19.yüzyıldan günümüze Mardin'de tasavvuf kültürü

Mardin, tarihi çok eskilere dayanan, Hz. Ömer zamanında İslâm hâkimiyetine giren ve bulunduğu coğrafyada önemi olan bir kenttir. Bundan dolayı kent, araştırmacılar tarafından değişik açılardan incelenmektedir. Bu çalışmada 19.yüzyıldan günümüze Mardin'de tasavvuf kültürü incelenmiştir. Erken devirlerde; tasavvuf dünyasına yön veren önemli simaların kısa ziyaretler şeklinde de olsa bölgeyi ziyaret etmesi, bölgeye sonradan yerleşen veya bölgede yetişen birçok mutasavvıfın olması ve bazı tasavvufî kurumların kurulması bölgede tasavvufi hayatın kökenlerinin çok eskilere dayandığını göstermektedir. İncelenen dönemlerde bölgede Nakşibendiyye, Kâdiriyye, Sa‛diyye ve Ticâniyye olmak üzere dört tarîkatla tasavvufi hayat varlığını devam ettirmiştir. Bu dönemlerde Nakşibendiyye'nin, bölgede var olan diğer tarîkatlara göre daha yaygın olduğu, bu tarîkatı temsil eden zevatın bilhassa ilme çok büyük önem vererek açtıkları medreselerle bölgenin ilim hayatını canlandırmaya katkı sağladıkları görülmektedir. Bölgede, etkili olan diğer tarîkatlar ise Kadiriyye, Sa‛diyye ve Ticâniyye'dir. Kâdiriyye ve Sa‛diyye, bölgede hemen hemen kuruldukları günden itibaren temsil edilmiştir. Fakat zamanla etkilerini yitirdikleri hatta Sa‛diyye'nin artık hiç temsil edilmediği görülmektedir. Ticâniyye ise varlığını bölgede daha çok Şeyh Muhammet Turkî ile hissettirmiş ve onun vefatından sonra halkın içindeki temsil yetkisini yavaş yavaş kaybetmeye başlamıştır.