakımından tarıma son derece elverişli bir coğrafyada yer almakta olup, bu durum üzüm üretimi başta olmak üzere birçok tarımsal faaliyete önemli avantajlar sağlamaktadır. Bu çalışma, Türkiye'nin genel tarım yapısını ve tarım sektörünün ülke ekonomisindeki yerini incelemekte; Gayri Safi Milli Hâsıla (GSMH) içindeki payı ile ihracattaki rolünü tartışmaktadır. Özellikle organik tarım uygulamaları ve devletin bu alana sağladığı teşvikler ele alınarak, bağcılık sektörü ve asma yaprağı üretimine ilişkin güncel veriler sunulmuştur. Manisa İli, sahip olduğu uygun iklim koşulları, stratejik konumu ve gelişmiş tarımsal altyapısı ile Türkiye'nin üzüm ve asma yaprağı üretiminde öncü konumdadır. İlde yürütülen tarımsal faaliyetler; tarım alanlarının dağılımı, toprak sınıfları, sulama sistemleri ve tarımsal mekanizasyon gibi parametreler çerçevesinde detaylı şekilde analiz edilmiştir. Manisa özelinde asma yaprağı üretim potansiyeli ile birlikte karşılaşılan başlıca sorunlar arasında bilinçsiz üretim, hastalık ve zararlılarla mücadele, kalite kontrol eksiklikleri ve iş gücü yetersizlikleri yer almaktadır. Çalışma kapsamında, asma yaprağı ihracatı gerçekleştiren yerel işletmelerle yapılan görüşmeler aracılığıyla üreticilerin ihracat potansiyelleri ve karşılaştıkları zorluklar tespit edilmiştir. Bulgular, Manisa'nın sahip olduğu üretim kapasitesinin daha verimli ve sürdürülebilir tarım teknikleriyle geliştirilebileceğini ve ihracatın artırılabilmesi için kalite kontrol, ürün çeşitliliği ve pazarlama stratejilerinin güçlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Dünyada ve Türkiye'de petrol ürünlerinin dış ticareti, Türkiye'de gümrük işlem süreci ve vergilendirilmesi üzerine bir araştırma
Bu tezin amacı: petrol ve türevlerinin, dünyada ve Türkiye'de enerji sektöründeki yeri, gelecek tahminleri ve dış ticaretini değerlendirmektir. Bunun yanında, petrol ve petrol ürünlerinin gümrük işlem süreci, vergilendirilmesi üzerine bilgi vermek ve ithalinde ortaya çıkan vergi ihtilaflarının incelenmesi ile ihtilafların minimize edilebilmesine yönelik öneriler sunmaktır. Ayrıca, Petrol ürünleri kaçakçılığı ve bununla mücadeleye ilişkin mevzuat ve alınan önlemleri değerlendirmektir. Günümüzde birincil enerji tüketiminde en büyük paya sahip olan petrol, gelecekte de bu alanda liderliğini korumaya devam edecektir. Petrole olan talep en çok taşımacılık ve petrokimya sektörlerinde yaşanacaktır. Dünyada en az 52 yıllık talebi karşılayacak ispatlanmış petrol rezervi mevcuttur. 2017 yılında dünyada 2.184 milyon tonluk ham petrol, 1.135 milyon tonluk petrol ürünü ticareti gerçekleşmiştir. Birincil enerji tüketimi yıllara göre artış gösteren Türkiye'de, 2017 yılında birincil enerji tüketimi içinde petrolün payı %32'dir. 2016 yılında Türkiye'nin enerjide dışa bağımlılık oranı %74; petroldeki dışa bağımlılık oranı ise %90'dır. Türkiye'de 2018 yılında 21 milyon ton ham petrol ithalatı. 2017 yılında da 16,9 milyon ton petrol ürünü ithalatı ve 10,1 milyon ton petrol ürünü ihracatı gerçekleşmiştir. Petrol ürünleri gümrük iş ve işlemlerinde idare ile yükümlüler arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkların ağırlıklı bölümü eşyanın tarife pozisyonunun belirlenmesinden kaynaklanmaktadır. Gümrük İdaresi, Gelir İdaresi Başkalığı ve EPDK'nın koordinasyonu ve uyumu ile özellikle ihtilafların çözümünde sade, açık ve anlaşılır kararların üretilmesi ve yapılan düzenlemelerin aynı nitelikleri taşıması ihtilafların azaltılmasına önemli katkı sağlayacaktır.
Türkiye'nin organik ürün dış satımının incelenmesi ve Manisa ili organik çekirdeksiz kuru üzüm örneği
Bu çalışmada organik çekirdeksiz kuru üzümün geleceğinin ve sürdürülebilirliğinin Manisa ilindeki üreticiler ve ihracatçılar açısından değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmaya öncelikle organik tarıma yönelik genel bakış ile ilgili bilgi vererek başlanmış olup daha sonra dünyada, Türkiye'de ve Manisa ilinde organik çekirdeksiz kuru üzümün üretildiği alanı, ihracat hacmi ve gelecekteki yeri ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Tespit ve değerlendirmeler yapılırken çeşitli makaleler, tezler, dergi ve gazeteler kaynak olarak kullanılmış ve ulusal ve uluslararası tarım kurumlarının verileri aracılığıyla organik ve konvansiyonel çekirdeksiz kuru üzüm üretim ve ihracatına dair veriler toplanarak genel bir değerlendirme ortaya çıkarılmıştır. Araştırmada Manisa ilindeki 33 adet organik çekirdeksiz kuru üzüm üreticisi ve 3 adet ihracatçı firmaya yönelik anket çalışması gerçekleştirilmiş olup, anket verilerine SPSS programı kullanılarak istatiksel testler uygulanmış ve hipotezler oluşturulmuştur. Elde edilen veriler sonucunda organik çekirdeksiz kuru üzümün gelecek vaat etmediği, çiftçilerin gerekli devlet desteği göremedikleri, mahsulün bedelinin temininde gecikmeler yaşadıkları, organik çekirdeksiz kuru üzümün konvansiyonel çekirdeksiz kuru üzümden fiyat açısından çok da farklı olmadığı, birçok çiftçinin organik üretici sertifikasını iptal ettiği ve etme aşamasında olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmanın sonunda tüm bu durumlara çözüm sunabilmek adına değerlendirmeler yapılmış ve öneriler ortaya konmuştur.
Türkiye'nin elma ihracatı ve Isparta Eğirdir Bölgesi'nin incelenmesi
Bu çalışmada Türkiye'nin elma ihracatı ve Isparta Eğirdir Bölgesi'nin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında detaylı bir araştırma gerçekleştirilmiştir. TÜİK, FAO, USDA gibi veritabanlarından elma üretimi, elma verimi, elma ticareti, elma ithalat ve ihracatına ilişkin veriler alınmıştır. Toplanan verilerin güncel olmasına özen gösterilmiş ve bu veriler tablolaştırılarak yorumlanmıştır. Çalışmada çeşitli makale, tez, rapor gibi yerli yabancı internet kaynaklarından faydalanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde elmanın tanımı, bitkisel özellikleri gibi bilgilere yer verilmiş ve detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Dünya ve Türkiye elma ticaretine güncel veriler incelenmiştir. İncelenen veriler sonucunda, dünya elma ihracat ve ithalatında öncü olan ülkeler, üretim alanları, üretim verileri gibi bilgiler detaylı bir şekilde belirtilmiştir. Bununla birlikte Türkiye'deki elma üretim alanları, elma verimi, elma ticaretinde ön plana çıkan şehirler açıklanmıştır. Türkiye'de elma üretiminde önem teşkil eden şehirlerin başında Isparta'nın geldiği ve Isparta'yı Niğde, Karaman gibi şehirlerin takip ettiği görülmüştür. Elma üretimi için oldukça verimli toprağa sahip olan Türkiye'nin ihracat alanında diğer dünya ülkelerine göre geri planda kaldığı da dikkat çekmiştir. Anahtar Kelimeler: Elma, elma ticareti, ithalat, ihracat, Türkiye.
Somali'nin gıda ve tarım ürünleri dış ticaretinin ülke ekonomisine etkisi
Bu çalışmada Somali'de tarımın önemi ve dış ticarete etkisi ele alınmıştır. Bu konuyla ilgili literatürde gerekli çalışmaların yapılmamış olmasından hareketle çalışmamız gerçekleştırmıştır. Çalışma bu açıdan önemli olduğu gibi çalışma ile getirilmiş önerilerin bu alanda politika geliştirenlere önemli ipuçları vereceği de düşünülmektedir. Çalışmada ikincil verilerden yararlanılmıştır. Bu kapsamda yayınlanmış makaleler, kitaplar ve Birleşmiş Milletler raporları değerlendirilerek analiz edilmiştir. Somali dış ticaretinde, ithalat ve ihracat ekonomik büyümede etkisi vardır ve gayrı safı yurtiçi hasılasının üretimini ve halkın yaşam kalitesini artırmaktadır. Çalışmada Swot analizi yapılmıştır. Somali konum olarak jeopolitik öneme sahiptir ve ihracat yapmak için güçlü bir potansiyeli vardır. Fakat dış ticaretin gelişmesi için en büyük engellerden biri güvenlik sorunu ve tarım için yetersiz malzeme olduğu bu çalışmada ortaya konmaktadır. Çalışma dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm Somali'nin genel tanımı verilmekte, ikinci bölüm Somali ekonomisine genel bir bakış sunulmakta, üçüncü bölümde ise tarımın durumu ölçülmekte ve dördüncü bölümde Somali'nin gıda ve tarım ürünlerinin dış ticaretinin ülke ekonomisine etkisi araştırılmaktadır. Çalışmanın sonunda, Somali'nin bazı sorunlarının üstesinden gelmesi için, Somali'de tarımın gelişmesi ve Somali dış ticaretinin gelecekte daha iyi olmasına yönelik sonuç ve öneriler ortaya konulmaktadır. Anahtar kelimeler: Somali, Dış ticaret, Tarım, Somali'de tarım, İhracat ve Ekonomi.
Bitcoin ve seçili endeksler arasındaki dinamik ilişkilerin ekonometrik analizi
2008 itibariyle hayatımıza giren ve bilinirliği günden güne artan Bitcoin insanların ilgisini oldukça fazla çekmektedir. En büyük sorunsallardan bir tanesi Bitcoin'e ne olarak bakılacağı konusudur. Bir yatırım aracı olarak değerlendir mi gerekir ya da ileride bir rezerv para olacak mı soruları sürekli sorulagelmektedir. Bitcoin'im yapısına ilişkin bir çok çalışma yapılsa da ekonomik etkisi henüz yeni bir kavram olduğu için anlaşılamamaktadır. Bu çalışmanın amacı Bitcoin ile BİST100, NASDAQ 100, NYSE 100 ve Dolar kuru endeksleri arasındaki dinamik ilişkiyi ekonometrik olarak analiz etmektir. Tezin zaman aralığı 1 Ocak 2017 ve 10 Mart 2022 olarak belirlenmiştir. Analiz için ilk olarak durağanlığın sağlanması için birim kök testlerinden (ADF, PP, KPSS, ZA, FADF ve FFFFF ADF) yararlanılmıştır. Birim kök test sonuçlarına göre Otoregresif Koşullu Değişen Varyans Modelleri (ARCH) kullanılmıştır. Daha sonra Genelleştirilmiş Otoregresif Koşullu Değişen Varyans (GARCH-EGARCH) ve Dinamik Koşullu Korelasyon Testi (DCC GARCH) yapılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde borsa kavramı detaylı olarak irdelenmiş, Türkiye'de BİST 100 yapısı ve seçili endeksler olan NASDAQ 100 ve NYSE 100 yapısı analiz edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde para kavramı ve tarihçesinden bahsedilerek, takas ekonomisinden dijital paralara kadar olan bölüm değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmada kullanılan serilerin açıklamaları ile birlikte çalışmada kullanılan ekonometrik yöntemler açıklanmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise çalışmaya uygulanan test ve model sonuçları açıklanarak bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda DCC GARCH modelinin çıktıları analiz edildiğinde Bitcoin ile BİST 100 ve Dolar kuru arasında istatistiksel olarak anlamlı bir dinamik koşullu korelasyon çıkmazken, Bitcoin ile NASDAQ 100 arasında negatif yönlü ve Bitcoin ile NYSE 100 arasında da pozitif yönlü ve anlamlı bir dinamik koşullu korelasyon elde edilmiştir.
Dış ticarette lojistiğin önemi ve Azerbaycan'da yeni lojistik uygulamalarının dış ticarete etkisi
Bu tez çalışmasında dış ticarette lojistiğin önemi ve Azerbaycan'da yeni lojistik uygulamalarının dış ticarete etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmanın birinci bölümünde dış ticarette lojistiğin öneminden bahsedilmiş, lojistiğin faaliyetleri ele alınmış ve dış ticaret ile lojistik arasında olan ilişki ile ilgili yapılan araştırmaların literatür taraması yapılmıştır. İkinci bölümde Azerbaycan hakkında genel bilgiler verilmiş, Azerbaycan'ın dış ticaret yapısı incelenmiş ve lojistik altyapısına yapılan yatırımlar öne çıkarılmıştır. Son bölüm olan üçüncü bölümde araştırma verileri ve bulgular verilmiştir. Üçüncü bölümde, Azerbaycan'ın lojistik sektöründe hizmet veren sekiz lojistik şirketlerinin üst düzey yöneticileri ve lojistik uzmanları ile mülakat yoluyla toplanmış veriler betimsel analize tabi tutulmuştur. Akabinde Azerbaycan'ın lojistik sektörü ile ilgili SWOT analiz yapılmış, sektörde olan güçlü yönler, zayıf yönler, fırsatlar ve tehditler gösterilmiştir. SWOT analiz sonucunda zayıf yönlere çözüm önerileri verilmiştir. Betimsel analiz değerlendirmesi sonucunda lojistiğin önemi vurgulanmış ve Azerbaycan'daki yeni lojistik uygulamalarının dış ticarete etkisinin pozitif yönde olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda bu sektörün bazı eksiklikleri olsa da daha da gelişeceği yönündeki öngörülerin pozitif olduğu sonucuna varılmış ve bu fikirler devlet programlarıyla desteklenmektedir. Tezden elde edilen sonuçlarının hem literatüre hem de sektördeki ve sektöre yeni girecek lojistik şirketleri için faydalı olacağı düşünülmektedir.