1,399
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Archived Theses
Ca'fer-i Tayyâr - Rehber-i Gülistân (İnceleme-metin-dizin)
Bu tez çalışmasında, İslami edebiyatın önde gelen şairlerinden Sa'dî-i Şîrâzî'ye ait Farsça Gülistân eserine yapılmış son dönem şerhlerinden Ca'fer-i Tayyâr'ın Rehber-i Gülistân adlı Türkçe eseri ilmî usullere uygun olarak incelenmeye çalışılmıştır. Bu çalışmada, şerh edebiyatının son dönem eserlerinden olan bu eseri bilim dünyasının istifadesine sunmak ve bu alanda yapılacak çalışmalar için kaynak metin oluşturmak amaçlanmıştır. Çalışmada, mevcut bilgiler sınırlı da olsa arşiv kaynaklarından ve son dönemde yapılan akademik çalışmalardan hareketle Gülistân şârihi Ca'fer-i Tayyâr'ın hayatı ve eserleri hakkında bilgiler verilmiştir. Daha sonra üzerinde çalışılan bu eserin içeriği, tercüme ve şerh usulü hakkında incelemelerde bulunulmuştur. Matbu bir metin olan bu eseri yeni harflere aktarırken tam transkripsiyon yapmak yerine sadece ayn, hemze, uzun ünlüler ve terkipli okumalar gösterilmiştir. Son bölümde ise araştırmacılara kolaylık sağlamak amacıyla eserdeki belli başlı kelime ve kavramları, kişi, eser ve yer adları gibi özel isimleri içeren bir dizin oluşturulmuştur.
Zâhirî mezhebinde hadis ve sünnet anlayışı
Hz. Peygamber'in hadislerini tespit etmek ve onları doğru bir şekilde anlayıp sonraki nesle aktarmak muhaddis ve fakîhler başta olmak üzere İslâm âlimlerin temel gayelerinden olmuştur. Bu cihetle çalışmamızda Zâhirî âlimlerin Hz. Peygamber'in hadislerinin tespit çabaları ve onları anlama ve yorumlama metodları ele alınmıştır. Zâhirî âlimler haber, sünnet ve hadis etrafında oluşan meselelerin hemen hemen tümüne müdahil olmuş ve kendi düşüncelerini dile getirmişlerdir. Ancak söz konusu meselelere yaklaşımlarında kendi içerisinde bütünüyle homojen bir yapıda olmayan Zâhirî âlimleri bazı konularda muhaddis ve fakîhlerin cumhuruna da muhalefet etmişlerdir. Zayıf hadisle amel ve hadislerin mana ile rivayeti meseleleri bu konulardan birkaçıdır. Çalışmamızda Zâhirî âlimlerin hadislerin lafzına bağlı kaldıkları ve hiçbir surette hadislerin mana ve gayelerini dikkate almadıklarına dair ön yargıların isabetli olup olmadıklarına da değinilmiştir. Bu bağlamda Zâhirî âlimlerin, hadislerin sıhhatini tespit etmede isnadın yanı sıra metin tenkidi kriterlerini de sıklıkla kullandıkları görülmüştür. Ayrıca Zâhirî âlimlerin hadisleri anlama ve yorumlama yöntemleri incelenmiştir. Onlar lafızcı yaklaşımlarla birlikte Hz. Peygamber'in dini beyan etme görevini de dikkate almışlardır. Zâhirîler insanî değerleri de önemseyerek külfet, zaruret ve insan malının, canının ve namusunun kutsiyeti gibi ilkelerin yanı sıra hadislerin gaye ve amacını dikkate alan yaklaşımlarda da bulundukları tespit edilmiştir. Bu açıdan Zâhirîlerin tümüyle lafza bağlı kaldıklarını söylemenin isabetli olmadığı söylenebilir.
Babadağlı İbrahim Efendi ve Terceme-i Gülistan adlı eseri (İnceleme-metin-dizin)
İranlı meşhur müellif Sa'dî-i Şîrâzî'nin Gülistân adlı eserini tercüme eden mütercimlerden biri Babadağî İbrâhîm b. Abdullâh'tır. Mütercimin Terceme-i Gülistân adını verdiği bu eserini 18. yüzyılın başında kaleme almıştır. Tercüme usulü olarak meâlen tercüme yöntemini seçen Babadağî İbrâhîm Efendi, Gülistân'ın tamamını tercüme etmiştir. Bu çalışma, "Giriş" haricinde beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tercüme hakkında bazı bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde, Sa'dî-i Şîrâzî'nin hayatı, eserleri, sanatı, Gülistân'ı ve Türk edebiyatında Gülistân tercümeleri hakkında bilgiler verilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde Babadağî İbrâhîm b. Abdullâh'ın hayatı ve eserleri incelenmiştir. Üçüncü bölümde Terceme-i Gülistân'ın nüshası, sebeb-i telifi ve tercüme usulü üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde metin kurulurken dikkat edilen hususlar yazıldıktan sonra Terceme-i Gülistân'ın hafif transkripsiyonlu metni verilmiştir.
Sinemada dini sembolizm: Netflix filmlerinde Hıristiyanlık
Bu çalışmanın konusu "Sinemada Dini Sembolizm: Netflix Filmlerinde Hıristiyanlık"tır. Çalışmada sinemada sıklıkla karşılaşılan Hıristiyanlığa ait dini imaj, sembol ve metaforların Netflix film ve dizilerindeki gösterimi ele alınmıştır. Bu nedenle bir dijital sinema platformu olan Netflix'in veri tabanında yer alan bütün filmler değil, sadece Netflix'in yapımcılığını üstlendiği orijinal içerikler kaynak olarak kullanılmıştır. Çünkü çalışmanın amacı bu orijinal filmler özelinde Netflix'in Hıristiyanlığa bakış açısını ortaya koymaktır. Bununla birlikte filmler aracılığıyla yapılan Hıristiyanlık eleştirisi ve buna paralel bir şekilde geliştirilen düzenlemeler de değerlendirilmiştir. Filmlerin çözümlenmesi aşamasında işlenen konu ekseninde dinin kendi kaynaklarında yer alan bilgilerle sinemadaki kurgusal yansıması arasında yapılan karşılaştırmalar üzerinden yeni yorumlar geliştirmek hedeflenmiştir. Bütün bu amaç ve hedeflerin neticesinde Hıristiyanlığa ait unsurların Netflix filmlerinde sıklıkla izleyici karşısına çıkarıldığı ve bu yapımlarda yer alan Hıristiyan imajının her zaman olumlu bir karaktere sahip olmadığı gözlemlenmiştir. Ancak böyle durumlarda kusur veya suç teşkil edebilecek unsurlardan bizzat Hıristiyanlığın kendisi değil, aksine onu aktaran kişiler sorumlu tutulmaktadır. Buradaki amaç Kilise özelinde bir günah çıkarma çabasına girişmek ve geçmişte yaşanan olumsuz tutum ve davranışları ortadan kaldırmaktır. Bu sayede postmodern bir yöntemle modern insanın dine karşı zayıflayan bağını güçlendirerek onun Kilise'yle barışması hedeflenmektedir.
Sahîh-i Müslim'deki hadislerin edebî sanatlar açısından incelenmesi (Îcâz, itnâb, müsâvât ve kasr bağlamında)
Bu çalışmamızda Hz. Peygamber'in hadislerinde yaygın olan îcâz, itnâb, müsâvât ve kasr edebî sanatlar incelenip yorumlanmaya çalışılmıştır. Ancak hadis kaynaklarının çokluğu ve edebî sanatların çeşitliliği, bütün hadisleri belagat açısından tespit edip incelemeyi güçleştirmektedir. Bu bakımdan çalışmada her iki açıdan sınırlandırmaya gidilerek Kütüb-i Sitte arasında ikinci hadis kaynağı olarak bilinen/nitelendirilen Sahîh-i Müslim'deki hadislerden îcâz, itnâb, müsâvât ve kasr sanatlarını barındıranlar tespit edilip ele alınmış ve bu sanatların söz konusu hadisler özelinde anlama kattığı genişlik/zenginlik incelenmiştir. Çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte çalışmanın konusu, amacı, yöntemi, kapsamı, kaynakları ve konuyla ilgili yapılmış çalışmalar hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde konunun teorik boyutu ele alınmıştır. İkinci bölümde Resûlullah'ın (s.a.s.) üslubunda îcâz, itnâb ve müsâvât edebî sanatlarının yansımaları, üçüncü bölümde ise kasr sanatının anlama kattığı hususiyetler örnekler üzerinden açıklanmaya gayret edilmiştir. Çalışmanın sonuna Sahih-i Müslim'de yer alan hadislerde geçen îcâz, itnâb, kasr ve müsâvât sanatlarına ilişkin istatistik bilgileri içeren bir tablo eklenmiştir. Bu bağlamda Sahîh-i Müslim'de yer alan hadislerin yaklaşık %3,5'inde îcâz, %4,7'sinde itnâb, %13,6'sında da kasr sanatı tespit edilmiştir. Îcâz sanatının kullanıldığı hadislerin büyük çoğunluğunun ibâdât ve fezâil-i amal, kalan kısmının inanç esasları ve muâmelât ile ilgili olduğu tespit edilmiştir. İtnâb sanatının kullanıldığı hadislerin büyük çoğunluğu inanç esasları, ibâdât ve fezâil-i amal ile ilgiliyken geri kalanı muamelat ile ilgilidir. Kasr sanatına konu olan hadislerin ise büyük çoğunluğu ibâdât, geri kalanı inanç esasları, muâmelât ve fezâil-i amal hakkındadır. Anahtar Sözcükler Hadis, Müslim, Belâgat, Îcâz, İtnâb, Müsâvât, Kasr.
Tenasühün kökeni ve bâtıni mezheplere etkisi
Ölüm ve ölüm ötesiyle ilgili düşünceler insanlık tarihi kadar eskidir. Ölüm sonrasında yokluğu kabul etmeyen insan aklı ve vicdanı çeşitli teori ve inançlarla bunu izah etmeye çalışmıştır. Tenasüh inancı da insanoğlunun bu arzusuna paralel olarak geliştirdiği bir düşüncedir. Tez çalışmamızın giriş kısmında, ölüm, ruh, ölüm ötesi hayat ve yeniden diriliş üzerine kavram ve teoriler incelenmiştir. Bu bağlamda tenasühün çeşitli inançlar ve kültürler yoluyla iran Platosu‟ndan Hindistan‟a, Mısır‟dan Antik Yunan‟a ve Uzak Doğu‟ya kadar yaptığı yolculuğun genel hatları ortaya konmaya çalışılmıştır. İlgili konuların tarihsel zeminini oturtmak için özellikle Bâtınilik konusunda araştırmalar yapılmış ve Ezoterizm, Hermetizm, Gnostisizm, Orfizm ve ruhçuluk gibi akımlar ele alınmıştır. Giriş bölümünde ayrıca, İslam toplumlarında Bâtınilik, öncesi ve ortaya çıkış sebepleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde tenasühün kavramsal ve tarihi boyutları incelenmiştir. Kavramsal bir çalışma yapıldığından tenasühle benzeşen sözcükler gerekli görüldüğü ölçüde tanıtılmıştır. Yapılan ön tespitler ışığında tenasühün kültürel-dini bir olgu olduğu ve toplumsal etkileşim sonucunda da medeniyetler arasında yayıldığı kanaati oluşmuştur. Ancak bu ilk tespitin geçerli olup olmadığı eski Helen, Hint, İran ve Mısır medeniyetleri hakkında yapılan okumalarla tetkik edilmiştir. ikinci bölümde tenasüh inancının islam kültürüne ve mezheplerine nasıl sirayet ettiği araştırılmıştır. Araştırma Nusayriler, Yezidiler, Dürziler ve Alevi- Bektaşiler bağlamında yapılmıştır. Kısmen başka bâtınî fırkalardan da örnekler verilmiştir. Genel anlamda bâtınî mezheplerde tenasühün çeşitli versiyonlarının olduğu görülmüştür. Bunun sebebi her birinin farklı kadim din ve kültürlerden etkilenmesidir. Çalışmada bu inanışın bâtınî mezheplere geçişi ele alınıp hangi mezhepte nasıl ifade bulduğu ortaya konulmuştur. Bunların tespiti bâtınî mezheplere bütüncül bakmayı, kadim din ve kültürlerden ne derece faydalanıp kendilerine neler kattıklarını görmeyi kolaylaştıracaktır. Anahtar Kelimeler: Tenasüh, Hulûl, Bâtınilik, Nusayrilik, Yezidilik, Dürzilik ve Alevi-Bektaşilik
Son dönem Osmanlı düşüncesinde Mu'tezile algısı
Osmanlı'nın son dönemlerinde, Avrupa'da yaşanan teknik ve bilimsel gelişmelere paralel olarak muhtelif dinî-felsefi akımlar boy göstermiştir. Mezkûr inkârcı akımlara kelâmî düşüncenin geleneksel bakış açısıyla cevap üretilememesi, büyük bir sorgulama ve yüzleşme ihtiyacını gündeme getirmiştir. Kelâm ilminin savunmacı kimliğine karşın, eldeki mevcut kaynakların yetersizliği ve akılcı bakış açısının ön plana çıkarılması ihtiyacı, yeni bir yol inşa etmenin gerekliliğini ortaya koymuştur. Nihayet bu arayış, "Yeni ilm-i kelâm" hareketinde vücut bulmuştur. Aklı önceleyen yapı ve kullanılan metotlar bakımından, "yenilik hareketi" ile "Mu'tezile" arasında benzeşen pek çok yönden söz etmek mümkündür. Nitekim son dönem Osmanlı müellifleri, Mu'tezile'ye karşı klasik eserlerde gördüğümüz ağır eleştiri ve ithamlar yerine, daha ılımlı bir tavır takınmışlardır. Bu bağlamda Mu'tezile mezhebinin akıl ve özgür iradeyi önceleyen fikirleri, modern inkârcı akımların İslâm karşıtı tenkitlerine cevap olarak kullanılmıştır. Oryantalist araştırmacıların Mu'tezilî düşünceyi teşvik edici söylemleri de bu gayretlerin itici unsurları arasında yer almıştır. Öte yandan Mu'tezile'nin toplum nezdindeki "görece" olumsuz imajı ise kimi âlimlerimizi özgürlük ve sorumluluk gibi problem alanlarında "Mâtürîdî" kisvesini kullanmaya sevk etmiştir. Anahtar Sözcükler Kelâm, Mu'tezile, Islah, Osmanlı, Yeni ilm-i kelâm
İbn Sînâ'da teşebbüh kavramı
Lugavî kullanımda bir şeye benzeme çabası ve sürecini ifade eden teşebbüh, insanın bireysel ve toplumsal düzeyde eğilim gösterdiği bir varlığa; felsefî literatürde ise Tanrıya benzeme arzusunu belirtir. İslam felsefesinde, felsefenin geleneksel tanımlarından birinde geçen ve insanın gücü oranında Tanrı'nın fiillerine benzeme çabası'nı yansıtan önemli bir kavram olarak ortaya çıkar. İbn Sînâ'da Teşebbüh Kavramı adlı bu çalışma, teşebbüh'ü arka planı, kavramsal çerçevesi ve içeriğiyle ortaya koymaya çalışmaktadır. Arka planda kavramın etimolojik yapısı, mahiyeti, temel ilkeler ile ontolojik ve kozmolojik bağlam ele alınmaktadır. Kavramsal çerçevede ğanî, melîk, cûd, fakr, istikmâl, nefs, akıl, şevk, aşk, hareket, muharrik, gaye, mebde ve meâd kavramları, teşebbüh'ü anlamada sağladıkları çeşitli açılarla işlenmektedir. İbn Sînâ düşüncesindeki muhtevası itibariyle ise kavram üç farklı boyutta ortaya konmaya çalışılmaktadır. İlki cismani (biyo-fizyolojik) boyutta besin ve beslenme düzeyinde gerçekleşen teşebbüh'ü ifade eder. Bu boyut, bitki ve hayvanda (hars ve nesl) yetkinlik ve istikrarı sağlamak amacıyla besinin, beslediği cismin doğasına benzetilip dönüştürülmesiyle çözülüp gidenin yerine yenisini ikame etme olgusuna dayanır. İkincisi; insanın nâtık nefsinin aklileşme süreciyle ilgili olan aklî teşebbüh'tür. Bu aşama, kavramın esas çerçevesi olup felsefenin geleneksel tanımlarından birinin ifade ettiği insanın tanrıya benzeme sürecini belirtir. Felsefeyi uzak gayesi yönünden tarif eden bu tanımdaki teşebbüh, Platon'dan felsefî düşüncenin İslam dünyasına intikaline kadar geçen uzun dönemde insanın entelektüel-etik gelişimini ifade edegelmiştir. Üçüncüsü de semavî cisimlerin sürekli dairevî hareketini sağlayan bir faktör olarak semavî nefslerin ayrık akıllara benzeme eylemidir. Bu üç boyutun ortak gayesi, her boyuttaki ilgili varlığın selâmet ve bekâsıdır. Son olarak tezi tamamlayıcı ve oluşan istifhamları yanıtlayıcı bir nitelikte olmak üzere teşebbüh-lezzet ve teşebbüh-mahiyet ilişkisine yer verilmiştir. Anahtar Kavramlar: İbn Sînâ, Teşebbüh, Besin, Nefs, Akıl, Aşk, Felek, Hareket.
موقف ابن تيمية من الشيعة الإمامية والفرق الباطنية
It's not easy to make a study about a controversial scientific figure throughout history, who has tremendous supporters and critics, such as Ibn Taymiyyah, actually it needs efforts, and talking about Ibn Taymiyyah's thoughts, from two different sects' point of views, such as the Twelver Shi'ites and the Batiniyyah requires more and more analysis. This is what we tried to achieve in this study. The research aiming at focusing on these processes. This research has a preface and two detailed chapters, where the introduction came about the life of Ibn Taymiyyah, his era, his knowledge, his scientific personality and his approaches on how to deal with his opponents. The first chapter present Ibn Taymiyyah's position on the Twelver Shiites, and the principles of their belief in the fundamentals of religion, such as the Imamate, prophethood, Karamat (supernatural wonders or charism), and their position towards the Companions of prophet Mohammed, finally to explain Ibn Taymiyyah's point of view regarding their faiths and thoughts, depending on obvious evidences. The second chapter, explaining the Batiniyyah's belief and its well-known sects such as the Qarmatians, Ismailis, Nusayris, Druze and Adawiya, clarifying all these information through determinations and referring to their approved books. Then Ibn Taymiyyah's point of views on each topic has been elaborated in details with necessary clarifications, refuting their suspicions and wrong perspectives according to Ibn Taymiyyah's thoughts. For this end, the researcher presents three approaches; Through the descriptive approach, depending on the evidences that applied by the sects or groups known as the opponents of Ibn Taymiyyah. there were debates, correspondences, writings and responses among them, in addition to his description of the political and social circumstances at that time. Responses and opponents After that, the research, through the analytical method, analyzed the incidents and the factors leading to all those criticism, and Ibn Taymiyyah argued with them in his writings and similar matters that the research analyzed in order to clarify ambiguous subjects to find out academic results. The research depends on the inductive methodology; It deals with the study of sects or groups according to what infers or implies from the information has been mentioned in the books or references of various sects. As the study focuses of scientific approaches to find out academic out puts, these are related to the investigations and analysis of this research.
İkrime Mevlâ İbn Abbâs ve hadis rivayetindeki konumu
Tâbiîn döneminin önemli Hadis râvilerinden biri olan İkrime Mevlâ İbn Abbâs'ı konu edinen bu çalışmamızda İkrime'nin hayatı, yaşadığı dönem ve ilmî kişiliği, hadis rivayetindeki konumuyla beraber kendisi hakkında ileri sürülen olumlu ve olumsuz yönleri üzerinde durulmuştur. Bu çalışmadaki amacımız, İkrime'nin hadis rivayetindeki konumunu ortaya çıkarmaktır. Abdullah b. Abbâs'ın en seçkin öğrencisi olan İkrime, yaşadığı dönem itibariyle 200 sahâbî ile tanışmış ve birçoğundan istifade etmiştir. Bu sebeple Hadis, Tefsir, Kırâat, Fıkıh ve Siyer gibi temel İslâmî alanlarda çokça başvurulan râvilerden biri olmuştur. Sadece Kütüb-i Sitte'de 500'den fazla rivâyetin râvisi olmakla Sahâbe ve Tâbiîn arasında bir köprü görevini îfa etmiştir. Çok sayıda talabe yetiştirmiş olması onun İslam coğrafyasında ismi ve şöhreti bilinen biri olmasını sağlamıştır. Bununla beraber kizb, Hâricî olma, ümerâdan hediye alma hususlarında bazı muhaddisler tarafından eleştirilmiştir. Çalışmamızda İkrime'nin eleştirildiği bu noktaları ayrı ayrı ele alırken eleştirilerin temel sebeplerini ilk kaynaklardan bilgi toplamak suretiyle ortaya çıkardık. Elde ettiğimiz bilgiler ışığında İkrime'ye yönelik yapılan kizb ile ilgili eleştirilerin yerinde olmadığını, Hâricîliği anımsatan bazı ifadeler kullanmış olmasından dolayı onu harici biri olarak değerlendirmenin yerinde bir tutum olmadığını tespit ettik. Ümerâdan hediye alma noktasında yapılan eleştirilerin ise aksiliğini ifade eden herhangi bir bulguya rastlayamadık.