تعليقات الشَّيخ إسماعيل بن محمد الجديدي الكردي (ت 1389هـ) على تفسير مدارك التَّنزيل للإمام النَّسفي من سورة الفاتحة إلى نهاية سورة آل عمران (دراسةً وتحقيقاً)

Bu çalışma Şeyh İsmail bin Muhammed el-Cedîdî el-Kürdî'nin Nesefî'nin (ö 710) Medârikü't-Tenzîl isimli tefsiri üzerine yazdığı eşsiz haşiyesine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Araştırma Fâtiha suresinin başından Âl-i İmrân suresinin sonuna kadar olan kısımla kayıtlanmıştır. Araştırmanın önemi, Nesefî tefsirinin Beydâvî tefsiriyle birlikte önde olan konumlarından kaynaklanmaktır. Bu eser henüz tahkik edilmemiştir. Bunların yanında Cedîdî'nin usul, furu, lügat ve kelam ilmiyle ilgili bilgilerini vermesi eserin önemini artırmıştır. Eser, lügat nükteleri ve faydalı mantıksal bilgiler yönüyle zengindir. Hâşiye sahibi kendi döneminde hocalık yapmıştır. Araştırma el-Kürdî'nin oğlu tarafından yazılan mahtut nüshaya dayanmaktadır. Nesefî ve Cedîdî'nin şahsi, ilmi biyografileri ve yaşadıkları dönemle ilgili bilgi verilirken betimleyici tarihsel metot kullanılmıştır. Metnin yazılması harekelenmesi, nakledilen görüşlerin asli kaynaklardaki yerlerinin gösterilmesinde talik ve tahkik yöntemi benimsenmiştir. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Cedîdî Kuzey Irak'da yaşamış, Kürt asıllı alimlerdendir. 19 ve 20. Asırda Irak'da yaşanan ilmi kalkınma döneminde yaşamıştır. Eserde hâşiye sahibinin ilmi birikimi ve ilimlere olan hakimiyetine delalet edecek şekilde lügat, belagat ve kelam konularıyla ilgili derin tahliller yapılmıştır. Zemahşerî, Beydâvî ve Nesefî gibi alimlerin eserlerine bolca atıf yapılmıştır. Beydâvî tefsiri üzerine yapılan Şeyhzâde tefsirinden de çok nakil yapılmıştır. Nakiller genellikle harfi harfine yapılmış, yapılan nakillerle ilgili yorum ve eleştiri çokça yapılmamıştır. Önceki alimlerden nakiller yapılırken ilmi emanete riayet ettiği görülmektedir. Bu sebeple eser son dönemde Nesefî tefsiri üzerine yazılan en meşhur haşiyelerden biridir. Eser, Kur'ân ilimlerinde eğitimin temel ders konularından biri haline gelmiştir.