Theses supervised by Doç. Dr. Ekin Tokat
14 theses · TOBB Economics and Technology University
Kripto para piyasalarında Türk Lirası işlemlere dair piyasa etkinliğinin ölçülmesi
Kripto para piyasaları merkezsiz oluşundan dolayı herhangi bir otoriteye dayanmamaktadır. Bu durum, düzenleme ve denetimden tamamen bağımsız olan bu piyasaların Fama'nın Etkin Piyasa Hipotezine göre etkin piyasa özelliğini gösterip göstermediği sorusunu gündeme getirmektedir. Literatürde dolar endeksli kripto para piyasalarının piyasa etkinliğinin analiz edilmesine yönelik birçok çalışma varken, bu çalışmada yerli bir kripto para borsası olan BTC Turk'te Türk Lirası bazında işlem gören Bitcoin, Ripple ve Litecoin için piyasa etkinliği analiz edilmiştir. Bu amaçla Bitcoin için 2017 ve diğer kripto paralar için 2018 yılından başlayan veriler incelenmiştir. Veriler Otokorelasyon, Genişletilmiş-Dickey Fuller, Phillips Perron ve Varyans Oran testlerine tabi tutularak incelenen kripto para piyasalarının etkin piyasa özelliği göstermediği saptanmıştır. Sonuçlar, ağırlıklı olarak yerli yatırımcılardan oluşan ve Türk Lirası işlem yapılan kripto para piyasalarının etkin olmadığını göstermektedir.
Türkiye'de ekonomi yöneticilerinin değişiminin borsa endekslerine olan etkisi: BİST endekslerinde bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanlığında ve Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığında gerçekleşmiş olan yeni atamaların belirlenmiş olan altı farklı borsa endeksine olan etkisini incelemektir. Bu etki incelenirken iki kurumda da gerçekleşmiş olan son üç değişim dikkate alınmıştır. Çalışmada BİST100, BİST BANKA, BİST GIDA, BİST TURİZM, BİST TİCARET ve BİST SANAYİ endekslerinin 2018 ile 2021 yılları arasındaki günlük getirileri olay çalışması yöntemi ile inceleme altına alınmıştır. Analiz gerçekleştirilirken t-testi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, gerçekleşmiş olan değişimlerin belirtilen altı farklı endeksin anormal getirileri üzerinde çeşitlilik gösteren farklı etkilere sahip olduğu saptanmıştır.
ESG skorlarının finanslama maliyetleri ile olan ilişkisi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama
Bu çalışmada işletmelerin ESG skorlarının öz sermeye, borç ve ağırlıklı ortalama sermaye maliyetleriyle olan ilişkisi incelenmiştir. Çalışmaya konu olan işletmeler Türkiye borsasında işlem gören firmalar içerisinde ESG skoru hesaplanan firmalardan seçilmiştir. Panel formatında olan ve 2015-2022 yılları arasını kapsayan 44 firmanın verileriyle Stata programında regresyon analizi yöntemi kullanılarak tahminler gerçekleştirilmiştir. Tahmin için oluştulan 3 modelde bağımlı değişkenler "öz sermaye maliyeti, borç maliyeti ve ağırlıklı ortalama sermaye maliyeti" ; bağımsız değişken firmaların ESG skorları olarak belirlenmiştir. Modelde kontrol değişkenleri olarak her firma için şirket büyüklüğü, finansal kaldıraç oranı, firma riski (beta), işletmenin yer aldığı sektör modele dâhil edilmiştir.3 model için de tahmin sonuçlarına göre yüksek ESG skoruna (75-100) sahip firmaların, düşük (0-25) ESG skoruna sahip firmalara göre daha yüksek sermaye ve borç maliyetlerine sahip olduğu ortaya konmuştur. Kontrol değişkenleri olarak kullanılan değişkenlerde literatür ile uyumlu sonuçlar elde edilmiştir.
Türkiye'de ekonomi yöneticilerinin değişiminin borsa endekslerine olan etkisi: BİST endekslerinde bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanlığında ve Türkiye Cumhuriyeti Hazine ve Maliye Bakanlığında gerçekleşmiş olan yeni atamaların belirlenmiş olan altı farklı borsa endeksine olan etkisini incelemektir. Bu etki incelenirken iki kurumda da gerçekleşmiş olan son üç değişim dikkate alınmıştır. Çalışmada BİST100, BİST BANKA, BİST GIDA, BİST TURİZM, BİST TİCARET ve BİST SANAYİ endekslerinin 2018 ile 2021 yılları arasındaki günlük getirileri olay çalışması yöntemi ile inceleme altına alınmıştır. Analiz gerçekleştirilirken t-testi kullanılmıştır. Çalışmanın sonucunda, gerçekleşmiş olan değişimlerin belirtilen altı farklı endeksin anormal getirileri üzerinde çeşitlilik gösteren farklı etkilere sahip olduğu saptanmıştır.
Kitle fonlamasına merkeziyetsiz bir yaklaşım non-fungible token (Nitelikli Fikri Tapu - NFT)'lar üzerine bir değerlendirme
Günümüzde blok zincirine bağlı teknolojik gelişmeler gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu gelişmelerle birlikte Non-Fungible Token (NFT)'lar popülerliğini artırmıştır. NFT pazarındaki en yüksek satış hacmine sahip NFT koleksiyonları projelendirilirken ekseriyetle 5 bin ile 200 bin adet parça olarak üretilmekte olup, girişimciler; projelerine ihtiyaç duydukları kaynağı söz konusu parçaların satışından elde etmektedir. Öte yandan; ilk örnekleri 17. ve 18. yüzyılda olmak üzere kitle fonlaması günümüzde milyonlarca start-up ve projeye kaynak sağlayan alternatif bir finansman yöntemi olmuştur. Benzer şekilde kitlesel olarak fonlanan NFT koleksiyonlarının bu yönüyle kitle fonlamasına yakınsadığı düşünülmekte olup, NFT'ler ve kitle fonlamasına ilişkin herhangi bir akademik çalışmanın olmaması, işbu tezin; konuya ilişkin yapılacak ileri araştırmalara ve ihtiyaç doğrultusunda yapılacak kanuni düzenlemelere ışık tutacağı düşünülmektedir. Tezin ikinci bölümünde NFT'lerin teknolojik altyapısını oluşturan blok zinciri ve kripto paralar genel bir çerçevede incelenecektir. Üçüncü bölümde; NFT'ler ve türleri detaylı olarak ele alınacak, dördüncü bölümde ise; kitle fonlamasına ilişkin kavramlara ve düzenlemelere yer verilecektir. Tezin son bölümünde kitle fonlaması türleri ile NFT türleri kıyaslanarak benzeşen/yakınsayan türler mercek altına alınarak analiz edilecek ve mevcut düzenlemeler kapsamında bir değerlendirme yapılacaktır.
Kitle fonlamasına merkeziyetsiz bir yaklaşım non-fungible token (Nitelikli Fikri Tapu - NFT)'lar üzerine bir değerlendirme
Günümüzde blok zincirine bağlı teknolojik gelişmeler gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu gelişmelerle birlikte Non-Fungible Token (NFT)'lar popülerliğini artırmıştır. NFT pazarındaki en yüksek satış hacmine sahip NFT koleksiyonları projelendirilirken ekseriyetle 5 bin ile 200 bin adet parça olarak üretilmekte olup, girişimciler; projelerine ihtiyaç duydukları kaynağı söz konusu parçaların satışından elde etmektedir. Öte yandan; ilk örnekleri 17. ve 18. yüzyılda olmak üzere kitle fonlaması günümüzde milyonlarca start-up ve projeye kaynak sağlayan alternatif bir finansman yöntemi olmuştur. Benzer şekilde kitlesel olarak fonlanan NFT koleksiyonlarının bu yönüyle kitle fonlamasına yakınsadığı düşünülmekte olup, NFT'ler ve kitle fonlamasına ilişkin herhangi bir akademik çalışmanın olmaması, işbu tezin; konuya ilişkin yapılacak ileri araştırmalara ve ihtiyaç doğrultusunda yapılacak kanuni düzenlemelere ışık tutacağı düşünülmektedir. Tezin ikinci bölümünde NFT'lerin teknolojik altyapısını oluşturan blok zinciri ve kripto paralar genel bir çerçevede incelenecektir. Üçüncü bölümde; NFT'ler ve türleri detaylı olarak ele alınacak, dördüncü bölümde ise; kitle fonlamasına ilişkin kavramlara ve düzenlemelere yer verilecektir. Tezin son bölümünde kitle fonlaması türleri ile NFT türleri kıyaslanarak benzeşen/yakınsayan türler mercek altına alınarak analiz edilecek ve mevcut düzenlemeler kapsamında bir değerlendirme yapılacaktır.
Kitle fonlamasına merkeziyetsiz bir yaklaşım non-fungible token (Nitelikli Fikri Tapu - NFT)'lar üzerine bir değerlendirme
Günümüzde blok zincirine bağlı teknolojik gelişmeler gün geçtikçe önem kazanmaktadır. Bu gelişmelerle birlikte Non-Fungible Token (NFT)'lar popülerliğini artırmıştır. NFT pazarındaki en yüksek satış hacmine sahip NFT koleksiyonları projelendirilirken ekseriyetle 5 bin ile 200 bin adet parça olarak üretilmekte olup, girişimciler; projelerine ihtiyaç duydukları kaynağı söz konusu parçaların satışından elde etmektedir. Öte yandan; ilk örnekleri 17. ve 18. yüzyılda olmak üzere kitle fonlaması günümüzde milyonlarca start-up ve projeye kaynak sağlayan alternatif bir finansman yöntemi olmuştur. Benzer şekilde kitlesel olarak fonlanan NFT koleksiyonlarının bu yönüyle kitle fonlamasına yakınsadığı düşünülmekte olup, NFT'ler ve kitle fonlamasına ilişkin herhangi bir akademik çalışmanın olmaması, işbu tezin; konuya ilişkin yapılacak ileri araştırmalara ve ihtiyaç doğrultusunda yapılacak kanuni düzenlemelere ışık tutacağı düşünülmektedir. Tezin ikinci bölümünde NFT'lerin teknolojik altyapısını oluşturan blok zinciri ve kripto paralar genel bir çerçevede incelenecektir. Üçüncü bölümde; NFT'ler ve türleri detaylı olarak ele alınacak, dördüncü bölümde ise; kitle fonlamasına ilişkin kavramlara ve düzenlemelere yer verilecektir. Tezin son bölümünde kitle fonlaması türleri ile NFT türleri kıyaslanarak benzeşen/yakınsayan türler mercek altına alınarak analiz edilecek ve mevcut düzenlemeler kapsamında bir değerlendirme yapılacaktır.
Hisse senedine dayalı varantların, dayanak varlık performansına etkisi: BİST'te bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, yatırım kuruluşu varantlarının piyasaya çıkışlarının, ilgili dayanak hisse senetlerinin anormal getirileri, işlem hacimleri ve getiri oynaklıkları üzerinde bir etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Varant piyasasının olgunlaşmaya başladığı 2012-2014 yıllarının ele alındığı çalışmada ilgili dayanak hisse senetleri getirileri incelenirken, literatürde en fazla kullanılan yöntem olan olay çalışması yöntemi kullanılmıştır. Dayanak hisse senetleri işlem hacimleri üzerindeki etkilerinin gözlemlenmesi için ise hem t-testi hem de kukla değişkeni içeren regresyon modeli kullanılmıştır. Son olarak dayanak hisse senetleri üzerindeki oynaklıkların test edilmesi GARCH çerçevesinde modellenmiştir. Çalışma sonucunda, varantların piyasaya çıkışının dayanak hisse senetlerinin anormal getirileri, işlem hacimleri ve getirilerinin oynaklıkları üzerinde değişkenlik gösteren farklı etkileri bulunmuştur.
Hisse senedine dayalı varantların, dayanak varlık performansına etkisi: BİST'te bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, yatırım kuruluşu varantlarının piyasaya çıkışlarının, ilgili dayanak hisse senetlerinin anormal getirileri, işlem hacimleri ve getiri oynaklıkları üzerinde bir etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Varant piyasasının olgunlaşmaya başladığı 2012-2014 yıllarının ele alındığı çalışmada ilgili dayanak hisse senetleri getirileri incelenirken, literatürde en fazla kullanılan yöntem olan olay çalışması yöntemi kullanılmıştır. Dayanak hisse senetleri işlem hacimleri üzerindeki etkilerinin gözlemlenmesi için ise hem t-testi hem de kukla değişkeni içeren regresyon modeli kullanılmıştır. Son olarak dayanak hisse senetleri üzerindeki oynaklıkların test edilmesi GARCH çerçevesinde modellenmiştir. Çalışma sonucunda, varantların piyasaya çıkışının dayanak hisse senetlerinin anormal getirileri, işlem hacimleri ve getirilerinin oynaklıkları üzerinde değişkenlik gösteren farklı etkileri bulunmuştur.
Hisse senedine dayalı varantların, dayanak varlık performansına etkisi: BİST'te bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, yatırım kuruluşu varantlarının piyasaya çıkışlarının, ilgili dayanak hisse senetlerinin anormal getirileri, işlem hacimleri ve getiri oynaklıkları üzerinde bir etkisinin olup olmadığını araştırmaktır. Varant piyasasının olgunlaşmaya başladığı 2012-2014 yıllarının ele alındığı çalışmada ilgili dayanak hisse senetleri getirileri incelenirken, literatürde en fazla kullanılan yöntem olan olay çalışması yöntemi kullanılmıştır. Dayanak hisse senetleri işlem hacimleri üzerindeki etkilerinin gözlemlenmesi için ise hem t-testi hem de kukla değişkeni içeren regresyon modeli kullanılmıştır. Son olarak dayanak hisse senetleri üzerindeki oynaklıkların test edilmesi GARCH çerçevesinde modellenmiştir. Çalışma sonucunda, varantların piyasaya çıkışının dayanak hisse senetlerinin anormal getirileri, işlem hacimleri ve getirilerinin oynaklıkları üzerinde değişkenlik gösteren farklı etkileri bulunmuştur.
Koronavirüs salgını döneminde Borsa İstanbul pay piyasasında gerçekleşen işlem bazlı manipülasyon olaylarının analizi
Çalışmanın amacı, küresel koronavirüs salgınının bir yıllık döneminde gerçekleşen işlem bazlı manipülasyon olaylarının Borsa İstanbul'daki ilgili hisse senetlerinin günlük getiri, işlem hacmi değişimi ve volatiliteleri üzerinde etkili olup olmadığını araştırmaktır. Bu dönemde manipülasyona uğrayan hisse senetleri ile karşılaştırmak amacıyla seçilen aynı veya benzer sektörde faaliyet gösterip ödenmiş sermaye tutarı bakımından da manipülatif hisselere en yakın hisse senetlerinden oluşan bir kontrol grubu oluşturulmuş, iki grup arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını analiz etmek amacıyla manipülasyon, manipülasyon öncesi ve manipülasyon sonrası dönemlerde manipülasyon durumuna göre tanımlanmış kukla değişkenlerle regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada analizi yapılan veriler Investing.com, Thomson Reuters veri tabanları ile Sermaye Piyasası Kurulu'nun resmi internet sitesinden alınmıştır. Tarih aralığı 17 Şubat 2020-17 Mart 2021 olarak belirlenmiştir. Analizler neticesinde manipülasyon döneminde işlem hacmi değişiminin ve manipülasyon sonrası dönemde volatilitenin manipülatif hisselerde diğer hisselere göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulgularına ulaşılmıştır. Manipülatörlerin işlem bazlı manipülasyon amacıyla hisse senedinde işlem yapmaya başlamalarıyla suni işlem hacmi oluşmakta ve işlem hacmindeki günlük değişim oranı artmaktadır.
Koronavirüs salgını döneminde Borsa İstanbul pay piyasasında gerçekleşen işlem bazlı manipülasyon olaylarının analizi
Çalışmanın amacı, küresel koronavirüs salgınının bir yıllık döneminde gerçekleşen işlem bazlı manipülasyon olaylarının Borsa İstanbul'daki ilgili hisse senetlerinin günlük getiri, işlem hacmi değişimi ve volatiliteleri üzerinde etkili olup olmadığını araştırmaktır. Bu dönemde manipülasyona uğrayan hisse senetleri ile karşılaştırmak amacıyla seçilen aynı veya benzer sektörde faaliyet gösterip ödenmiş sermaye tutarı bakımından da manipülatif hisselere en yakın hisse senetlerinden oluşan bir kontrol grubu oluşturulmuş, iki grup arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını analiz etmek amacıyla manipülasyon, manipülasyon öncesi ve manipülasyon sonrası dönemlerde manipülasyon durumuna göre tanımlanmış kukla değişkenlerle regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada analizi yapılan veriler Investing.com, Thomson Reuters veri tabanları ile Sermaye Piyasası Kurulu'nun resmi internet sitesinden alınmıştır. Tarih aralığı 17 Şubat 2020-17 Mart 2021 olarak belirlenmiştir. Analizler neticesinde manipülasyon döneminde işlem hacmi değişiminin ve manipülasyon sonrası dönemde volatilitenin manipülatif hisselerde diğer hisselere göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulgularına ulaşılmıştır. Manipülatörlerin işlem bazlı manipülasyon amacıyla hisse senedinde işlem yapmaya başlamalarıyla suni işlem hacmi oluşmakta ve işlem hacmindeki günlük değişim oranı artmaktadır.
Koronavirüs salgını döneminde Borsa İstanbul pay piyasasında gerçekleşen işlem bazlı manipülasyon olaylarının analizi
Çalışmanın amacı, küresel koronavirüs salgınının bir yıllık döneminde gerçekleşen işlem bazlı manipülasyon olaylarının Borsa İstanbul'daki ilgili hisse senetlerinin günlük getiri, işlem hacmi değişimi ve volatiliteleri üzerinde etkili olup olmadığını araştırmaktır. Bu dönemde manipülasyona uğrayan hisse senetleri ile karşılaştırmak amacıyla seçilen aynı veya benzer sektörde faaliyet gösterip ödenmiş sermaye tutarı bakımından da manipülatif hisselere en yakın hisse senetlerinden oluşan bir kontrol grubu oluşturulmuş, iki grup arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını analiz etmek amacıyla manipülasyon, manipülasyon öncesi ve manipülasyon sonrası dönemlerde manipülasyon durumuna göre tanımlanmış kukla değişkenlerle regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmada analizi yapılan veriler Investing.com, Thomson Reuters veri tabanları ile Sermaye Piyasası Kurulu'nun resmi internet sitesinden alınmıştır. Tarih aralığı 17 Şubat 2020-17 Mart 2021 olarak belirlenmiştir. Analizler neticesinde manipülasyon döneminde işlem hacmi değişiminin ve manipülasyon sonrası dönemde volatilitenin manipülatif hisselerde diğer hisselere göre anlamlı düzeyde farklılaştığı bulgularına ulaşılmıştır. Manipülatörlerin işlem bazlı manipülasyon amacıyla hisse senedinde işlem yapmaya başlamalarıyla suni işlem hacmi oluşmakta ve işlem hacmindeki günlük değişim oranı artmaktadır.
İstatistiksel arbitraj: NYSE ve NASDAQ'da işlem gören hisse senetleri ve yatırım fonları için ikili işlem stratejisi
Sayıları gün geçtikçe artan hisse senetleri ve yatırım fonları, riskli arbitraj stratejileri için çok sayıda fırsatı da beraberinde getirmektedir. Algoritma oyuncuları tarafından geliştirilen riskli arbitraj stratejilerinden ikili işlem stratejisi otomatik alım/satım programlarında kullanılan stratejilerin başında gelir. İkili işlem stratejileriyle piyasa nötr portföyler oluşturulduğundan, strateji her türlü ekonomik koşul altında kâr elde etmeyi başarabilir. Bu çalışmada, hedge fonların ve büyük yatırım firmalarının yer aldığı bu oyunda, sınırlı imkan ve kaynakla ikili işlem stratejisi kullanılarak ne ölçüde kâr elde edilebileceği gösterilmiştir. İkili işlem stratejisi geliştirilerek 2011 ile 2015 yılları arası için NYSE ve NASDAQ'da işlem gören hisse senetleri ve yatırım fonları için performans test edilmiştir. İkili işlem stratejisini toplam 17 farklı varlık grubu için test eden algoritma tasarlanmış ve MATLAB'da kodlanmıştır. Verileri Yahoo Finance'dan otomatik çeken, ekonometrik modellere uyumluluğunu test eden, istatiksel olarak uygun seviyelerde pozisyon açan bir alım/satım programı geliştirilmiştir. İkili işlem stratejisinin sonuçları S&P 500 endeksinin yıllık getirisi ve Sharpe oranıyla kıyaslanmıştır. Uygulandığı yıllar ve varlıklar baz alındığında günlük kapanış verisiyle ikili işlem stratejisi kullanılarak kâr elde etmenin oldukça zor bir süreç gerektirdiği ortaya çıkmıştır. Parametrelerin performansı oldukça etkilemesi ve anlık değişebilen ekonomik koşullar nedeniyle, sürekli optimizasyon yapılması gerektiği gösterilmiştir. Buna rağmen ikili işlem stratejisine işlem maliyetleri de dâhil edildiğinde günlük kapanış fiyatları kullanılarak kâr elde etmek mümkün görünmektedir.