العدالة و الظلم في تفسير ابن كثير (دراسة تحليلية)

Bu araştırma, hicri 8. asır müfessirlerinden İbn Kesîr'in (ö. 744) Tefsîru Kur'âni'l-Azîm isimli tefsirinde adalet ve zulüm kavramlarını incelemeyi hedeflemektedir. Araştırmanın önemi en önemli tefsirlerden kabul edilen bir eserle ilgili olmasından ileri gelmektedir. İbn Kesir, kendinden önce yaşayan müfessirlerin görüşlerini nakletmiş, aralarında tercih yapmıştır. Ayrıca bu çalışmanın Kur'ân nassıyla ilgili yapılan konulu araştırmalardan olduğu da söylenebilir. Özellikle güncel küresel olaylarla birlikte adalet ve zulmün birey ve toplumların hayatındaki öneminin artması ve insanlar arasındaki adalet dengesinin kontrol edilmesi için Kur'an'ın ve hukuk sistemlerinin teorilerini takip etme ihtiyacının ortaya çıktığı şu dönemler de konunun önemi daha da artmaktadır. Araştırmanın hedeflerini gerçekleştirmek için İbn Kesîr'in hayatı hakkında bilgi verilirken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. Kullar arasında adaleti belirlemede ilahi yöntem anlayışını tesis etmek için adalet ve zulüm kavramlarının anlamlarını tespit ederken ve İbn Kesir'in tefsirindeki konuyla ilgili Kuran naslarını bir araya getirirken betimleyici tümevarım yöntemi kullanılmıştır. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: İbn Kesir tefsiri en sahîh ve kapsamlı tefsirlerden kabul edildiği için esere büyük bir önem verilmiştir. Müfessir eserinde karşılaştırmalı bir metot uygulamıştır. Bu durum esere ayrı bir önem vermekte ve Kur'an çalışmaları için verimli bir zemin oluşturmaktadır. Adl kavramı iki zıt manaya delalet edecek şekilde Kur'ân'da yirmi defa zikredilmiştir. Bu zıt manalardan biri doğruluğa, diğeri ise çarpıklığa işaret eder. Fakat çoğu doğruluğa delalet etmektedir. Kuran'da adalet, dışarıdan etki altında kalmaksızın ve onu hakikatten uzaklaştırmaksızın tabi olunan orta bir yoldur. Adalet, Allah'ın bütün peygamberlerine emrettiği Allah'a yakınlaştıran bir yoldur. Kur'ân teşriinde adaletin hedefi, insan ilişkilerinin tamamını kapsar. Yargı, alışveriş, toplumsal ilişkiler ve hüküm konuları bu alanlara dahildir. Adaletin amaçları ise, kalkınma, kardeşlik ve Dünya'nın imarına ulaşmak etrafında dönerler. Kur'an ayetlerine göre adaletin etkilerinin en büyüğü, âdil olanın Allah tarafından sevilmesidir. Bilindiği gibi Allah sevgisi, verilecek karşılıkların en büyüğüdür. Zulüm ise bir şeyi layık olmadığı bir yere koymaktadır. Layık olmayan yere koyma, artırma, eksiltme şeklinde de yapılabildiği gibi yerini ve zamanını ihmal etme şeklinde de olabilir. Zulmün birçok müradifi bulunmaktadır. Zulüm bütün şekilleriyle haramdır. Biçimleri, ihtisas alanlarına göre farklılık gösterebilir. Bir kısmı cezai ve hukuki meseleler, bir kısmı siyasi meseleler ve diğer yaşam meseleleriyle ilgilidir. İbn Kesir adaleti birçok yönüyle ele almış, adaletin manaları üzerinde durmuştur. Sorumlulukları sınırlandırmak, hakları vermek konusunda adalet, eşitlik manasındadır. Bu yapılırken eşitlik ve insaf ölçülerine göre haklardan aynı miktarda yararlanma sağlanmalıdır. İbn Kesir, Kur'ân'da geçen zulüm kavramlarını açıklamayı ihmal etmemiştir. Nefsin zulmü, başkalarının zulmü ve en büyük zulüm olan şirk bunlardandır. Zulmün sonuçlarından biri, toplumlarda korku ve panik yaymadır. Toplumda kaos ve paniğin yayılması ve böylece gelişme ve reform sürecinin durdurulması ve ardından insan yaşamının ölüm ve çöküşle tehdit edilmesi de zulmün olumsuz sonuçları arasında sayılabilir. Anahtar Kelimeler: Tefsir. İbn Kesîr, Adalet. Zulüm. Analitik.