Theses supervised by Prof. Dr. M. Çağatay Özdemir
10 theses · Gazi University
Muallim dergisi: 1916-1918
Bulundukları dönemin birer aynası olan dergiler, dönemin toplumsal yapısını anlamamıza ışık tutar. II.Meşrutiyet dönemi dergileri, İstibdat dönemi sonrası yaşanan özgürlüğün, yazarların görüşlerinin ve ülkenin kurtuluşu için ortaya çıkan fikirlerin birer temsilcisi olmuşlardır. II.Meşrutiyet döneminin önemli aydınlarının fikirlerini içeren Muallim dergisi, 1916-1918 yılları arasında İstanbul Efkaf-ı İslamiye Matbaasında aylık olarak çıkan bir eğitim dergisidir. Muallim dergisinin muhtevasında milli terbiye tartışmaları en önemli konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu araştırmanın amacı eğitim açısından Muallim dergisinin incelemesini yapmaktır. Muallim dergisinin sayılarının tamamına Milli Kütüphane Süreli Yayınlar Bölümü'nden ulaşılmıştır. Dergilerin tüm sayılarına ulaşıldığı için ayrıca bir örneklem alınmamıştır. Derginin tamamı Osmanlıcadan günümüz Türkçesine transkript edilmiştir. Türkçeye çevrilen verilerin analizinde, tarihsel araştırma yönteminin adımlarına uygun olarak, birbirine bağlı üç alt süreç takip edilmiş; verileri özetleme, verileri değerlendirme, yorumsal çerçeve içinde verileri sunma. Bu aşamalar alt amaçlara göre uygulanarak kategorize edilmiştir. Araştırmanın sonucunda; Ziya Gökalp ve Satı Bey'in eğitim tartışmalarına ve diğer yazarların bu tartışmada taraf olmalarına, derginin her sayısında yer verilmiştir. Milli eğitim kavramı üzerinde oluşan bu tartışmaların ortak bir sonucu olarak, milli kimliğinin bilincinde, çağın gereksinimlerine uyun ve geleceğe ışık tutabilecek öğretmenlerin yetiştirilmesi ortaya çıkmıştır.
Yetiştirme yurtlarında kalan bireylerin eğitim sorunları: İstanbul ili örneği
Bu araştırmanın amacı Yetiştirme yurdunda kalan bireylerin yurtta, yurt dışındaki sosyal hayatlarında ve devam ettikleri okullarda yaşadıkları sorunların ortaya çıkarılmasını sağlamaktır. Araştırma var olan durumu saptamaya yönelik olduğundan tarama modelinde betimsel bir araştırmadır. Araştırma için yurtta kalan bireylere yönelik sosyal hizmet uzmanı, psikolog ve yetiştirme yurdunda kalmış olan birey ile birlikte toplumsal sorunlarla, eğitim sorunları aile ve yurtta yaşanılabilen sorunlarla ilgili olarak anket formu hazırlanmıştır. Bu anket formu İstanbul'da bulunan Halkalı Erkek Yetiştirme Yurdu, Zeytinburnu Erkek Yetiştirme Yurdu ve Atatürk Kız Yetiştirme Yurdu'nda kalan toplam 113 bireye uygulanmıştır. Anket sonuçları SPSS 13 paket programı yardımıyla çözümlenmiştir. Veriler istatistiksel yöntemler kullanılarak bireylerin geneli ve cinsiyete göre sonuçlar olarak iki şekilde tablo haline getirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda bireylerin toplumsal hayatta yaşayacaklarını düşündükleri sorunlar, okul başarıları, geleceğe dair beklentileri ve yurt koşullarına yönelik düşünceleri ile ilgili veriler elde edilmiştir. Yurtta kalan bireylerin sağlıklı gelişebilmesi için her türlü fiziksel ve eğitim imkanının yurt müdürlüğü tarafından sağlandığı fakat bu imkanlara rağmen bireylerin büyük bir kısmının okul başarı durumlarının istenilen seviyede olamadığı görülmüştür. Yurtta bireylerin sağlıklı gelişebilmesi için her türlü fiziksel ve eğitim imkanının sağlandığı fakat bu imkanlara rağmen bireylerin büyük bir kısmının okul başarı durumlarının istenilen seviyede olamadığı görülmüştür. Anahtar kelimeler: Yetiştirme yurdu, eğitim sorunları
Eğitim Hareketleri dergisi'nin eğitim sorunları açısından değerlendirilmesi
Dergiler içinde bulundukları zamanı canlı olarak aktaran ileti?im araçlarındandır. Bu nedenle geçmi? dönemlerde ya?anan geli?melerin ortaya konulması ve günümüzün önemli konularının açığa çıkarılmasında dergilerin önemli rolü bulunmaktadır. 1955-1980 yılları arasında yayın faaliyetinde bulunan Eğitim Hareketleri Dergisi de içinde bulunduğu dönemi canlı olarak aktarması ve günümüz eğitim sorunlarına ı?ık tutması açısından önem taşımaktadır. Bu ara?tırmanın amacı, 1955 ve 1980 yılları arasında yayınlanan Eğitim Hareketleri Dergisi'nde ele alınan eğitim sorunlarını ortaya koyarak günümüz eğitim sorunlarına ı?ık tutmaktır.Ara?tırma sürecinde öncelikle dergilerin tamamına ula?ılmaya çalı?ılmı?tır. Dergilerin tamamına Gazi Üniversitesi Eski Kütüphanesi, Milli Kütüphane ve Türk Eğitim Derneği Kütüphanelerinden ula?ılmı?tır. Ara?tırmada dergilerin tamamına ula?ıldığı için ayrıca örneklem alınması yoluna gidilmemi?tir.Ara?tırma içerik analizi yönteminin kategorik değerlendirme tekniği kullanılarak gerçekle?tirilmi?tir. Bunun için öncelikle dergide yer alan eğitim sorunları ortaya konulmu?tur. Ortaya konulan bu eğitim sorunları daha sonra kategorik bir değerlendirmeye tabi tutulmu?tur.Ara?tırma sonunda; eğitim politikası, özel eğitim, örgün eğitim (okulöncesi, ilköğretim, ortaöğretim ve üniversite), öğretmenlik mesleği, eğitimde ölçme ve değerlendirme, psikolojik danı?ma ve rehberlik, eğitim yönetimi ve denetimi, halk eğitimi, eğitim programları ve gençlik sorunları alanlarında eğitim sorunlarına ulaşılmıştır.
Sosyal sermaye ve eğitim ilişkisi
Sosyal sermaye ve eğitim ilişkisinin aile, sosyal yapı, ilişkiler ve ağlar ile eğitim ortamı ve kültürünün etkileşimi bağlamında değerlendirilmesinin eğitim amaçları ve politikaları açısından önemli sonuçlar ortaya koyabileceği açıktır. Bu bağlamda, literatür taramasına dayalı bu kuramsal araştırmanın amacı, sosyal sermayenin eğitimle olan ilişkisini literatür taramasıyla elde edilen veriler ışığında saptamak ve değerlendirmektir.Tarama modeliyle oluşturulan bu çalışmada, meslek, güven düzeyi ve eğitim seviyesi arasında güçlü bir bağlantı olduğu, eğitim kültürü ve eğitsel faktörlerin sosyal ağlara katılıma, güven kavramına ve sivil katılıma olumlu etkisi olduğu, eğitimin beşeri kalkınmaya etkisi ile güven ve sosyal refah ortamına katkıda bulunduğu, eğitim ortamı, eğitsel faaliyetler, müfredat ve pedagoji başta olmak üzere tüm eğitsel faktörlerin sosyal sermaye oluşumunu etkilediği bulgularına ulaşılmıştır.Çalışmada, ele alınan soruna; bir sosyal sermaye belirleyicisi ve beşeri kalkınma göstergesi olarak eğitimin önemi, sosyal sermaye unsurları, eğitim ve öğretim süreçleri, sosyal uyum ve eğitim politikaları, aile ve sosyal çevrenin eğitim ortamına etkisi başlıkları altında cevap aranmıştır.Sonuç olarak, eğitim ve sosyal sermaye arasında güçlü bir etkileşimin bulunduğu görülmüştür. Eğitim, sosyal becerileri geliştirerek sosyal sermaye birikimine katkıda bulunabilir. Eğitim kurumları, bireylere kültür ve değerlerin aktarılması yanında, bireylerin statü ve gelir düzeyine olan etkisiyle sivil katılıma ve sosyal uyuma etki edebilir. Eğitim kültürünü oluşturan faktörlerin, vatandaşlık eğitiminin boyutlarını olumlu etkileyerek sosyal sermaye düzeyine katkıda bulunabileceği söylenebilir.
İş ve Düşünce dergisinde eğitim sorunları
Dergiler, yeni üretilen bilgilerin adeta birer sergi alanları olduğu için, içinde bulundukları dönemlerin de şahitleri konumundadır. Tüm alanlarda olduğu gibi eğitim alanında da topluma ayna tutan dergiler, yayınlandıkları dönemin gelişmelerini ortaya çıkarmakla birlikte günümüz konularına da ışık tutmaktadır. 1934- 1972 yılları arasında yayın faaliyetlerinde bulunan İş ve Düşünce Dergisi de sayılarında dönem dönem toplumsal bir olgu olan eğitime yer vermiştir. Bu araştırmanın amacı, 1934 ve 1972 yılları arasında yayınlanan İş ve Düşünce Dergisi' nde ele alınan eğitim sorunlarını ortaya koyarak günümüz eğitim sorunlarına ışık tutmaktır.Dergilerin tamamına Milli Kütüphane' den ulaşılmıştır. Dergilerin tüm sayılarına ulaşıldığı için ayrıca bir örneklem alınmamıştır.Araştırma içerik analizi yönteminin kategorik değerlendirme tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla öncelikle dergideki eğitimle ilgili olan yazılar belirlenmiş, bu yazılardaki eğitim sorunları ortaya konmuştur. Belirlenmiş olan eğitim sorunları kategorik bir değerlendirmeye tabii tutulmuştur.Sonuç olarak, dergide eğitim- kültür politikası, öğretmenlik mesleği, örgün eğitim kademelerinden ortaöğretim ve yükseköğretim kademeleri, eğitim programları, eğitim yönetimi, halk eğitimi ve özel eğitim alanlarında eğitim sorunlarına ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Eğitim sorunu, eğitim politikası, dergi, örgün eğitim kademeleri, içerik analizi yöntemi.
Milli Eğitim Bakanı Hamdullah Suphi Tanrıöver'in eğitim ve kültür anlayışı
Bu araştırmanın amacı, Cumhuriyetimizin ikinci Milli Eğitim Bakanı olan Hamdullah Suphi Tanrıöver'in eğitim ve kültürle ilgili görüş ve uygulamalarını tozlu raflarda kalmaktan kurtararak, Türk toplumunun kullanımına sunmaktır.Bu araştırmada, geçmiş zamanlarda meydana gelmiş olay ve olguların araştırılması, geçmişin eleştirel bir gözle incelenmesi ve analizi için gerekli verilerin yazılı kaynaklardan ve belgelerden elde edilmesi nedeniyle tarihi yöntem kullanılmıştır.Araştırmada; Hamdullah Suphi Tanrıöver'in öğretmenlik hayatı, Türk Ocakları Başkanlığı, Bükreş Büyükelçiliği ve Milli Eğitim Bakanlığı dönemlerindeki görüş ve uygulamalarına genel olarak değinilmeye çalışılmıştır. Hamdullah Suphi Tanrıöver'in içinde yetiştiği dönemin genel özellikleri, bu dönemde etkili olan fikir akımları ve dönemin eğitim sisteminin genel durumu hakkında açıklamalarda bulunulmuştur. Özgeçmişi, öğretmenlik hayatı, evlenmesi, büyükelçiliği, hitabeti, şairliği ve edebi şahsiyeti, eserleri, vefatı ve hakkında yazılan yazılar üzerinde durulmuştur. Eğitim anlayışı, Milli Eğitim Bakanı oluş süreci, yapmış olduğu örgütleme çalışmaları, örgün öğretim kurumları üzerindeki çalışmaları, İstiklal Marşı'nın kabul edilmesindeki çalışmaları, karşılaştığı sorunlar ve bu sorunlara karşı ürettiği çözüm önerileri açıklanmaya çalışılmıştır. Son olarak; milliyet, medeniyet, milliyetçilik konularına ve Atatürk inkılâplarına bakışı, Türk Ocakları Başkanlığı dönemindeki faaliyetleri ve Gagauz Türkleri ile ilgili çalışmaları hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır.Bu bulgular ışığında Hamdullah Suphi Tanrıöver'in eğitim ve kültür hayatımızı etkileyen fikirleri ile uygulamaları hakkında genel bir değerlendirme yapılmıştır. Türk eğitim ve kültür hayatına yapmış olduğu katkılar, tarihi belgeler incelenerek tarafsız bir yaklaşımla ortaya konulmuştur.
Türk Eğitim Derneği tarihi
Araştırmada Türk Milli Eğitim Politikasının bir sonucu olarak Cumhuriyet'in ilk yıllarında kurulan Türk Eğitim Derneği'nin geçirdiği tarihsel sürecin, gerek yapısal gerekse işlevsel olarak değerlendirilmesi yapılmıştır.Bu araştırma, ülkenin içinde bulunduğu ekonomik, sosyal, siyasi ve kültürel şartlar göz önünde bulundurularak Türk Eğitim Derneği'nin hangi şartlarda ve ne amaçla kurulduğu, ilk kurulduğu yıllarda ne gibi çalışmalar yaptığı ve günümüze kadar nasıl bir gelişim gösterdiği ile TED Genel Merkez Yönetim Kurulları ve Genel Başkanları hakkındaki bilgileri içermektedir.İncelenen bu süreçte uygulanan Milli Eğitim politikaları ile eğitimde sürekli söz sahibi olmak isteyen azınlık ve yabancı okullarının faaliyetleri de göz önüne alınarak değerlendirme yapılmış, değerlendirmelere söz konusu dönemde yayınlanmış olan konu ile ilgili kanunlar, meclis konuşmaları, okul yıllıkları, Genel Kurul ve Yönetim Kurulu kararları ve Genel Kurul faaliyet raporları esas teşkil etmiştir. Veri analizi, tarihsel analiz modeline uygun olarak yapılmıştır.
Türk Ocaklarının eğitim ve kültür faaliyetleri (1912-1931)
Türk Ocakları, milli vatan içinde medeni bir Türk milleti kurmak amacıyla, 19 yıl boyunca, Türk milliyetçiliğinin ve Türk insanının yükselmesi için yoğun bir faaliyet dönemi geçirmiştir. Yurdun her köşesinde şubeler açan Türk Ocakları, dönemin yaygın eğitim veren kurumları gibi faaliyetlerde bulunmuştur. Özellikle İnkılâplar döneminde yapılan her çalışmanın merkezinde gönüllü olarak katılan Türk Ocakları vardır. Türk Ocakları konferans ve temsiller yoluyla halkı hemen her konuda aydınlatmayı başarmış ve Türkiye'de bir aydın tabakanın oluşmasını sağlamıştır.
T.C Milli Eğitim Bakanlığına bağlı yatılı ve pansiyonlu ilköğretim okulların tarihsel gelişimi
Bu araştırmada, T.C. Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı Yatılı ve Pansiyonlu İlköğretim Okulları'nın, ortaya çıkmasında ve gelişiminde etkili olan sosyal, ekonomik ve siyasal nedenler incelenmiştir.Araştırmanın çalışma evrenini, Türkiye Cumhuriyeti eğitim tarihi içinde Yatılı ve Pansiyonlu İlköğretim Okulları oluşturmaktadır.Elde edilen sonuçlar;Cumhuriyetin ilk yıllarında yatı mektepleri adı ile açılan bu okulların ortaya çıkmasında etkili olan sosyal nedenler; ülke coğrafyası üzerinde yaşayan insanların %80'inin köylerde oturması ve bu nüfusun bazı bölgelerde dağınık halde yerleşmesidir. Bu dönemde bu nüfusun okuryazar oranın çok düşük olması mücadele edilmesi gereken önemli bir sorun olmuştur. Bu yerleşkelerde bulunan İlköğretim çağ nüfusunun belli merkezlerde yatılı ilköğretim bölge ve pansiyonlu ilköğretim okulları kurularak okutulması uygun görülmüştür.Cumhuriyetin ilk yıllarında yatı mektepleri adı ile açılan bu okulların ortaya çıkmasında etkili olan ekonomik nedenler; Milli Eğitim Bakanlığı'nın dağınık yerleşkelerde yaşayan ilköğretim çağ nüfusunun eğitim öğretim görebilmesi için okul binası, öğretmen ve eğitim araç gereçleri gibi unsurları her köye götürebilecek ekonomik güce sahip olmamasıdır. Bu nedenle belli merkezlerde yatılı ilköğretim bölge ve pansiyonlu ilköğretim okulları kurularak okutulması uygun görülmüştür.Cumhuriyetin ilk yıllarında yatı mektepleri adı ile açılan bu okulların ortaya çıkmasında etkili olan siyasal nedenler; Cumhuriyet yönetimi ile birlikte eski yönetim anlayışının değişimi ile birlikte yapılan inkılâpları geniş halk kitlelerine anlatma ve bu değişikliklere uygun vatandaş eğitimi ihtiyacı doğmuştur. Bu nedenle nüfusun çoğunluğunun yaşadığı köylere ilköğretimi ulaştırmak amacıyla belli merkezlerde yatılı ilköğretim bölge ve pansiyonlu ilköğretim okullarının kurulması uygun görülmüştür.Günümüze kadar ilköğretim uygulamasında yapılmak istenen sosyal, ekonomik ve siyasal amaçlı tüm reformların geniş halk kitlelerine ulaştırmak için belli merkezlerde yatılı ilköğretim bölge ve pansiyonlu ilköğretim okullarının kurulması uygun görülmüştür.
Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi'ndeki eğitimin sosyal, tarihi ve felsefî temelleri ile ilgili makalelerinin içerik analizi
Bu çalışma, Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi içerisinde bulunan eğitimin sosyal, felsefi ve tarihi temelleri ile ilgili makalelerin içerik analizinin yapılmasını içermektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden, içerik analizi kullanılmıştır. Analiz yapılırken yazarların ele aldığı konu, kullandığı kavramlar ve problemler ele alınmıştır. Dergide eğitimin sosyal, felsefi ve tarihi temelleri ile ilgili toplamda 115 makale bulunmuştur. Bu makalelerden 82 tanesi eğitimin sosyal temelleri, 25 tanesi eğitimin felsefi temelleri ve 8 tanesi de eğitimin tarihi temelleri ile ilgilidir. Makalelerin tamamı Ankara Üniversitesi dergiler internet veri tabanından elde edilmiştir. İngilizce tercüme makaleler ve Osmanlı Türkçesi'nin Latin harflerine dönüştürüldüğü makaleler, araştırmanın kapsam dışı bırakılmıştır. Araştırma verileri, makalelerin okunması ile elde edilmiştir. Sonuç olarak, yazarlar dönem içerisindeki fikirlerini yansıtmış, oluşturdukları problem ve kullandıkları kavram ile öznel fikirlerinin yansıtması olarak görülmüştür. Makalelerin yazma ve yayınlanma sıklığının 2000'lere gelinince azaldığını görülmüştür. Bunun nedeni, bu alanların YÖK tarafından 1997 yılında seçmeli ders ve lisansüstü programa dâhil edilmesi olarak görülmüştür