Theses supervised by Yrd. Doç. Dr. Günver Güneş
10 theses · Aydın Adnan Menderes University
Cumhuriyetin ilk yıllarında Girit'ten Söke'ye mübadele öyküleri
Balkan Savasları sonrası ve I.Dünya Savası sırasında, Balkanlar'ın ve Anadolu'nungiderek ulusallasmasına tanık olmaktayız. 1923 Lozan Antlasması'nın ardından,Türkiye ve Yunanistan'da dogup büyümüs yüz binlerce insan, hükümetler arası anlasmageregince zorunlu nüfus degisimine tabi tutularak anayurtlarına veda etmislerdir. Kendikararları olmayan bu göç, onların geleceklerini de belirledi. Bu nüfus degisimi, Anadoluve Yunanistan'ın tarih boyunca bu kadar kısa bir sürede sahit oldugu en büyük nüfushareketiydi. Bu degisimle birlikte, her iki ülke ulusal bazda çok daha homojenlesmistir.Girit'ten Söke'ye yerlesen göçmenler, kültürel, ekonomik ve hatta kullandıkları lisanbakımından diger mübadillerden farklı özellikler tasımaktaydılar. Türk mübadiller,Söke'ye yerlesmeden önce ve sonrasında birçok sorunla yüz yüze gelmislerdir.Günümüzde gerek Yunanistan'da gerekse Anadolu'da mübadillerin uyum sürecitamamlanmak üzeredir. Bu çalısmada, tarihsel doku üzerinden hareket edilerek vebelgelere dayanarak mübadeleyi yasayanların ve ikinci-üçüncü kusak göçmenlerin göçöncesi ve özellikle de sonrasında sosyo-kültürel ve ekonomik yasama dair anlatılarıderlenmistir. Ayrıca, kültürel degerlerin zaman içinde ve göçün ardından, yeni sosyalçevreye uyum sürecindeki degisimleri tarihsel yöntemlerle incelenmistir.
Milli Şef Döneminde Aydın'da basın yayın hayatı (1939-1950)
Ülkemizde ve günümüzde önemi gittikçe artan yerel tarih çalışmaları, kent kimliğinin ve kentli olma bilincinin oluşmasında, kentlerin bulunduğu coğrafi konumun, sosyo ekonomik yapının ve kültürel yaşantının algılanması ve sahiplenilmesinde oldukça önemli bir yere sahiptir. Dünümüzü ve yaşadığımız yeri ne kadar iyi tanırsak bugünle ilişkilendirip algılamamız ve yarını tasarlayabilmemiz o kadar kolay olacaktır. Türk ve Osmanlı tarih araştırmalarında birçok kaynaktan yararlanabiliriz. Bunlar tarihe ışık tutacak yazılı ve yazısız kaynaklardır. Bu yazılı kaynakların en önemlilerinden birisi de bize yerel tarih araştırmalarında ışık tutacak olan gazetelerdir.Bu çalışmada 1939 ? 1950 arasında Aydın'da basın yayın hayatına girmiş basılı yayınları inceleyerek bu dönemde gerçekleşerek, günlük hayata ve toplumun geneline yansıyan etkilerini izleyeceğiz. Bu Dönemde Aydın'da önemli sayılabilecek gelişmeler yaşanmıştır. 1931 yılında Şevket Levent ve Ali Kemal Beslen tarafından kurulan Aydın Basımevi, ardından 1937 yılında Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Aydın İl İdare Kurulu tarafından kurulan CHP Basımevi ve incelediğimiz dönem içinde en son kurulan 1938 kuruluş tarihli Hilmi Tükel Matbaası'nın Aydın basınına etkileri yine bu tezin inceleme alanında değerlendirilecek önemli ayrıntılardır.Aydın'da 1908 yılında yayınlanan ilk gazetenin ardından cumhuriyet dönemine hatta daha da ileriye götürerek 1931 yılına kadar gazetecilik yada basından 1939-1950 dönemindeki kadar yoğun bahsedemeyiz. Ancak bu dönemde Aydın'da 3 matbaanın da çalışıyor olması ve özverili münevverler aracılığıyla Aydın basını oluşmuş ve bugün bize miras kalan önemli deneyimlere imza atmışladır. 1939 yılı ile 1950 yılları arasında yayınlanan ve tam nüshalarına ulaştığımız Ses, Balova, Yeni Madran ve Madran ile Halkın Dili gazetelerinde dönemin yansımalarını görmeye çalışacağız. Yine ayrıca 2287. sayısına kadar ulaşabildiğimiz Aydın Gazetesi'nin dönemin Aydın'ına katkılarını izleyerek tezimize aktaracağız. Bu dönemde çıkmış ve tam nüshalarına ulaştığımız DOĞUŞ, AKIŞ ve KÜLTÜR dergilerinde döneme ait izleri takip ederek kültür ve sanat yaşamına ilişkin bilgileri tezimize taşıyacağız. Son bölümde ise Başbakanlık Cumhuriyet Arşivi'nde ulaşabildiğimiz belgeler ışığında değerlendirmeler yaparak 1950'ye kadar Aydın ve Nazilli'de çıkmış ancak kısa soluklu olmuş yayınlar hakkında bilgileri değerlendireceğiz. Tez, daha önce çalışılmamış bu bakir alanda ortaya konan ilk çalışma olması dolayısıyla umarız ki Aydın basın ve yayın hayatında önemli bir başvuru kaynağı olacaktır.Anahtar Kelimler: Milli Şef, 1939?1950, Aydın, İnönü,Basın.
Milli Mücadele başlarında Aydın Sancağı (1919-1920)
Bu çalışmada 1919?1920 yılları arasında Aydın Sancağı'nda Kuva-yı Milliye hareketi ve bu hareketin sosyal psikolojik, ekonomik anlamda geçirmiş olduğu evreler anlatılmaya çalışılmıştır.Birinci bölümde; Yunan işgali öncesi Aydın Sancağı'nın sosyo-ekonomik yapısı ve bölgedeki güvenlik sorunu ile ilgili bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde Aydın Kuva-yı Milliye'sinin 1919?1920 yılları arasındaki faaliyetleri ve bu faaliyetler içersinde kadınların ve din adamlarının etkisi belirtilmiştir. Üçüncü bölümde; söz konusu dönemde Aydın Sancağı'nın sosyal yapısı hakkında değerlendirmeler yapılmış, İşgal süresince Yunan Mezalimi'nin yarattığı tahribat, iaşe, ekonomik ve sağlık alanında çekilen sıkıntılar belirtilmiştir. Son olarak da Yunan işgali sırasında Aydın ve çevresinde meydana gelen iç göç hareketi değerlendirilmiştirBu çalışma Aydın Sancağı'nın kaynak ve bilgi konusunda şu ana kadar aydınlatılmayı bekleyen 1919?1920 yılları arası dönemine ışık tutmakta; askeri nüfus hareketleri ve Yunan işgalinin bölgede bıraktığı izlerle ilgili önemli bilgiler vermektedirAnahtar Kelimeler: Aydın Sancağı, nüfus, güvenlik, Kuva-yı Milliye, Yunan İşgali, Yunan Mezalimi, ekonomi, sağlık, göç
Milli Mücadele'de Küçük Menderes havzası (1919-1923)
Milli Mücadele yıllarında (1919?1922) Küçük Menderes Havzası'nda Yunan işgaline bir başkaldırı olarak ortaya çıkan Kuva-yi Milliye hareketi, bunun nasıl, hangi şartlarda ve kimlerin katılımı ve desteğiyle gerçekleştiği anlatılmaya çalışılmıştır. Ayrıca işgalin ve Kuva-yi Milliye hareketinin bölge halkına etkileri üzerinde durulmuştur.Birinci bölümde Küçük Menderes Havzasının o dönemde içinde bulunduğu sosyal şartlar üç başlık altında incelenerek ortaya konulmuştur. İkinci bölümde mütareke yıllarından başlayarak işgale kadar geçen zamanda İzmir'in içinde bulunduğu durum ve işgalin gerçekleşme süreci hakkında bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde ise işgalin genişlemeye başlaması ve Ödemiş'e doğru ilerlemesiyle burada yapılan çalışmalara değinilmiştir.Çalışma Küçük Menderes Havzasındaki yerleşim birimlerinin faaliyetlerini akademik bir araştırma ile ilk kez ortaya koyarak, o dönem içinde yaşananlara ışık tutmaktadır.Anahtar Kelimeler: Küçük Menderes Havzası, Milli Mücadele, Yunan işgali, Yunan mezalimi, Ödemiş.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Mustafa Kemal (Atatürk)'in katıldığı harp oyunları ve askeri manevralar
Tez ile, hem Atatürk'ün bizzat takip ettiği harp oyunları ve manevralardan Atatürk'ün liderlik kabiliyetini ve deneyimini günümüze aktarmak hem de hakkında fazlaca bilgi sahibi olmadığımız harp oyunları ve manevralar incelenerek saklı tarihi gün ışığına çıkartmak hedeflenmiştir.Çalışmada Atatürk döneminin dış politikası, temel ilkeleri, hedefleri ve Türk Ordusu'nun durumu ele alınarak, 1924 İzmir Harp Oyunları ile Seydiköy, Ankara, Trakya ve Ege manevraları incelenmiştir.Bu tez çalışması süresince; yaklaşık on bin sayfa doküman incelenmiş, Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı, Genelkurmay Başkanlığı Kütüphanesi, Kara Kuvvetleri Komutanlığı Kütüphanesi, Adnan Menderes Üniversitesi, Başkent Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Gazi Üniversitesi İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Devlet Arşivler Genel Müdürlüğü gibi kurum/komutanlıkların arşiv ve kütüphanelerinden faydalanılmıştır.
Bir ihtilâl bir devrim: 27 Mayıs'ın Aydın'daki yankıları
27 Mayıs 1960 İhtilâli, askeri bir darbe ile başlamıştır. Türkiye'de ordunun ilk darbesi 27 Mayıs 1960'da gerçekleşmiştir. Türk Silahlı Kuvvetleri içinden çıkan cuntacı bir grup, 27 Mayıs 1960'da Demokrat Partiye karşı başarılı bir darbe gerçekleştirmiştir. Böylece Milli Birlik Komitesi tarafından Türkiye'de 1961 seçimlerine kadar 27 Mayıs Askerî Rejimi kuruldu. Aynı zamanda bu rejim Türkiye'de bir ihtilâl sürecidir. 27 Mayıs Askerî Rejimi'nde Milli Birlik Komitesi Lideri Orgeneral Cemal Gürsel oldu. Başbakan Adnan Menderes (Aynı zamanda hükümetin iki bakanı da) ihtilâlin sonuna doğru Yassıada Mahkemesi'nin kararı ile idam edildi.Bu çalışmada taşrada bir ihtilâlin anatomisi anlatılırken aynı zamanda Aydın şehrinde bu ihtilâlin yankıları analiz edilecektir. Başka bir açıdan bu çalışma bir mikro tarih yazımı ve kent tarihi örneğidir. Bu araştırmada bir takım sorular sorulacaktır: 27 Mayıs 1960 Askeri Darbesi'nin Aydın'daki yankıları nasıldı? 27 Mayıs İhtilâli'nde Aydın'da ne oldu? Aydın'da ihtilâle karşı olumsuz tepkiler oldu mu? Aydın sakinleri Yassıada Mahkemesi'nin (Yüksek Adalet Divanı) Adnan Menderes hakkındaki idam cezası kararını nasıl karşıladı? Aydın'da sivil siyasete geçiş nasıl oldu? Kısacası bu soruların cevapları aranacaktır.
Amerikan Barış Gönüllüleri ve Batı Anadoludaki faaliyetleri (Muğla-Aydın)
Soğuk Savaş yıllarında, iki kutba bölünen dünya siyasetinde, kimin egemen olacağına dair birçok politika üretilmiştir. Amerika ve Sovyetler, kendi kamplarını yaratma çabası içerisinde olmuşlardır. Amerika, bu sözde görünmeyen savaş içerisinde, komünizmin dünyaya yayılmasını engellemek, Sovyet tehdidi altında görünen ülkeleri Sovyetlere karşı hem ekonomik hem de askeri yönden güçlendirme amaçlarını güderken aslında kendine bağlı pazarlarını da yaratmış olmaktaydı. 1960?larda Sovyetlerin güler yüzlü dış siyasetine karşı Amerikan karşıtlığının tüm dünyada yayılıyor olması ise Amerika?yı yeni bir proje hazırlamaya itmiştir. Kennedy?nin öncülüğünde 1961?de kurulan ve 1962?de Türkiye?ye gelen Amerikan Barış Gönüllüleri, tüm dünyaya yayılmıştır. Gönüllüler hakkında karşıt görüşler olmakla birlikte, neredeyse 10 yıl boyunca Türkiye?nin en ücra bölgelerinde rahatlıkla çalışmışlar ve ülkeden gizli görevlerinin olduğu iddiası ile 1972?de gönderilmişlerdir. Çalışmada Barış Gönüllüleri örgütünün kuruluşu, amaçları, genel yapısı, dünyaya yayılışları, Türkiye?ye gelişleri ve Batı Anadoludaki faaliyetleri Muğla ve Aydın ölçeğinde incelenmeye çalışılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Soğuk Savaş, Amerika, Türkiye, Amerikan Barış Gönüllüleri, Batı Anadolu
Batı Anadolu Türk Ocakları 1923 - 1931
Millet kelimesinin birinci anlamı toplumsal mirasın en önemli unsurlarına ortaklaşa sahip oldukları,ikinci geçmişlerini ve gelecekteki yazgılarının da ortak olduğu inancıdır.Millete geçiş sürecinde sosyal,iktisadi,politik dönüşümlerin bilhassa Fransız ihtilaliyle milliyetçilik çağını açtığı genel kanıdır. Somut olarak tarihsel tarihsel sürece geniş perspektifte bakıldığında milliyetçilik insanlığın varlığıyla eşdeğer bir kavramdır.Millet kavramının oluşmasıyla son toplum şekli alınmış kabul edilir. İnsanlığın toplumsal bir varlık olma yolundaki son merhalesi milleti oluşturmaktır. Tarihsel süreç içerisinde milliyetçilik kavramı hayatlarımıza girdikten sonra çoğu insan, başka bir millet boyunduruğuna girmektense yoksul yaşamayı tercih etmiştir. İnsanlığın ilk anlarından itibaren bir millet kavramınını varlığı söz konusudur.İlk milliyetçiliği devlet siyasetinde temel yapan Çi-çi'dir. Aynı şekilde Kaşgarlı Mahmut Divan-ı lügat-i Türk adlı eserinde bir millet kavramının olduğunu açıkça bize göstermektedir,diyerek örneklendirmiştir. Türk Derneği,Türk Yurdu Cemiyeti,Türk Bilgi Derneği ve Türk Ocağı,Türkçü faaliyetlerin oluşmasına temel atmış derneklerdir.Bu faaliyetlerin aldığı yol sayesinde Türkçü oluşumlar ve Türklük bilinci gelişme göstermiştir.Türk yurdu Cemiyeti'nin yayın organı olan Türk Yurdu günümüze kadar varlığını sürdürerek önemli çalışmalar yapmış ve Tarık Zafer Tunaya'nın deyimiyle yakın tarihimizi aydınlatması noktasında bir kilometre taşı olmuştur. Türk Ocağı Derneği de günümüze kadar varlığını sürdürerek milli bilinç kavramının gelişmesine ışık tutan yol gösterici olmuştur. II.Meşrutiyet'ten itibaren var olan Türk ocağı Derneği politikadan uzak durmak arzusuyla yola çıksa da zamanla ideolojisini benimseyen İttihat Terakki ile kaynaşmış daha sonraki dönemlerde de önemli katkılar sağlamaktan geri kalmamışladır. Türk Ocakları ve çalışma alanım olan Batı Anadolu'da Türk Ocakları bir fikrin hayat bulmasına ve gelişmesine tanıklık etmektedir. Dönemin fikir yapısını geliştiren ve önemli çalışmalarla fikriyata önemli katkılar sunan Türk Ocakları, başta merkezler olmak üzere tüm yurtta konferans,müsamere,okul,neşriyat,sıhhıye,tiyatro,sinema,köycülük,sergicilik, ve müzecilik gibi çalışmalar yaparak Türk Devrimine katkılar sağlamıştır.Türk ocakları tüm yurda dağılarak Türk Devriminin ışık tutanları olmuştur. Yapılan ve yapılacak olan devrimlerde iktidarı desteklemiş ve fikirlerin Anadolu'da yayılmasının sağlayarak Anadolu'nun savaş sonrası içine kapanan çehresinin aydınlatmıştırlar. Türk ocakları çeşitli sebeplerden dolayı 1931 yılında faaliyetlerine son vererek CHP'ye devredilmiştir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Türk Ocakları,Batı Anadolu,1923-1931
CHP parti müfettişlik raporlarına göre Tek Parti Döneminde Aydın
Cumhuriyet Halk Partisi, 1923 yılından 1946 yılına kadar, Türkiye siyasi hayatında tek başına söz sahibi olmuş bir partidir. Kısa sürede yurt çapında yaygın bir örgüt yapısı oluşturan CHP, taşradaki mensuplarının çalışmalarını denetlemek amacıyla yılın belirli dönemlerinde teftiş uygulamaları yapmıştır. Bu çalışmada Aydın milletvekilleri ve CHP Aydın ili parti müfettişlerince 1935-1945 yılları arasında tutulan teftiş raporlarından hareketle, bu yıllara ait Aydın ilinin siyasi-idari yapısı, sosyo- ekonomik durumunu ortaya koymak amaçlanmıştır. Dönemin Aydın milletvekilleri ve parti müfettişleri tarafından tutulan raporlar Aydın Cumhuriyet Halk Partisi örgütlerinin faaliyetleri başta olmak üzere Aydın'ın siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal ve sportif yapısına dair kayda değer bilgiler vermektedir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Aydın, Cumhuriyet Halk Partisi, Türkiye, Teftiş, Taşrada Siyaset.
Kuruluşu ve ilk yıllarında Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası
Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası Cumhuriyetin ilk Basma Fabrikasıdır. Mustafa Kemal Atatürk tarafından açılışı gerçekleştirilen fabrika, ürettiği basmalarla ülkede tekstil alanında büyük bir açığı kapatacaktır. Bunun yanında fabrika ile Nazilli ilçesi ve çevresinde gözle görülür şekilde gelişim hareketleri fark edilecektir. Kente yeni bir kimlik kazandıran fabrika, başta kurulduğu mahalle, olmak üzere birçok yapıya ve kültürel etkinliklere ismini verecektir. Nazilli Cumhuriyet'in ilkleriyle Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası sayesinde tanışacak, bugünkü modern yapısına kavuşacaktır. Fabrikanın bünyesinde bulundurduğu sosyo-kültürel unsurlar, zamanla ilçede de etkisini gösterecek, halk daha önce adını dahi bilmediği birçok faaliyeti bizzat yaşayarak öğrenecektir. Nazilli bu sayede ülkedeki pek çok şehirden daha önce kalkınmış şehirler arasında yer alacaktır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Nazilli, Nazilli Sümerbank Basma Fabrikası,Modernleşme, Sosyo-Kültürel Faaliyetler.