Theses supervised by Prof. Dr. İsmet Daşdemir
12 theses · Bartın University
Sakarya ili kavak üreticilerinin sosyo- ekonomik yapısı ve başarı düzeylerini etkileyen faktörler
Bu çalışma, Sakarya ilinin Akyazı, Adapazarı, Karapürçek, Geyve, Taraklı, Hendek, Kaynarca, Karasu ve Kocaali ilçelerinde bulunan kavak üreticilerinin, sosyo-ekonomik yapısını ve kavak odunu üretimindeki başarı düzeylerini etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla ele alınmıştır. Araştırmada kullanılan verilerin büyük bir bölümü anket yolu ile kavak üreticilerinden, bir bölümü de daha önce yapılmış çalışmalardan ve çeşitli kamu kurumlarının kayıtlarından elde edilmiştir. Toplanan veriler yüzde yöntemi ve istatistiksel analizler (korelasyon, çoğul regresyon, faktör ve diskiriminant analizleri) yardımıyla değerlendirilmiştir.Sakarya ilinde kavakçılık yapan üreticilerin yaş ortalamasının 55 olduğu, %74'ünün ilkokul mezunu olduğu, %63'ünün çiftçilik yaptığı, %50'sinin orta gelir düzeyine sahip olduğu, %75'inin kendine ait kavaklık arazisine sahip olduğu ve bu mülkiyeti %62'lik bir oranda miras yolu ile elde ettiği, %45'inin üretim faaliyetlerinde kendisinin ve ailesinin işgücünü kullandığı, %64'ünün dikimlerde Samsun (77/51 Populus deltoides Bartr.) klonunu tercih ettiği, üreticilerin %45'inin kavaklığında ara tarım yaptığı, %43'ünün kavakçılığın geleceğini parlak gördüğü ve üreticilerin %11'nin kavak üretimine yönelik olarak teknik bilgi, danışmanlık ve yayın hizmetlerinden yararlandığı belirlenmiştir.Araştırma bölgesindeki kavak üreticilerinin başarı düzeylerini etkileyen en önemli faktörler ise, sırasıyla: (1) Net Parasal Gelir, (2) Üretim Sahasının Büyüklüğü, (3) Sulama, (4) Fidan ve Saha Özelliği, (5) Üreticinin Ölçeği, (6) Eğitim Düzeyi, (7) Bilgilenme, (8) Aile Özelliği, (9) Dikim Sıklığı, (10) Kavakçılığın Etki Alanı, (11) Budama, (12) Üreticilerin Mesleği, (13) Tamamlama, (14) Talebin Özelliği, (15) Kavakçılıkta Süreklilik şeklinde saptanmıştır. Keza kavak üreticileri başarı düzeylerine göre dört gruba ayrılmış ve başarı düzeylerindeki değişimler açıklanmıştır. Elde edilen bulgulara dayanarak kavak üreticilerinin başarı düzeylerinin artırılması için birtakım öneriler geliştirilmiştir.Anahtar Sözcükler: Kavakçılık, sosyo-ekonomik özellikler, başarı faktörleri, Sakarya ili,çoğul regresyon, faktör analizi, diskriminant analizi.
Ormancıkıkta örgütsel ve yönetsel başarıyı etkileyen faktörler
Bu çalışma, Çevre ve Orman Bakanlığının Zonguldak ve Kastamonu yöresindeki ormancılık birimlerinden hareketle Türkiye ormancılığının mevcut örgüt yapısını ve çağdaş ormancılık anlayışına göre olması gereken örgüt yapısını ortaya koymak, yönetsel ve örgütsel başarıyı etkileyen faktörleri belirlemek amacıyla ele alınmıştır. Araştırmada kullanılan verilerin büyük bir bölümü anket yolu ile ilgili birimlerde çalışanlardan ve bir bölümü de daha önce yapılmış çalışmalardan elde edilmiştir. Toplanan veriler yüzde yöntemi ve istatistiksel analizler (Kruskal?Wallis (K-W) H Testi, Duncan Testi, Faktör Analizi, Çoğul Regresyon Analizi) yardımıyla değerlendirilmiştir.Araştırmada Çevre ve Orman Bakanlığının çağdaş ormancılık anlayışına uygun olarak merkezde ve taşrada örgütlenmesine ilişkin değerlendirmeler yapılmış ve bazı öneriler geliştirilmiştir. Bu konuda deneklerin görüşlerinin çalışılan bölge, birim, görev ve deneyime göre farklılıkları denetlenmiştir. Ayrıca uygulanan istatistiksel analizlere göre; araştırma bölgesinde örgütsel ve yönetsel başarı düzeyini etkileyen en önemli faktörler, sırasıyla: (1) İşteki Özgürlük ve Doyum, (2) Üstlerin Yönetsel Yeterliği, (3) Teknik Personelin Yönetsel Teknik Yeterliği, (4) Ücret ve Çalışma koşulları, (5) Özerklik, (6) İletişim, (7) Motivasyon şeklinde saptanmıştır. Bu yedi önemli faktöre bağlı olarak hesaplanan başarı indeksi (BI) değerleri bağlı değişken ve geriye kalan 16 değişken bağımsız değişken kabul edilerek, bağımsız değişkenlerin BI üzerindeki etkileri çoğul regresyon analiziyle incelenmiş ve başarı düzeylerindeki değişimler açıklanmıştır. Elde edilen bulgulara dayanarak örgütsel ve yönetsel başarı düzeylerinin artırılması için birtakım öneriler geliştirilmiştir.
Devlet orman işletmelerinde odun hammaddesi üretiminin pert tekniği ile planlanması (Ardıç Orman İşletme Şefliği örneği)
Bu çalışmada orman kaynaklarından topluma sunulan mal ve hizmetler arasında en yaygın ve geniş pazarlama olanağı bulunan odun hammaddesi üretiminin Pert tekniği ile planlanması konu olarak seçilmiştir. Çalışmanın amacı; yöneylem araştırması tekniklerinden biri olan PERT tekniğini inceleyip, bu tekniğin devlet orman işletmelerinde gerçekleştirilen odun hammaddesi üretiminin zaman ve maliyet faktörlerinin kısıtlayıcı koşulları altında uygulanabilirliğini araştırmak ve optimum çözüm yolunu bulmaktır.Bu amaçla araştırma alanı olarak seçilen Ardıç Orman İşletme Şefliği'nde bulunan "67B" nolu üretim bölmeciğinde gerçekleştirilen üretim faaliyetlerinin birbirleri arasındaki ilişkiler oluşturulmuş, her bir aşamadaki faaliyetlerin tamamlanma zamanlarına bağlı olarak izlenmesi gereken kritik yol tayin edilip şebeke diyagramı çizilmiştir.Yöresel koşullarda testip edilen beklenen tamamlanma zamanlarına göre hesaplanan masraflar ile OGM verilerine göre hesaplanan masrafların farkı ortaya konularak, bu durumun nedenleri hakkında karşılaştırılmalı analizler yapılmıştır.
Orman kaynaklarının bütünleşik işlevsel yönetim planlaması
Bu çalışmada UOİM'ndeki orman kaynaklarının işlevsel planlanmasına esas olmak üzere, ekolojik-çevresel, ekonomik ve sosyo-kültürel kriterler dikkate alınarak muhtemel orman işlevleri ve bunların önceliklerini belirlenmiş; her bir orman işlevine ilişkin optimum çıktı ve alan düzeylerini saptanmış ve işlev uygunluk kriterlerine göre işlevsel tahsis haritaları oluşturulmuştur. Amaç doğrultusunda işlevsel planlama ilkelerinin (sürdürülebilir orman yönetimi, bütünleşik planlama, aşamalı planlama, çok boyutluluk, katılımcılık) gözetildiği üç ana aşamadan oluşan bir planlama metodolojisi geliştirilmiştir.Planlama metodolojisinin ilk aşamasında çalışma alanı analiz edilmiş ve alanda gerçekleşmesi muhtemel orman işlevleri saptanmıştır. Daha sonra bu işlevler sıralanarak ilk altısı işlevsel planlama kapsamında dikkate alınmıştır. İşlevler: ekolojik-çevresel, ekonomik ve sosyo-kültürel kriterler doğrultusunda önceliklendirilmiş ve bir sonraki aşamada gerçekleştirilen optimizasyon hesaplamalarına ilgili altlıklar sağlanmıştır. İkinci aşamada yönetim amaçları (üretim maksimizasyonu, maliyet minimizasyonu, net gelir maksimizasyonu) belirlenmiş ve optimizasyon hesaplamaları ile her bir orman işlevine yönelik alan değerleri elde edilmiştir. Son aşamada ise işlevsel haritalama gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla önce işlev uygunluk kriterleri geliştirilmiş ve hesaplamalar yoluyla her bir bölmenin işlev uygunluk puanları elde edilerek işlev uygunluk haritaları oluşturulmuştur. Ayrıca bölmelerin işlev öncelik puanları hesaplanarak optimal işlevsel tahsis haritaları oluşturulmuştur. Bu sayede orman kaynaklarının bütünleşik işlevsel yönetim planlaması gerçekleştirilmiştir.Çalışma sonucunda 59.630,7 ha çalışma alanına sahip UOİM'de; su üretim işlevine 17.204,5 ha (%.28.9), odun hammaddesi üretim işlevine 14.366,0 ha (% 24.1), karbon birikim işlevine 8.608,0 ha (% 14.5), odun dışı orman ürünleri üretim işlevine 2.354,0 ha (% 3.9), yaban hayatı işlevine 11.882,2 ha (% 19.9) ve ot faydalanması işlevine 5.216,0 ha (% 8.7) alan tahsis edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Malatya ilinde odun kömürü üretiminin teknik, ekonomik ve sosyal analizi
Ülkemizde odun kömürü geleneksel olarak çeşitli alanlarda kullanılmaktadır. Bu ihtiyacı karşılamak amacıyla odun kömürü ocakları çalışmaktadır. Malatya, odun kömürü üretimi bakımından önemli bir ildir. Odun kömürü üretiminin orman ve ormancılık çalışmalarına zarar vermeden istihdama, kırsal kalkınmaya ve bölgesel ekonomiye katkı sağlayan bir uğraş olarak teknik, ekonomik ve sosyal açıdan incelenmesi, yaşanan sorunların saptanması ve öneriler geliştirilmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada çeşitli kurum ve kuruluşların kayıtlarından, arazi incelemelerinden ve yapılandırılmamış görüşmelerden elde edilen veriler değerlendirilerek Malatya ilindeki odun kömürünün üretim süreci; hammadde temini, kullanım yerleri ve pazarlama olanakları, orman ve ormancılık faaliyetleriyle ilişkisi, odun kömürü üretiminin sosyal ve ekonomik açıdan etkileri incelenmiştir. Buna göre odun kömürü üretiminin kırsal kalkınmaya ve il ekonomisine yıllık toplam 2.700.000 TL katkı yaptığı ve 57.600 adam-gün istihdam sağladığı tahmin edilmiştir. Ayrıca odun kömürü üretiminde yaşanan darboğazlar ve odun kömürü üretim sürecinin geliştirilmesine ilişkin öneriler ortaya konmuştur.
Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü çalışanlarının iş doyumu analizi
Bu çalışma; Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü ve bağlı birimlerinde (Zonguldak, Devrek, Dirgine, Ulus, Bartın, Karabük, Safranbolu, Ereğli, Yenice Orman İşletmeleri ve Gökçebey Orman Fidanlığı) çalışanların iş doyum düzeylerini ve bunu etkileyen faktörleri belirlemek, iş doyum düzeylerinin bazı kişisel özellikler (yaş, cinsiyet, medeni hal, eşin çalışma durumu, doğum yeri, eğitim, çalışılan birim, görev, toplam hizmet süresi-deneyim, görevde geçen süre, görev yeri sayısı, vekâlet görevi) açısından farklı olup olmadığını denetlemek ve iş doyumu ile kişisel özelikler arasındaki ilişkileri saptamak için yapılmıştır. Bu amaçla üç bölümden (Kişisel Özellikler Bölümü – 12 soru, İş Doyum Bölümü – 43 soru, Öneriler ve Yorumlar Bölümü) oluşan bir anket formu hazırlanmıştır. Anket formları 2018 yılında Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü ve bağlı birimlerinde çeşitli görevlerde (müdür, müdür yardımcısı, şef, mühendis, büro personeli, arazi elemanı ve diğer) çalışan 348 kişi üzerinde, tam alanda, e-maille, yüz yüze görüşme yöntemiyle ve çalıştıkları işletme müdürlüklerine elden teslim edilerek uygulanmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde betimleyici istatistikler, Kruskal-Wallis H-Testi, Korelasyon Analizi ve Faktör Analizi kullanılmıştır. Yapılan değerlendirmeler sonucunda 5'li Likert ölçekli 43 soruya verilen cevaplara göre çalışanların toplam iş doyum düzeyleri; düşük (43-100 puan), orta (101-158 puan) ve yüksek (159-215 puan) şeklinde ölçülmüş ve çalışanların genel ortalamasına göre orta düzeyde iş doyuma sahip oldukları saptanmıştır. Çalışmada iş doyumunu etkileyen en önemli faktörler; 1) kararlara katılım ve saygınlık, 2) işle bütünleşme, 3) liyakate dayalı örgüt kültürü, 4) örgütsel iletişim (bildirişme), 5) vicdanen rahatlık, 6) çalışma koşulları, 7) ödül-takdir ve terfi olanağı olarak belirlenmiş ve toplam iş doyumum %67,40'ının bu faktörlerle açıklandığı saptanmıştır. Çalışma sonunda toplam iş doyumunun görev yapılan birime, medeni hale, eşin çalışma durumuna ve vekalet göreve göre istatistiksel olarak anlamlı fark gösterdiği, buna karşılık görev, eğitim, yaş, cinsiyet, doğum yeri, toplam hizmet süresi, görevde geçen süre ve görev yeri sayısına göre anlamlı bir fark göstermediği belirlenmiştir. Ayrıca toplam iş doyumu özellikle medeni hal ve vekalet görevi değişkenleriyle negatif yönde ilişkili olduğu, yani çalışanların evli olması ve asli görevlerine ilaveten başka görevlerinin olmaması halinde toplam iş doyumunun arttığı saptanmıştır. Çalışma sonunda, Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü ve buna bağlı birimlerde görev yapan personelin iş doyumunu artırılması, daha verimli çalışmaları ve başarılı olmaları için birtakım değerlendirmeler ve öneriler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: İş doyumu; iş doyumunu etkileyen değişkenler, kişisel özellikler, Zonguldak Orman Bölge Müdürlüğü
Ulus yöresinde orman suçlarına ilişkin zarar ve tazminat hesapları
Türkiye'de önemli bir sorun olan ormanların korunması, sürdürülebilir orman yönetimi açısından büyük önem taşımaktadır. Ormanlara zarar veren, insan kaynaklı ve yasalarca yasaklanmış izinsiz ağaç keseme, bulundurma, sarf etme, nakletme, orman açma-yerleşme, işgal ve faydalanma, otlatma, avlanma ve yangın gibi fiiller orman suçu sayılmaktadır. Orman suçlarının azaltılması ve etkili önlemlerin alınması için iyi analiz edilmeleri, oluşan zarar ve tazminatların doğru bir şekilde hesaplanması gerekmektedir. Bu çalışma, Bartın ilinde ormancılık faaliyetleri ve orman suçları bakımından önemli olan Ulus Orman İşletme Müdürlüğünde son 10 yılda oluşan ve mahkemelere intikal eden orman suçlarını çeşitli özellikleri itibariyle incelemek, orman suçlarıyla ilgili orman işletmesinin ve adliyedeki dava dosyalarında bilirkişilerin yaptığı zarar ve tazminat hesaplarını karşılaştırmak, tartışmak ve hesaplama yöntemlerini bilimsel açıdan değerlendirmek, böylece orman suçlarının azaltılmasına ve sürdürülebilir orman yönetimine katkı sağlamak amacıyla ele alınmıştır. Bu amaçla Ulus Orman İşletme Müdürlüğü ve bağlı orman işletme şefliklerinde (Ulusçayı, Abdipaşa, Sökü, Kumluca, Ardıç ve Drahna) tutulan suç zaptlarından orman suçlarına ilişkin bilgiler alınmıştır. Ayrıca Ulus Adliyesine intikal eden orman suçlarına ilişkin dava dosyaları incelenmiş, bazı dava dosyalarından ve bilirkişi raporlarından zarar ve tazminat hesaplarıyla ilgili bilgiler alınmıştır. Elde edilen verilere göre orman suçları çeşitli özellikleri itibariyle tablolar ve yüzde yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu kapsamda öne çıkan bazı orman suçlarıyla ilgili orman işletmesinin düzenlediği tazminat hesaplarıyla adliyedeki dava dosyalarındaki tazminat hesaplamaları, karşılaştırılmış ve aralarındaki farklar saptanmıştır. Bu farkların nedenleri irdelenmiş, tazminat bedellerinin yeterliliği ve bilimsel literatüre uygunluğu değerlendirilmiştir. Yapılan inceleme ve değerlendirmeler sonucunda, son 10 yıllık periyotta toplam 290 adet orman suçunun, en çok ağaç kesme, açma-yerleşme, işgal ve faydalanma ile yangın suçunun işlendiği ve son yıllarda suç sayısında bir azalma olduğu saptanmıştır. Ağaç kesme, açma-yerleşme, işgal ve faydalanma suçlarına ilişkin orman işletmesinin hesapladığı tazminat miktarı ile bilirkişiler tarafından hesaplanan tazminat bedelleri arasında bir farkın bulunmadığı anlaşılmıştır. Yangın suçunda ise bilirkişinin hesapladığı tazminat bedelinin orman işletmesininkinden 15,3 kat daha az olduğu ve bunun da ağaçlandırma bedeli hesabından kaynaklandığı saptanmıştır. Ayrıca tazminat hesaplarında çoğunlukla odun hammaddesi ve fidan zararı ile ağaçlandırma maliyetine odaklı bir hesaplama yaklaşımının söz konusu olduğu, bunun dışında orman ekosistem bütünlüğünü içinde oluşabilecek tüm zararların hesaba katılmadığı, tazminat bedellerinin yetersiz olduğu ve bilimsel literatürde yer alan Orman Kıymetlerinin Takdiri metotlarına uygun olmadığı anlaşılmıştır. Bu sonuçlara göre orman suçlarında tüm orman fonksiyonlarını dikkate alan zarar ve tazminat hesaplarının hukuka ve bilimsel esaslara uygun olarak hesaplanması gerektiği ortaya konmuş ve bu kapsamda uygulamaya ışık tutacak ve ormanların sürdürülebilir yönetimine hizmet edecek bazı öneriler geliştirilmiştir.
Bartın ilinde odun dışı orman ürünlerinin sosyoekonomik analizi
Bu tez çalışmasında; Bartın ilinde yetişen ve ekonomik bir getirisi olan odun dışı orman ürünleri (ODOÜ) saptanmış, ODOÜ'lerin üretim ve pazarlanma konuları araştırılmış ve kırsal kalkınma açısından önemleri ortaya konulmuştur. Araştırma verileri, Bartın ve Ulus orman işletme müdürlüklerinin kayıtlarından, mahalli ürün pazarlarında, aktarlarda ve ilgili orman işletme müdürlüklerinde yapılan yarı-yapılandırılmış görüşmelerden elde edilmiştir. Veriler; sınıflandırma, sıralama, yüzde yöntemi, tablolar ve şekiller yardımıyla değerlendirilmiştir. Yapılan değerlendirmeler sonucunda Bartın ilindeki en önemli odun dışı orman ürünleri; kestane, ıhlamur, ceviz, kuşburnu, defne, kızılcık, mürdüm eriği, kekik, böğürtlen, kocayemiş, yaban mersini, istiridye mantarı, kanlıca mantarı ve acı mantar şeklinde belirlenmiştir. ODOÜ'lerin üretim ve pazarlama konuları açıklanmıştır. ODOÜ'lerin ekonomik katkısı kapsamında; Bartın ve Ulus orman işletmeleri 2016-2017 döneminde kanuni yollardan toplanan yıllık ortalama 6.083.119 kg ODOÜ'den toplam 486.185,79 TL gelir sağlamıştır. Ayrıca kanuni yollardan toplanan ODOÜ'lerden dolayı orman köylüleri yıllık 4.861.857,90 TL, aracı ve ihracatçılar 10.858.149,31 TL gelir elde etmiş ve dolayısıyla Bartın ili ekonomisine yıllık 16.206.193 TL ekonomik değer katılmıştır. Diğer yandan ODOÜ'lerin üretimi ve pazarlanması süreçlerinde katma değerler yaratıldığı, diğer sektörlere hammadde girdisi verildiği, orman idaresi-köylü ilişiklerini düzeltmeye katkı yapıldığı, kırsal alandan yapılan göçün önlediği, işsizliği önlemeye ve bu nedenle sürdürülebilir kırsal kalkınmaya olumlu katkılar yapıldığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda; ODOÜ'lerin toplanması, işlenmesi ve pazarlaması aşamalarının iyileştirilmesi ve sürdürülebilir kırsal kalkınmaya olan katkılarının artırılması amacıyla çeşitli öneriler ortaya konmuştur.
Koronavirüs (COVID-19) salgınının ormancılık faaliyetleri üzerindeki etkileri: Bartın ili örneği
2020 yılının başından itibaren kısa sürede tüm dünyayı etkisi altına alan koronavirüs (Covid-19) salgını, sadece insan sağlığını değil, pek çok sektörü olumsuz yönde etkilemiştir. Koronavirüs salgınının ormancılık sektöründe yarattığı olumsuz etkileri Bartın ili özelinde, disiplinler arası ve çok boyutlu bir yaklaşımla ortaya koymak ve birtakım öneriler geliştirmek amacıyla bu tez çalışması ele alınmıştır. Bu amaca ulaşmak için Bartın ve Ulus orman işletme müdürlükleri ile Bartın Doğa Koruma ve Milli Parklar (DKMP) Müdürlüğünde çalışanlarla tam alanda yüz yüze görüşme usulüyle uygulanan 5'li Likert ölçekli anket çalışmasından elde edilen veriler materyal olarak kullanılmıştır. Ayrıca Bartın ilindeki ormancılık faaliyetlerine ilişkin veriler ilgili kurumların kayıtlarından ve ekonomik sonuçlara ait veriler ise söz konusu orman işletmelerinin bilançolarından alınmıştır. Kayıtsal veriler 2019 (normal yıl) ve 2020 (salgın yılı) yılları için elde edilmiş, anket çalışması ise 2021 yılının Mayıs-Kasım aylarında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimleyici istatistikler, istatistiksel yöntemler (Cronbach Alfa testi, korelasyon analizi, Kruskal-Wallis H testi, Post Hoc çoklu karşılaştırma testleri) ve finansal tablo oranları (kârlılık, verimlilik, iktisadilik kriterleri) yardımıyla analiz edilmiş ve değerlendirilmiştir. Verilerin analizi ve değerlendirilmesi amacıyla Excel ve SPSS 22.0 paket programı kullanılmıştır. Tez kapsamında, Bartın ilindeki ormancılık örgütü çalışanlarının anketteki 5'li Likert ölçekli önermelere verdikleri cevaplara göre her bir ormancılık faaliyetinin koronavirüsten etkilenme düzeyleri belirlenmiştir. Ayrıca oluşturulan 12 ormancılık faaliyet grubu itibariyle etkilenme düzeyi analiz edilmiş ve faaliyet grupları bazında fark olup olmadığı test edilmiştir. Katılımcıların ormancılık faaliyetinin koronavirüsten etkilenme düzeylerine ilişkin görüşleriyle bazı kişisel özellikleri arasındaki korelasyonlar saptanmıştır. Koronavirüsün etkileri konusundaki görüşlerin bazı kişisel özelliklere göre farklı olmadığı yönündeki sıfır hipotezinin (H0) denetimi yapılmıştır. Diğer yandan kayıtsal veriler kullanılarak, koronavirüs salgınının her bir ormancılık faaliyeti üzerindeki etkileri mutlak değerler ve yüzde cinsinden belirlenmiştir. Hedeflerden sapmalar formüllerle, tablo ve grafiklerle ortaya konulmuş ve bu etkilerin ormancılık faaliyetlerine ve işletmelere göre farklı olup olmadığı belirlenmiştir. Keza işletmelerin ekonomik sonuçları 13 adet finansal tablo oranı (2 adet kârlılık, 8 adet verimlilik ve 3 adet iktisadilik oranı) yardımıyla analiz edilmiştir. Anket verilerinin analizi ve değerlendirilmesi sonucunda; 5'li Likert puanlarının ortalamasına göre etki puanı ≤1,49 olan erozyon kontrolü ve mera ıslahı, silvikültür ve odun üretimi çalışmalarının koronavirüs salgınından hiç etkilenmediği (%0); etki puanı 1,5-1,99 olan orman yolları yapımı ve bakımı, ağaçlandırma ve fidan üretimi, ORKÖY faaliyetleri, orman kadastrosu ve ODOÜ üretiminin "çok az" oranda (%13) olumsuz etkilendiği; etki puanı 2,0-2,49 olan insan kaynakları yönetimi, orman koruma, işletme ve pazarlama faaliyetlerinin "az" oranda (%25) olumsuz etkilendiği ve etki puanı ≥2,5'den büyük olan DKMP faaliyetlerinin "orta" derecede (%50) olumsuz etkilendiği saptanmıştır. Kayıtsal verilerin analizi sonucunda; koronavirüs salgınından Bartın ve Ulus orman işletmelerindeki odun üretim faaliyetlerinin, ODOÜ üretiminin, işletme ve pazarlama faaliyetlerinin, silvikültürel faaliyetlerin, ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve mera ıslahı çalışmalarının, orman yolları yapım ve bakım çalışmalarının, orman kadastrosu çalışmalarının ve ORKÖY faaliyetlerinin etkilenmediği, ancak orman suçlarının olumsuz yönde etkilendiği ve DKMP faaliyetlerinde bariz şekilde azalmanın olduğu belirlenmiştir. Ayrıca Covid-19 salgını nedeniyle Bartın ve Ulus orman işletmelerinde masrafların arttığı, buna karşılık satış gelirlerinin azaldığı, işletme kârlılığının %54,79 (Ulus'ta) ile %77,23 (Bartın'da) oranlarında düştüğü, iktisadiliğinin %15,38-%68,52 oranında azaldığı ve verimlilik oranlarında azalmaların olduğu saptanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, koronavirüs salgınının ormancılık faaliyetleri üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılmasına ilişkin birtakım görüşler ve öneriler ortaya konulmuştur. Böylece ormancılık mal ve hizmetlerinin aksamadan sunulmasına, işletme bazında verimliliğin ve iktisadiliğin artırılmasına, uzun vadede sürdürülebilir ormancılığa ve toplumsal refaha olumlu katkılar yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Koronavirüs (Covid-19), ormancılık, orman işletmesi, kârlılık, verimlilik, iktisadilik, Bartın
Bartın ili ormancılık örgütünün endüstrilerarası ilişkileri ve kurumsal itibarı
Bu çalışma, sürdürebilir ormancılık ilkesi çerçevesinde bugün ve gelecek nesillerin orman ürünlerine olan gereksinimlerini karşılamak için Bartın ilindeki ormancılık örgütünün (Bartın Orman İşletme Müdürlüğü (BOİM), Ulus Orman İşletme Müdürlüğü (UOİM) ve Bartın Doğa Koruma ve Milli Parklar (BDKMP) Şube Müdürlüğü) endüstrilerle olan ilişkilerinin düzeyini ve dış paydaşları gözünde kurumsal itibarını belirlemek ve bunları artırmaya yönelik katkılar sağlamak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla üç bölümden (1.Genel Bilgiler Bölümü – 6 soru, 2.Ormancılık Örgütünün Kurumsal İtibarı Bölümü – 55 soru, 3.Öneriler Bölümü) oluşan bir anket formu hazırlanmıştır. Çoğunluğu 5'li Likert ölçekli sorulardan oluşan anket formları, ormancılık örgütü dış paydaşlarından (endüstrilerin/sektörlerin temsilcileri, ihale müşterisi temsilcileri, STK temsilcileri, kamu kurumu yöneticileri, köy halkı, şehir halkı) 308 kişi üzerinde %86'sı (266 kişi) yüz yüze görüşme ve %14'ü (42 kişi) e-mail yöntemiyle uygulanmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde betimleyici istatistikler, Cronbach Alfa testi, korelasyon analizi, faktör analizi ve Kruskal-Wallis H testi kullanılmıştır. Anket formunun ikinci bölümdeki 5'li Likert ölçekli 55 soruya verilen cevapların analizine ve yapılan değerlendirmelere göre, Bartın ili ormancılık örgütünün dış paydaşlar nezdindeki kurumsal itibar düzeyi; düşük (55-127 puan), orta (128-201 puan) ve yüksek (202-275 puan) şeklinde sınıflandırılmış ve genel ortalamanın (181,07) "orta-yüksek" düzeyde olduğu saptanmıştır. Çalışmada ormancılık örgütünün kurumsal itibarını ve endüstrilerarası ilişkilerini ölçmede, Fombrun (1996) tarafından geliştirilen altı boyuta (duygusal cazibe, ürün ve hizmetler, finansal performans, vizyon ve liderlik, çalışma ortamı, sosyal sorumluluk) ek olarak konunun özelliğine göre geliştirilen yedinci bir boyut (kurumsal ilişkiler) kullanılmıştır. Faktör analizinde 55 değişkenin çözümlenmesi sonucunda elde edilen 7 ortak faktörün (boyutun) araştırmanın amacına ve anketteki önermelerin gruplandırma tasarımına uygun olduğu anlaşılmıştır. Bartın ili ormancılık örgütünün kurumsal itibarının %68,92'sinin bu faktörle (boyutlarla) açıklandığı saptanmıştır. Toplam kurumsal itibar katılımcıların mensup olduğu paydaş grubuna, faaliyet alanına, ormancılık örgütü ile ilişkisine, çalışan sayısına, katılımcının görevine ve cinsiyetine göre %99 düzeyinde anlamlı farklılık gösterirken, katılımcıların yaşına ve eğitim düzeyine göre farklılık göstermediği tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara dayanarak Bartın ilindeki ormancılık örgütünün endüstrilerle olan ilişkilerini ve kurumsal itibarını artırmaya yönelik birtakım öneriler geliştirilmiştir.
Korunan alanlarda sürdürülebilir yönetimin etkinliği ve sorunları: Spil dağı, Dilek yarımadası-Büyük Menderes deltası ve Marmaris milli parkları örneği
Her geçen gün artan nüfus, tüketim talepleri ve çevresel bozulmalar karşısında korunan alanlar, hem doğal hem de kültürel değerlerin korunarak sürdürülebilir bir yaşamın desteklenmesinde kilit öneme sahip alanlar olarak görülmektedir. Günümüzde karşı karşıya kalınan küresel iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı, çevre kirliliği, yoksulluk gibi birçok sorunla mücadele etmek için oluşturulan uluslarüstü kuruluşların ve ulusal girişimlerin çabalarıyla korunan alan oranı dünya genelinde artmaktadır. Bununla birlikte korunan alanların önemli bir kısmının yönetim kalitesinin bilinmemesi sürdürülebilir yönetim açısından önemli bir sorun olarak görülmektedir. Bu çalışmayla Türkiye'deki korunan alanların yönetim etkinlik düzeyi belirlenerek karşılaşılan yönetsel sorunların ve çözüm önerilerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu doğrultuda, Ege Bölgesinde yer alan Spil Dağı Milli Parkı, Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkı ve Marmaris Milli Parkında bir uygulama gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada yönetim etkinlik düzeyinin belirlenmesinde global düzeyde yaygın olarak kullanılan araçlardan Yönetim Etkinliğini İzleme Aracı (METT-4) kullanılmıştır. Korunan alanların sorunları ve çözüm önerilerinin belirlenmesinde ise tam alanda on beş yöneticiyle yapılan açık uçlu soruların yer aldığı yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmıştır. Yapılan değerlendirmeler neticesinde; Spil Dağı Milli Parkının yönetim etkinlik düzeyi %58 (orta düzeyde), Dilek Yarımadası-Büyük Menderes Deltası Milli Parkının %63 (iyi düzeyde) ve Marmaris Milli Parkının %48 (orta düzeyde) olarak bulunmuştur. Bu üç milli parkın yönetim etkinlik düzeyinin aritmetik ortalaması %56 olup, orta düzeyde bir etkinliğe işaret etmektedir. Dolayısıyla korunan alanların yönetim etkinlik düzeyinin yeterli olmadığı tespit edilmiştir. Korunan alanların yönetim unsurlarından özellikle planlamada ortalama %70'lik düzeyde en iyi durumda iken girdiler, süreçler, çıktılar ve sonuçlarda yeterli başarıya ulaşamadıkları belirlenmiştir. Araştırmada korunan alanların en önemli yönetsel sorunları; personel sayısının ve niteliğinin eksikliği ile mevzuatın, finansmanın ve koordinasyonun yetersizliği olarak belirlenmiştir. Korunan alanların bu sorunlarının çözümü için personel sayısının uzun devreli gelişme planlarında belirtilen sayıya ulaştırılarak niteliklerinin artırılması, doğa koruma mevzuatının iyileştirilerek statü çakışmalarını giderecek ve tüm korunan alanları kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmesi, korunan alan gelirlerinden daha fazla yararlanacak bir bütçe sisteminin kurulması ve koordinasyon eksikliklerini giderilmesine yönelik düzenlemelerin yapılması gerektiği belirlenmiştir. Sonuç olarak, Türkiye'deki korunan alanların sürdürülebilir yönetimini sağlamak amacıyla yönetim etkinlik düzeyinin arıtılması ve mevcut sorunlarının çözümü için gerekli çalışmaların kararlılıkla yapılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Korunan alanlar, milli park, METT Yöntemi, yönetim etkinliği, yönetsel sorunlar
Ormanlardaki böcek zararının sürdürülebilir ormancılık açısından ekonomik analizi (Bartın örneği)
Orman ekosistemlerinin gelişimine, sürekliliğine, elde edilecek üretim miktarına, çeşitliliğine ve işletme gelirlerine dolayısıyla sürdürülebilir ormancılığa olumsuz etki yapan etmenlerden birisi de, ormanlarda zarar yapan böceklerdir. Bu nedenle zararlı böceklerin ormandaki ağaç servetinde, odun üretim miktarında ve işletme gelirlerinde yarattığı ekonomik kayıpların değerinin tayin edilmesi ve sonuçların böcekle mücadele çalışmalarında karar verme süreçlerine katılması gerekmektedir. Bu çalışma, Bartın ilinde ormanlarda zarar yapan böceklerin ağaç serveti ve odun üretimi üzerinde yarattıkları ekonomik kayıpları çok boyutlu bir yaklaşımla analiz etmek ve elde edilen sonuçların sürdürülebilir orman yönetiminde karar verme süreçlerine nasıl katılacağını ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla 2021-2024 yıllarında yürütülen bu çalışmada; çam kese böceğinin (Thaumetopoea wilkinsoni Tams.) etkili olduğu karaçam meşcerelerinden dokuz adet ve büyük göknar kabuk böceğinin (Pityokteines curvidens Germ.) etkili olduğu aynı yaşlı ve değişik yaşlı göknar meşcerelerinden beşer adet olmak üzere toplam 19 adet geçici deneme alanından 648 adet artım kalemi alınmış, artım ve büyümeye ilişkin veriler elde edilmiştir. Ayrıca, değişik veri kaynaklarından yağış ve sıcaklık verileri, üretim maliyetleri ve ürün satış fiyatları, kültür ve genel yönetim masrafları, zarar görmüş ürün miktarı, ürün çeşitleri dönüşüm oranı ve böcekle mücadele masrafları temin edilmiştir. Elde edilen verilerin değerlendirilmesi sonucunda; zarar döneminde (2015-2017) karaçam meşcerelerinde orta zararlı grupta %26,72 ve çok zararlı grupta %35,09 hacim artım kaybı, göknar meşcerelerinde ise %23-25 arasında değişen zararlı ağaç hacim yüzdesi tespit edilmiştir. Sağlam ve zararlı meşcerelerin arazi hasıla ve ağaç serveti değerlerinin tayini, temelleri Faustmann (1849) tarafından geliştirilen Orman Kıymetleri Takdiri Metotlarıyla yapılmıştır. Karaçamda toplam yedi senaryo dahilinde sağlam ve zararlı meşcerelerin değerleri arasındaki farklar alınarak ekonomik değer kayıpları (AFK=ADK+FDK) hesaplanmıştır. Bu kayıplara böcekle mücadele masrafı (MEK) eklenerek toplam ekonomik kayıp (KTEK), orta zararlı grupta 100 yaş iyi bonitette KTEK=225.180 TL/ha, kötü bonitette 175.681 TL/ha; çok zararlı grupta 100 yaş iyi bonitette KTEK=251.257 TL/ha, kötü bonitette 187.395 TL/ha bulunmuştur. Göknarda ise artım kayıplarından oluşan zarar söz konusu olmadığı için, ürün çeşitlerinin dönüşümünden (ÜDK) ve fiili gider artışından (FDK) kaynaklanan değer kayıpları ve böcekle mücadele masrafının (MEK) toplanmasıyla ekonomik kayıplar (GTEK), ilk periyotta aynı yaşlı meşcereler için GTEK=2.343,80 TL/ha, değişik yaşlı meşcereler için GTEK=6.016,70 TL/ha bulunmuştur. Bulgulara göre böcekle mücadele masrafları ile böceğin ağaç servetinde ve odun hammaddesi üretiminde yarattığı ekonomik değer kayıplarının karşılaştırılmasıyla, sürdürülebilir ormancılık açısından böcekle mücadele yapılıp yapılmayacağının karar verme süreçlerine nasıl yansıtılacağı ortaya konulmuştur. Buna göre, karaçamda iyi bonitette ve sadece genç meşcerelerde böcekle mücadele edilmesinin ekonomik açıdan uygun olduğu, iyi bonitette 100 yaşında sonra, kötü bonitette ise 80 yaşından sonra mücadele edilmesinin ekonomik açıdan uygun olmadığı saptanmıştır. Göknarda ise işletme şekli ve bonitet ayrımı yapılmaksızın bütün yaşlarda büyük göknar kabuk böceği ile mücadele edilmesinin ekonomik açıdan uygun olduğu belirlenmiştir. Bu sonuçlara göre uygulamada ormanlardaki zararlı böceklerin olumsuz etkilerini azaltmak için ekonomik ve ekolojik ölçütlerin bir arada değerlendirildiği stratejilere altlık oluşturmak ve sürdürülebilir orman yönetiminde etkinliği artırmak için bazı öneriler geliştirilmiştir.