Basic Islamic Sciences

Köpek salyasının necis olduğuna delil olarak gösterilen hadislerin değerlendirilmesi

Bu çalışmada başta Ebû Hüreyre olmak üzere birkaç sahâbî tarafından rivâyet edilen "Köpeğin salyası" hakkındaki hadisler, sened ve metin açısından değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yapılan kaynak taraması sonucunda konumuzla ilgili hadislerin otuz dokuz rivâyetine ulaşılmıştır. Bu rivâyetlerin Sened tenkîdi kritiğine tabi tutulması sonucunda söz konusu rivâyetlerin beşinin zayıf, kalan diğer otuz dördünün ise sahih olduğu tespit edilmiştir. Sened tenkîdinden sonra metin tenkîdine geçilmiş ve hadisler metin tenkîdi ölçütleri açısından değerlendirilmiştir. Daha sonra şarihlerin hadisler hakkındaki yorumlarına ve hadislerin İslami ilimlerde nasıl kullanıldıklarına yer verilmiştir. Bütün bu incelemelerin sonucunda, metin tenkîdi açısından Kur'ân'la aynı içeriğe sahip olmadığından ve kendi gibi hadislerle tenâkuz içinde olduğundan, yine köpeğin salyası hakkında günümüz tıbbının verileriyle uyuşmadığından dolayı hadislerimizin sıhhatine karşı ihtiyatli olunması gerektiği kanaatine varılmıştır.

تحقيق حاشية ملا يحيى السُدوري عمى تحفة السحتاج في شخحالسشياج لابن حجخ الييتسي

The aim behind the research is showing some of traditional texts of Islamic jurisprudence for making use of them and recovering the culture of kurds scientists and presenting their struggle and tiredness for the sake of legal science and appearing treasure from our Islamic cultural heritage and it is a great action, and because of that, we wanted to be a reason and a part of showing this precious, evaluative treasure. We are going to present our research summary in to two points:- First: We have started our research about the life of the scientist( Alshekh)- the clergy man ( Yahia Bin Khalid Al-Mzoory).So ,the summary of this subject is that he was born in one of the Mzoory villages, eastern Duhok city called (Balti) and his age was about one handred years. He has got his study from the (Mashaikh) teacher of his age in Kurdistans Mosques and schools. And also he has got the science in all of Mosul, Baghda, Alsham, and he has received his scientific degree from (Malla) Mahmood Al- Amadi and the (Shekh) Ahmed Bin Obeid Al-Attar, Imam the Amawi Mosque in 1791. The next year, from the scientist Mohammed Bin Ahmed who is known (Badeer Al- Qudsy) and also he has received authorization in Al-Naqishabandia school from the shekh Khalid Al-Shahrazoory. He has studied in Amadia, Mosul and Baghdad. He has taught thousands of the students of the science from various countries and areas, for example, the famous explainer (Abi-Althana Al-aloosy, the shekh Noor Al-deen Al- Breefkany, Ibrahim Faseeh Al-haidary and Mulla Abdullah Al-Barzani and others). He has available scientific actions including: Alhashia which we are at the beginning of its study-he had a great role in the social issues and reformation among people and the change of judges in the region. The Iraqi people and all the Kurdish people inside and outside Iraq act according to his legal opinion. So he gives a legal opinion in the Ottoman state. The Ottoman Baghdad's waly (Dawood Pasha) gave him special place. ل At the late of his age, he settled at Baghdad and died there (1252-1853). He was buried in the groweyard of the shekh Abdulqadir Al-Geilany. Second: After writing on the life of shekh, we started studying (the margin of Malla Yahia Al-Mzoory on (Tuhfat Al-Muhtaj fee sharh Al-Minhaj) from the book Al-Tahara to the part of the reasons of happening. After its change from the hand written, we followed in investigating this margin documenting the Quran Verses, the holly prophetic traditions (Hadeeth) in their correct positions, remarkable sayings and returning to their taking out resources, Identifying the scientific terms in the study and the difficult terms. And we have changed the old spelling of some words in the hand written to the new spelling. We have also changed the symbols in it to the inquired words from those symbols, and we have added to it what I saw missing, so we put them between brackets and we have pointed to them in the margin and we put the book " Tuhfat Al-Muhtaj fee sharh Al-Minhaj" between brackets, Quran's verses, prophetic traditions (Hadeeth) which have been taken from books and sayings.

أثر البلاغة القرآنية في علاج النفس البشري

The Quran is a book of guidance and mercy, revealed by Allah to be a source of reform for human behavior, beliefs, and emotions. Allah has chosen the most eloquent and impactful forms of expression for it. The eloquence of the Quran is not limited to its aesthetic or rhetorical beauty, but extends to being an effective tool for psychological and educational influence. Its verses address the human soul, with all its emotions, fears, hopes, weaknesses, and aspirations, guiding, nurturing, and refining it. From this perspective, it is essential to focus on the important aspect of Quranic rhetoric, which is the therapeutic psychological impact of its eloquence an area that has not received direct attention in specialized research. Recent psychological studies have shown that words have a profound effect on the soul, and language is not just a tool for communication, but also a means of influence and change. The Quran preceded modern psychology in this concept by addressing the human soul with carefully chosen words, well-balanced phrases, and impactful rhetorical images that combine precision in meaning and beauty in style. This leaves a direct effect on the recipient, creating emotional reactions that drive the soul to tranquility, alertness, repentance, hope, and other positive psychological states. This highlights the role of Quranic eloquence not only as a rhetorical element but as an independent psychological and educational tool. When reflecting on the Quranic verses, one can observe that many of them begin by depicting a psychological state and then address it with a powerful rhetorical style. In times of sadness, the Quran brings comfort and hope with a repetitive style filled with optimism, as in the verse: "For indeed, with hardship comes ease; indeed, with hardship comes ease," where the repetition of "ease" instills a lasting hope in the soul. In times of fear, the Quran responds with expressions that dispel anxiety, such as in the verse: "Do not grieve; indeed, Allah is with us," which combines prohibition, reassurance, and faith in Allah's presence elements that contribute to psychological balance. Likewise, the descriptions of paradise and the detailed rhetorical depiction of its delights help to build hope and strengthen endurance in the face of trials, representing one of the greatest forms of psychological healing in the Quran. There is no doubt that Quranic eloquence relies on various means to influence the soul, such as simile, which brings abstract meanings closer to tangible reality; metaphor, which breathes life into meanings in a vivid, emotional form; repetition, which deepens the meaning in the heart; contrast, which presents the soul with a mirror of truth and falsehood; and the phonetic endings of verses, which capture attention and preserve the psychological rhythm of the verse. This variety of rhetorical techniques is not for its own sake, but is a carefully planned rhetorical device to serve the educational and psychological goals of the Quranic text. While modern psychological therapies focus on reassuring speech, changing negative thoughts, and building a positive self-image, the Quran preceded these concepts through its rhetorical techniques that present meanings in balanced forms, fulfilling the needs of the soul for security, belonging, dignity, hope, and forgiveness, all within a complete faith-based context. The verses do not merely diagnose, but also provide treatment; they do not just command and forbid, but link those with promises and warnings, addressing the soul with words that relate to life, reality, and the future. This style makes the Quran a psychological and spiritual reference, beyond just being a book of legislation and rulings.

Tefsîru Ebde'i'l-Beyân li Cemî'i Âyi'l-Kur'ân tefsirinin Merfû'ât açısından incelenmesi

Molla Bedruddîn, Siirt'in Tillo ilçesinde doğmuş, orada bulunan çeşitli medreselerde dönemin meshur âlimlerinden ders alarak yetişmiş ve daha çok dil ilimlerinde temâyüz etmiş önemli bir âlimdir. Adeta "Beşikten mezara ilim talep ediniz." hikmetli sözünün canlı örneği olan Molla Bedruddîn, hayatı boyunca ilimle ve talebe yetiştirmekle meşgul olmuştur. Molla Bedruddîn'in kaleme aldığı en önemli eserlerinden biri çalışmamızın konusu olan Tefsîru ebde'i'l-beyân li cemî'i âyi'l-Kur'ân'dır. Bu eserde nahiv ilmiyle ilgili uygulamalara yoğun bir şekilde yer verilirken, sarf, lügat ve belâgat gibi diğer Arap diliyle ilgili alt bilim dallarına da yer verilmiştir. Bu çalışmamızda, Molla Bedruddîn Sancar'ın hayatı, ilmî şahsiyeti ve eserleriyle ilgili bilgi verilmiş, Tefsîru ebde'i'l-beyân li cemî'i âyi'l-Kur'ân adlı eseri tanıtılmış ve eserde geçen merfû'ât konularıyla ilgili nahiv uygulamaları tespit edilip değerlendirilmiştir. Ayrıca eserde geçen fâil, nâibu'l-fâil, mübtedâ, haber, kâne ve benzerlerinin ismi ve inne ve benzerlerinin haberi gibi merfû'ât konuları hakkında bilgi verilmiştir.

األحاديث التي أعلها ابن ع مار الشهيد ف ي كتابه علل األحاديث ف ي صحيح مسلم (دراسة تحليلية نقدية)

This thesis presents a detailed study and analysis of the book ʿIlal al-Aḥādīth fī Ṣaḥīḥ Muslim by the eminent scholar Abū al-Faḍl Ibn ʿAmmār al-Shahīd (d. 317 AH), one of the earliest works written to critique Ṣaḥīḥ Muslim. The author examined thirty-six narrations and judged them to contain hidden defects (ʿilal). The researcher conducted an inductive analysis of these narrations according to the methodology of the hadith scholars, relying on their sources, evaluating the statements of both early and later critics, and comparing their views in order to reach a scholarly conclusion regarding the degree to which each defect affects the authenticity of the narration. The study was organized methodologically, beginning with an introduction to both Imām Muslim and Ibn ʿAmmār and their scholarly status, followed by an examination of the This thesis presents a detailed study and analysis of the book ʿIlal al-Aḥādīth fī Ṣaḥīḥ Muslim by the eminent scholar Abū al-Faḍl Ibn ʿAmmār al-Shahīd (d. 317 AH), one of the earliest works written to critique Ṣaḥīḥ Muslim. The author examined thirty-six narrations and judged them to contain hidden defects (ʿilal). The researcher conducted an inductive analysis of these narrations according to the methodology of the hadith scholars, relying on their sources, evaluating the statements of both early and later critics, and comparing their views in order to reach a scholarly conclusion regarding the degree to which each defect affects the authenticity of the narration. The study was organized methodologically, beginning with an introduction to both Imām Muslim and Ibn ʿAmmār and their scholarly status, followed by an examination of the criticized narrations in terms of their chains of transmission and textual content, based on the established principles used by hadith scholars to uncover hidden defects. The findings reveal that Ibn ʿAmmār adhered to a sound and rigorous critical method, beginning with identifying the defect and then supporting his judgment with evidence and reasoning. It also became clear that most of the criticized narrations were judged defective only in specific chains or in partial wordings—not in their core formulations—and that the majority are authentically established through other reliable routes. This reflects the depth of Imām Muslim's methodology in selecting and arranging the narrations in his Ṣaḥīḥ. Hadith scholars differed regarding the presence of defects in Ṣaḥīḥ Muslim, with some affirming and others denying it. The researcher argues that Imām Muslim intentionally incorporated these narrations in a refined scholarly style and with precise arrangement to reveal or highlight the defects, or to use them as supporting evidence (istishhād) or as secondary chains that strengthen the main narration. Therefore, the existence of these defects does not weaken the authenticity of the book nor diminish its scholarly value. The investigation demonstrates that most of the criticized narrations have solid authentic foundations, apart from minor variations in wording. Analysis of the chains and texts shows that Imām Muslim employed a meticulous method in arranging his Ṣaḥīḥ: he tended to place narrations with potential defects later in the sequence and varied his arrangement of texts depending on the nature of each narration. This helps the reader identify the points of weakness or disagreement. In his introduction, Muslim notes his careful attention to arrangement, and he sometimes signals the presence of defects—either explicitly or subtly. Among his methods in dealing with defective narrations were placing them outside their usual thematic context, omitting them, or altering their order. Most defective narrations in Ṣaḥīḥ Muslim appear in follow-up chains (mutābaʿāt) and supporting narrations (shawāhid), not in the foundational chains, and are authentic through other routes. Their texts are generally sound or fully connected through alternative chains. Understanding the purpose of these defects is essential. Criticism found in scholars' works regarding narrations in the two Ṣaḥīḥs appears in the context of defending and strengthening them, not undermining them. Scientific criticism does not invalidate the authority of the Sunnah nor diminish the status of the two Ṣaḥīḥs. Ibn al-Ṣalāḥ stated that everything Muslim deemed authentic is definitively authentic, and that theoretical knowledge also confirms its authenticity because the Muslim community has universally accepted what the two Ṣaḥīḥs contain. Thus, the critical efforts of hadith scholars are counted in favor of the two Ṣaḥīḥs, demonstrating the tremendous scrutiny and care they received .The study concludes that although Ibn ʿAmmār's criticisms are precise, many of them are not impactful upon deeper examination, and that Imām Muslim's methodology in arranging and presenting narrations requires careful understanding to appreciate how he dealt with defects. Hadith criticism strengthens the authority of the Sunnah rather than diminishing it, and the efforts of early critics were aimed at verification and preservation, not at casting doubt. The two Ṣaḥīḥs continue to maintain their firm scholarly and hadith-based status within the Muslim community.

Molla Musa El-Celâlî'nin hayatı, eserleri ve İslam mezheplerine bakışı

Molla Musa el-Celâlî'nin Mecmûatu'l Ulûm ve Er-Risaletu'd-Daiyye ila Muhabbeti Muaviyye adlı eserlerinin İslam mezhepleriyle ilgili bölümünü oluşturan kısımları üzerine konu edinen bu çalışma bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında konuyu ilgilendirdiği için âlim ve molla kavramları kısaca tanıtılmıştır. Molla Musa'nın medreselerde yetişen bir âlim olmasından dolayı medrese tarihi üzerinde daha fazla durulmuştur. Medrese kavramının sözlük ve terim anlamı hakkında bilgi verilmiş olup ardından medresenin tarihi hakkında kısaca bilgiler verilmiştir. Daha sonra biraz özele indirgeyerek Şark Medreselerinin genel özelliklerinden bahsedilmiştir. Birinci bölümde Molla Musa el-Celâlî'nin kısaca hayatı ve eserleri tanıtılmıştır. İkinci bölümde ise el-Celâlî'ye göre Müslümanlar arasında çıkan ilk ihtilaflar ve bunun sonucunda da ortaya çıkan mezhepler ve bu mezhepler etrafında çıkan fırkalar hakkında bilgi verilmiştir.

Edition critic of muamelât (transactions) part of Hadakü'l-'Uyûn Fî Şerhi̇ Muhtasari̇'l-Küdûrî, work of Abdulevvel B. Hâmi̇d

Provisions on financial transactions are the most important and broadest issues discussed by Fiqh (Islamic Law). Scholars, -from past to present- has served outstandingly to Fiqh provisions by means of text, commentary, explanation, poetry, and prose. Some of these provisions were written in an independent way, some of them presented them in the books containing all the Fiqh chapters. One of the books that compiled in the text form is the text of al-Quduri (el-Kudûrî') which is named as "muhtasar (summary)". As being one of the most important books, many scholars have commented on it. Hadakü'l-'uyûn which is one of these comments belongs to Abdulevvel Abdulevvel b. Hüseyn b. Hasan b. Hâmid er-Rûmî, who is known as Ibn Ummi Veled (d. 950). This study is an edition critic on the financial processing sections in the comment. This study consist of two sections. The first section is study/research; the second section is verification/criticism. In the study section, al-Quduri (el-Kudûrî) and his texts are briefly introduced. Then detailed information is given about the author Abdulevvel b. Hüseyn b. Hasan b. Hâmid, whom we had limited information in the sources notably Şerhu Hadaki'l-Uyun. Then, the written copies and presentations were discussed. In the researcher's written text part, the text and commentary of the book are presented according to the method used by the Islamic Research Center (ISAM). The aim of the study is to shed light on this scholar who is far from the eyes, to announce his position among Hanafi, to reveal his scholarly contributions and to reach the closest picture targeted by the author.

İbnu'r-Rif'a, hayatı ve eserleri

Memlûklu Devleti'nin kuruluş yıllarına tekabül eden dönemde Mısır'da yaşayan İbnu'r-Rif'a, fıkhî yönüyle temayüz ettiği için 'Fakîh' adıyla lakaplanmıştır. Yaşadığı dönemde Şâfi'î mezhebinde otorite kabul edilen şahsiyetlerden biri olan İbnu'r-Rif'a'nın eserlerinin her biri incelemeye değerdir. İbnu'r-Rif'a'nın eserlerinden dördü, yazma eser kütüphanelerinin tozlu raflarından gün yüzüne çıkarılmayı beklemektedir. Araştırmamız esnasında elde mevcut olan eserlerinin yanısıra bu yazma eserlerden de istifade etmeye çalışarak İbnu'r-Rif'a'nın hayatı, eserleri ve ilmî kişiliğini ortaya koymaya çalıştık. Araştırmamız bir giriş, iki bölüm, sonuç ve kaynakçadan meydana gelmektedir. Birinci bölümde, İbnu'r-Rif'a'nın yaşadığı dönem olan Memlûklu Devleti hakkında kısa bir bilgi verdikten sonra İbnu'r-Rif'a'nın hayatı ve eserleriyle beraber onu etkileyen şahsiyetleri, yetiştirdiği öğrencilerini ve onunla ilgili yapılan çalışmaları ele aldık. İbnu'r-Rif'a'nın ilmî kişiliğine ve bazı fetvalarına yer verdik. İkinci bölümde, İbnu'r-Rif'a'nın eserlerini ele aldık. Anahtar Kelimeler İbnu'r-Rif'a, fıkıh, Kifâyetu'n-Nebih, muhtesip, el-Matlab, ölçü, en-Nefais fî Hedmi'l-Kenais

Kur'ân belâgatında ara cümle

Bu çalışmada, Arap dilinin Belâgat alanındaki ara cümle konusu incelenmiştir. Ara cümle, meânî ilminin alanına giren itnâb sanatı içerisinde yer alır. Ara cümle, bir veya mana bakımından muttasıl olan iki cümle arasına, yanlış anlama vehmini ortadan kaldırmak ya da bir nükteyi ifade etmek amacıyla gelen ve i'rapta mahalli olmayan cümle demektir. Bu çalışmada, belâgat ilminin tanımı ve tarihi üzerinde durulmuştur. Daha sonra belâgatın bölümleri olan beyân, meânî ve bedi' ilimleri hakkında bilgi verilmiştir. Ara cümlenin de bir bölümü olduğu itnâb ve kısımları ele alındıktan sonra çalışmanın esas konusu olan ara cümle incelenmiştir. Ara cümlenin diğer cümlelerle olan münasebeti, kelamda zikredilme amaçları, ara cümlenin başında getirilen harfler ve kullanıldığı yerler gibi konular ele alınmıştır. Bu konularla ilgili olarak Kur'ân-ı Kerîm ve şiirlerden faydalanılmıştır. Ara cümlenin Kur'ân bağlamında cümleye kattığı anlamlara değinilmiştir. Sonuç olarak ara cümlenin mana üzerinde büyük bir etkisinin olduğu verilen örneklerle desteklenmiştir.

Kur'ân'da fahşâ kavramı

Fahşâ kavramı, Kur'ân'da haddi aşmak, cimrilik, büyük günah, zina ve eşcinsellik gibi anlamlarda kullanılmıştır. Fahşâ kelimesi ilk asırlarda bu anlamda kullanılmış olmasına rağmen zamanla anlam daralmasına uğrayarak sadece cinsi suçları ifade eden bir kelime haline gelmiştir. Kur'an'ın söz konusu anlamları fahşâ ile ifade etmesi bu anlamlardaki olumsuzluk ve çirkinlikle doğrudan ilişkilidir.

Kurtubi'nin Kur'an ilimlerine yaklaşımı

Kur'an-ı Kerim'i anlama çabaları, onun Hz. Peygamber'e (s.a.v.) indirilmesiyle beraber başlamıştır. Kur'ân İlimleri de Kur'ân'ın anlaşılmasına yardımcı olan ilimlerdir.Kurtubî, tefsirinde oldukça anlaşılır ve açık bir tarzda Kur'ân'ı başından sonuna kadar açıklamıştır. Bu çalışmada Kurtubî'nin Kur'an İlimleri'ne bakışı ve bu ilimleri işleyiş tarzı ele alınıp değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Kurtubî'nin Kur'an İlimleri'ne ne ölçüde yer verdiğini saptamak ve onun bu konu ile ilgili düşüncelerini analiz ederek ortaya koymaktır.Çalışmada öncelikle Kur'an İlimleri'nin tanımı, kapsamı, doğuşu, gelişimi ve literatüre girişi incelenmiştir. Daha sonra Kurtubî'nin tefsiri baştan sona titizlikle okunmuştur. Bu esnada müfessirin eserinde yer verdiği Kur'an İlimleri tespit edilmiştir. Elde edilen veriler konu başlıkları altında toplandıktan sonra mezkûr konu başlıkları bir giriş ve üç ana bölümde değerlendirilmiştir. Bu çalışma bir sonuç ve bibliyografya ile son bulmaktadır.Anahtar Kelimeler: Kurtubî, Kur'an, Kur'ân İlimleri, Tefsir, Ayet.

Ali Haydar Efendi'nin Dürerü'l-Hükkâm adlı eserinin kaynaklarının tespit ve tahkiki: 762-787. maddeler

Bu tez Ali Haydar Efendi'nin Dürerü'l-Hükkâm adlı eseri esas alınarak yapılan bir çalışmadır. Bu eser, İslam hukukunun medeni hukuk alanında ilk kanunlaştırma örneği olan Mecelle'nin en önemli şerhlerinden birisidir. Mecelle'nin değinmediği Hukuksal alanları tamamlamayı da hedeflemiştir. Osmanlı medenî hukuku sayılan Mecelle'nin ve genel hukuk çalışmalarının anlaşılması açısından büyük bir öneme sahiptir.Çalışma giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Ali Haydar Efendinin hayatı, hukuk alanındaki çalışmaları ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde ise, Dürerü'l Hükkâm'ın Kitâbü'l-Emânât bölümünün 762-787. maddeleri latinize edilmiştir. Bu bölümde ayrıca yazarın bu şerhi yazarken yararlandığı ve ismine atıfta bulunduğu eserlerin tesbit ve tahkîki de yapılmıştır.

Ehliyet kavramının İslam ve Modern Hukuktaki mukayesesi

Ehliyet kavramı hukuki bir terimdir. Bu kelimeyi biz kaynaklardaaraştırdığımız zaman çeşitli tariflerini görmekteyiz. Genel manada ehliyetkişinin dini hukuki hükümlere muhatap olmaya elverişliliği anlamınagelmektedir. Ehliyet sözlükte ?yetki, elverişlilik, liyakat, yeterlilik.'' gibianlamlara gelir. Bir iş için uygun olma, kifayet sahibi, yeterli ve layık olmamanalarına gelmektedir. İnsan sosyal bir varlıktır ve insanlar her yöndensürekli münasebet halindedir. İnsanların münasebetleri esnasındaki işlemleringeçerliliği her iki tarafın ehliyetine, o işlem için yeterli olup olmamasınabağlıdır.İslam Hukukunda ise `'ehliyet kanun koyucunun şahısta takdir ettiği veonu bir hukuki hitaba muhatap olmaya salih hale getiren vasıftır.''Bir başkadeyişle şari'in bir kişide takdir ettiği onu din ve hukukun muhatabı olmayauygun bir kişi haline getiren vasıflardır.Ehliyet konusu genel manada hukuk açısından ele alınmaktadır. Amakonu insan olduğundan İslam Hukuku açısından incelendiğinde ibadetlerkonusu da insanları ilgilendirdiği için bu açıdan da inceleme konusuolmaktadır. Çünkü insanların bir taraftan Allah'la diğer taraftan diğerinsanlarla münasebet halindedir. Bu münasebetler esnasında insanlar herzaman olumlu davranamayabilir ve bundan dolayı bazı problemler ortayaçıkabilir. Bu problemlerden dolayı taraflardan birine ceza vermek gerekebilir.vKişilere yapmış olduğu bu hatadan dolayı ona ceza verilip verilmeyeceği de yineo kişinin ehliyetine bağlıdır.Tezimizin konusu olan ehliyet kavramını kısaca özetlemeye çalıştık. Özettede belirttiğimiz gibi Kişinin şahıs olarak varlığının yanında bazı ehliyetlere desahip olması gerekmektedir. Tabi bununla beraber bazen sadece onun varlığı,hayatta olması hatta anne karnında bile olması yeterli olmaktadır. Özetleehliyet cenin döneminden itibaren gençlik döneminde, orta yaş ve yaşlılıkdönemindeki insanın haklarını, bu haklara sahip olma yetilerini inceler.Anahtar kelimler: İslam, Hukuk, Modern

Ali Haydar Efendi'nin Dürerü'l-Hükkâm adlı eserinin kaynaklarının tespit ve tahkiki: 534-611. maddeler

İslâm Hukuku'nun medenî hukuk alanında ilk kanunlaştırma örneği Mecelle'dir. Mecelle yalnız ülkemizde değil, Tunus, Irak, İsrail, Fas gibi birçok ülkenin de medenî hukukunun oluşmasında ilham kaynağı olmuştur. İşte bundan dolayı anlaşılabilmesi için Mecelle üzerine birçok şerh yazılmıştır. Çalışmamızın konusunu oluşturan Ali Haydar Efendi'nin ?Dürerü'l-Hukkâm Şerhu Mecelleti'l-Ahkâm? adlı eseri de Mecelle'nin en önemli şerhlerinden birisidir.Çalışmamız ?Dürerü'l-Hükkâm? adlı eserin icâre` bahsi ile alâkalı bilgileri içeren 534-611. maddelerinin kaynaklarının tespit ve tahkikinden oluşmaktadır. Kaynakların tespit ve tahkikini yapmadan önce ilgilenenlerin metinden faydalanmalarını kolaylaştırmak amacıyla metni Latin alfabesine aktardık. Bunu yaparken mümkün olduğunca metnin aslına sadık kalmaya özen gösterdik.Tezimiz giriş ve ana bölümden oluşmaktadır. Ana bölüm ise Ali Haydar Efendi'nin hayatı ile çalışmamızın konusunu oluşturan maddelerin Latin alfabesine aktarılması ve tahkikinden oluşmaktadır.Çalışmamızın amacı zikrettiğimiz bölümün kaynaklarının tahkik çalışmasını yaparak İslâm hukukçularının ve İslâm hukukuyla ilgilenenlerin bu eserden faydalanmalarını kolaylaştırmaktır.

Şehristânî'nin Mefâtîhu'l-Esrâr adlı tefsirindeki yöntemi

XI. yüzyıl Selçuklu devri ulemasının önde gelen şahsiyetlerinden biri olan Abdulkerim eş-Şehristânî (v. 548/1153) başta tefsir olmak üzere çeşitli ilim dallarında eser veren çok yönlü bir kişidir. Bu tezde ondan fazla üzerinde eser veren Şehristânî'nin Mefâtîhu'l-Esrâr adlı tefsirindeki yöntemi incelenmiştir. Bu çalışmada özellikle Kur'an-ı Kerim, tefsir, hadis, usul ve biyografi kaynaklarından istifade edildi.Çalışmamız giriş, dört ana bölüm ve sonuç kısmından oluşmaktadır.Giriş kısmında araştırmanın önemi, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir.Birinci bölümde Şehristânî'nin metodu, kaynakları ve mukaddimede ele aldığı Ulumu'l-Kur'an hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde tefsir, Rivâyet yönünden incelenmiştir.Üçüncü bölümde tefsir, Dirâyet yönünden incelenmiştir.Dördüncü bölümde ise tefsirdedeki esrâr kısmı incelenmiştir.Sonuç kısmında ise çalışmadan elde edilen bulgular değerlendirilmiştirAnahtar kelimeler: Şehristânî, Mefâtîhu'l-Esrâr, Tefsir, Esrâr, Rivâyet, Dirâyet

Rahmi Efendi ve el-'İkdu'n-Nâmî 'ale'l- Câmî adlı eseri

Son dönem Osmanlı âlimlerinden Rahmî Efendi'nin hayatı ile onun el-`İkdu'n-Nâmî `ale'l-Câmî isimli eserini konu alan bu çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır.Bilindiği üzere bu eser, el-Kâfiye'nin şerhlerinden biri olan el-Fevâidü'z-Ziyâiyye üzerine yapılmış bir hâşiye'dir. Bu yüzden girişte, Musannif İbnü'l-Hâcib ve kitabı el-Kâfiye ile Şârih Mollâ Câmî ve şerhi el-Fevâidü'z-Ziyâiyye hakkında kısaca bilgi verdik.Birinci bölümde ise Mehmed Rahmî el-Eğînî'nin yaşadığı dönem siyasi, iktisadi ve kültürel açılardan incelenmiş ve daha sonra o dönemin eğitim kurumlarında öğretilen Arap dili'nin durumu izah edilmiştir. Daha sonra yazarın hayatı, eserleri ve ilmi yönü anlatılmış ve böylece tarafımızdan ilk defa sistemli bir şekilde işlenmiştir.İkinci bölümde ise el-Fevâidü'z-Ziyâiyye'nin hâşiyelerinden birisi olan el-`İkdu'n-Nâmi `ale'l-Câmî'nin muhteva, tertip, metot ve kaynak yönünden tahlili yapılmış ve Arap dili ve Belağatı açısından önemi hakkında bilgi verilmiştir.Uzun bir zamandan beri medreselerde mütâlaa kitabı olarak tedrîs edilen bu tür kitapların, günümüzdeki etkilerinin belirlenmesi önem arz etmektedir. Bu çalışma ile Rahmî Efendi ve söz konusu eserini bütün yönleriyle ele alıp inceledik.Anahtar Kelimeler: Mehmed Rahmî el-Eğînî, `İkdu?n-Nâmî `ale?l-Câmî, el-Kâfiye, el-Fevâidü?z-Ziyâiyye, Hâşiye, Mollâ Câmî, Arap Dili

Osmanlıda Mecelle'den sonra şer'î cevâz algısı: Mansurizade Said örneği

Mansurizade, Osmanlı İmparatorluğunun son devrinde yaşamış hukuk ve siyaset adamıdır. Şer'î cevâz ve siyasi otorite ile ilgili görüşleriyle dikkatleri üzerine çekmiştir. Bu görüşler, aynı zamanda Osmanlı imparatorluğundaki şer'î cevâz algısına da ışık tutmaktadır.Dönemin şer'î cevaz algısını anlamak için, Mansurizade'nin cevaz algısı bize yardımcı olmaktadır. Bu sebeple biz, çalışmamızda Mansurizade'nin cevaz algısını ortaya koymaya çalıştık. Öncelikle İslam hukukundaki cevaz algısını ortaya koyduk. Sonra Mansurizadenin eserlerini tarayarak konuyla alakalı makalelerini tespit ettik. Sonra bu makaleleri tahlil ederek mansurizadenin şer'î cevâz algısını belirledik.Çalışmamız bir giriş, iki bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Girişte tarihi arka planı verdik. Birinci bölümde kavram tahlili yaparak, İslam hukukundaki cevâz algısından kesitler sunduk. İkinci bölümde Osmanlı imparatorluğunda mecelleden sonraki şer'î cevâz algısıyla ilgili örnekler verdik. Son olarak Mansurizade'nin şer'î cevâz algısını ortaya koyduk. Sonuç kısmında çalışmanın genel bir değerlendirmesini yaparak çalışmamızı tamamladık.

Kur'ân-ı Kerîm'de diriliş

Diriliş, insanın var oluşuyla ilgili önemli bir konudur. Bu sebeple tarih boyunca insan dirilişle ilgilenmiştir. Kutsal metinlerde bu konu iman objesi olarak ortaya konmuştur. Özellikle Kur'ân-ı Kerîm'de dirilişle ilgili verilen bilgiler, diğer kutsal metinlerde mevcut olan bilgilerden daha açık ve daha fazladır. Bunun sebebi, Kur'ân-ı Kerîm'in indirildiği cahiliyye Arap kültürün diriliş inancını tümüyle reddetmesidir. Bir diğer sebep de Kur'ân-ı Kerîm'in, önceki kutsal metinler gibi tahrif edilmemesidir. Kur'ân, diriliş inancını imanın, ibadetin ve ahlakın zeminine yerleştimiştir. Böylece o, söz konusu akideyi hemen hemen bütün konularıyla ilişkilendirmiştir.Bu tez, Kur'ân-ı Kerîm'deki diriliş konusunu ortaya çıkarmayı amaçlayan semantik ağırlıklı bir çalışma olup üç bölümden oluşmaktadır.Birinci bölümde Tevrat, İncil ve İslam öncesi cahiliye Arap kültürü, diriliş bağlamında değerlendirilmiş ve Kur'ân-ı Kerîm'deki ilgili âyetler tespit edilmiş ve onları anlama imkanı üzerinde durulmuştur.İkinci bölümde Kur'ân-ı Kerîm'de insanın dirilişini ifade etmek üzere kullanılan kelimeler semantik olarak değerlendirilmiş ve bu kelimelerin diriliş bağlamında ne anlama geldiği anlamı üzerinde durulmuştur. Ayrıca Kur'ân-ı Kerîm'de insanın var oluşu, ölümü ve dirilişi ortaya çıkarılmıştır.Üçüncü bölümde Kur'ân-ı Kerîm'de dirilişin ispatı, inkar nedenleri, peygamberlere karşı tutumlar ve kabirde diriliş problemi üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu bölümde diriliş, ahlak ve iman bağlamında ele alınmış ve dirilişin fert ve toplum açısından değeri tespit edilmiştir.

İbn Kudame'nin el-Muğni adlı eserinde usul-u fıkhın kullanımı

İbn Kudâme'nin el-Muğnî adlı eserinde fıkıh usûlünün kullanımını tespit etmeyi hedeflediğimiz bu çalışmamız, Giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin önemi, amacı, yöntemi ve sınırlandırılması hakkında kısa bilgi verildikten sonra birinci bölümde müellif İbn Kudâme, hayatı, çeşitli ilim dallarına ait eserleri ve el-Muğnî tanıtılmıştır.İkinci bölümde Hanbelî usulcüler ve İbn Kudâme'ye göre İslâm hukukunun kaynakları anlatılarak, el-Muğnî'de kullanımına örnekler verilmiştir. Bu bağlamda, diğer fıkıh mezeplerinde bulunan aslî-fer'î delil ayrımına benzer şekilde İbn Kudâme'nin İslâm hukukunun kaynaklarını, üzerinde ittifak edilen ve hakkında ihtilâf edilen deliller olarak iki gruba ayırıp incelediği, ittifak edilen delillerden Kur'an, sünnet, icma ve ıstıshabı, ihtilaf edilen delillerden ise şer'u men kablenâ, sahabî kavli, istihsân ve maslahatı incelediği aktarılarak el-Muğnî'de kullanımlarına örnekler verilmiştir. Kıyasa ise ittifak edilen veya ihtilaf edilen deliller arasında yer vermemesine rağmen bir delil değeri vererek incelediği görülmektedir. Öte yandan İbn Kudâme'nin usul eseri Ravzatü'n-nâzır'da bir delil olarak incelememesine rağmen el-Muğnî'de en azından bir hukukî ilke olarak kullandığı örf ve âdet ile sedd-i zerâyî kavramlarını da içerik olarak kullandığını görmekteyiz.Üçüncü bölümde teklîfî hükümler, vaz'î hükümler ve teklif kavramı el-Muğnî'deki örnekleriyle birlikte anlatılmıştır. Dördüncü bölümde kelâm, nass, zâhir, mücmel, mübeyyen, emir, nehiy, mutlak, mukayyed vb. lafız bahisleri el-Muğnî'den örnekler verilerek anlatılmıştır. Beşinci bölümde ise İbn Kudâme'nin içtihat, taklit ve tercih anlayışı el-Muğnî'den bunu destekleyen örneklerle işlenmiştir. Tez sonuçların değerlendirilmesiyle sona ermektedir.

Ali Haydar Efendi'nin Dürerü'l Hukkam adlı eserinin kaynaklarının tesbit ve tahkiki: 458-533. maddeler

Osmanlı Devleti'nin modern anlamda ilk medenî kanunu Mecelle veya tam ismiyle Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye'dir. Mecelle, aynı zamanda birçok ülkenin de medenî hukukunun oluşmasında ilham kaynağı olmuştur. Dolayısıyla Mecelle'nin daha iyi anlaşılabilmesi için birçok şerhi yazılmıştır. Çalışmamızın konusunu oluşturan Ali Haydar Efendi'nin ?Dürerü'l Hukkam Şerhu Mecelleti'l-Ahkâm? adlı eseri ise Mecelle'nin mevcut şerhleri arasında en meşhuru ve en hacimli olanıdır.Çalışmamız Dürerü'l Hukkam Şerhu Mecelleti'l-Ahkâm adlı eserin icâre bahsi ile alâkalı bilgileri içeren 458-533. maddelerinin kaynaklarının tespit ve tahkikinden oluşmaktadır. Metinden faydalanmayı kolaylaştırmak amacıyla ilgili bölüm latinize edilmiş ve bu esnada metnin aslına sadık kalınmaya özen gösterilmiştir.Tezimiz, giriş ve ana bölümden oluşmaktadır. Ana bölüm; Ali Haydar Efendi'nin hayatı ile bahsi geçen maddelerin latinize edilmesi ve kaynaklarının tahkik çalışmasından oluşmaktadır.Tezimizin amacı ise Dürerü'l Hukkam Şerhu Mecelleti'l-Ahkâm'ın Kitâbü'l-İcâre bölümünün belirtilen maddelerini latinize ederek ve kaynaklarının tahkik çalışmasını yaparak konuyla ilgilenenlerin bu eserden istifadelerini kolaylaştırmaktır.

İbadetlerde Haber-i Vâhid'in Delil Olması Bağlamında Namaz

ÖZETİbadetlerde Haber-i Vâhid'in Delil Olması Bağlamında NamazEsra BATTALDokuz Eylül ÜniversitesiSosyal Bilimler EnstitüsüTemel İslam Bilimleri Anabilim Dalıİslam Hukuku ProgramıÂhâd haber genel olarak mütevâtir haberin niteliklerine sahip olmayan haber olarak tanımlanır ve İslam Hukuk Usulü'nde tartışma konusu olmuştur. Âhâd haberin bağlayıcı bir delil olup olmaması hususu, bu tartışmaların başlıca sebebidir.Âhâd haberin bir delil olma niteliği taşıdığına dair Kur'an'dan, Sünnetten ve Sahabe uygulamalarından deliller vardır. Konu ile ilgili tartışmalar ilk üç nesilden sonra başlamıştır.Âlimler, âhâd haberleri kendilerine has metotlarla değerlendirmişlerdir. Hanefîler, konuya içinde yaşadıkları ortama göre yaklaşmışlar ve âhâd haberin bir delil değeri taşıması için belirli şartlar gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Şafiîler, genel olarak hadislerde senedi muttasıl olan âhâd haberlerle amel etmişler, ancak râvide birtakım şartlar aramışlardır.Bu çalışmada iki mezhebin namaz konusunda haber-i vâhid anlayışlarından kaynaklanan farklılıklar üzerinde durulmuştur.Giriş bölümünde İslam Hukukunun kaynaklarını teşkil eden, Kur'an, Sünnet, İcmâ ve Kıyas konularına özetle değinilmiştir.Birinci bölümde genel olarak haber, haber çeşitleri ve âhâd haberin tanımları üzerinde durulmuş, mevcut tartışmalar ve açıklamalara değinilmiştir.İkinci bölümüde namazın şartları ve rükünleri ile ilgili âhâd haber örneklerine ve Hanefî ve Şafiî mezheplerinin konu ile ilgili görüşlerine genel olarak yer verilmiştir.Üçüncü ve son bölümde, farz, vacip ve nafile namazlarla ilgili âhâd haber örnekleri ve yine konumuzun temelini oluşturan hususta mezheplerin görüşleri konu edilmiştir.Sonuç olarak âhâd haberin namaz konusunda, mezhepler arasında neden olduğu ihtilaflar, hadisler ve mezheplerin yorumları çerçevesinde tespit edilmeye çalışılmıştır.

Şevkânî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemi

Bu çalışmanın amacı, son dönem müfessirlerinden çok yönlü bir âlim olan Şevkânî'nin Kur'ân'ı yorumlama yöntemini, tefsir ilmine katkısını ve şayet varsa bu alana getirdiği yenilikleri araştırmaktır.Araştırmamızın temel konularını belirlemek için öncelikle Şevkânî'nin tefsirini baştan sona taradık. Araştırmamızı derinleştirmek için Şevkânî'ye ait diğer kaynaklara başvurduk. Tefsirinde ortaya koyduğu hususları örnekleme yolu ile açıkladık. Özellikle tefsir ve Kur'ân ilimlerine ait ele aldığı konuları, bu alanda önem arz eden diğer kaynaklarla mukayese ettik.Yemen'deki siyasî, sosyal, dinî ve kültürel hayatın tefsirine nasıl yansıdığını gördükten sonra birinci bölümde: Tefsirinin kaynaklarını, tefsirine has başlıca özelliklerini, tefsir ilmine yaklaşımını, âyet ve sûreleri yorumlama yöntemini ortaya koyduk. İkinci Bölümde: Şevkânî'nin ilâhî kelâm ve ibadet kaynağı olarak Kur'ân'a bakışını ve Kur'ân ilimlerine yaklaşımını açıkladık. Üçüncü Bölümde: Şevkânî'nin tefsirini, tefsir çeşitliliği bağlamında kelâm, fıkıh, dilbilim, mezhebî ve tasavvuf ilimleri açısından analiz ettik.Bu araştırmamızdan; Şevkânî'nin tefsirinde, pek çok alana ait zengin kaynak kullandığı, rivâyet ve dirâyet metotlarını güçlü bir şekilde tefsirine taşıdığı, itikadî konularda selefî yaklaşımlarda bulunduğu, fıkıh alanında ictihâdı teşvik ve taklitten uzaklaşmayı ilke edindiği, sonucu ortaya çıkmıştır. Bunlara paralel olarak Şevkânî, taklîde dayalı bütün yaklaşımları bid`at olarak görmüş ve bazı tasavvufî anlayışlara karşıt görüşlerde bulunmuştur.Sonuç olarak bu çalışma bize; Şevkânî'nin tefsirinin şekil olarak düzenli ve sistematik olduğunu, konuları dağıtmadan muhtasar bir çalışmada bulunduğunu ve Kur'ân ilmine ait konuları ustaca ele alarak, fıkıh anlayışlara yeni kapılar açtığını göstermiştir. Şevkânî, tefsirinde alanıyla ilgili pek çok hususlara değinmekle beraber, bazı yerlerde kaynak göstermediği, zayıf rivâyetleri tefsirine dâhil ettiği, Kur'ân'ın okunuş şekillerinden apokrif kırâatleri kullandığı ve mezhep taklitçiliği ile tasavvuf konusunda aşırı karşıt söylemlerde bulunduğu için ilim dünyasında bir takım eleştirilere maruz kalmıştır.Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Âyet, Sûre, Tasavvuf, İctihâd, Dinî Mezhepler.

Zekâtın sarf yerleri

Toplumsal huzurun sigortası mahiyetinde olan zekât, İslâm dininin en temel vazifelerinden biri olup mal ile yapılan bir ibadettir. Nisap miktarı mala sahip olan kimselerin, belirli niteliklere sahip mallarından, verilmesi gerektiği ölçüler nispetinde, gönül hoşnutluğu ile başa kakmadan, almaya hak kazanmış kimselere vermektir. Zengin ile fakir arasındaki dengenin bozularak uçuruma dönüşmemesi, toplum varlığının sağlıklı bir şekilde devam edebilmesi için bu sosyal yardımlaşma ve dayanışma sisteminin devam etmesi hatta yeniden yapılandırılması gerekmektedir. Bu nedenle gerçek ihtiyaç sahiplerinin tespit edilip yapılan yardımları tam bir şekilde yerine ulaştırmak dinimizin önem verdiği noktalardır. Kurân-ı Kerim'de Tevbe suresi altmışıncı ayette zekâtın sarf edilmesi gerektiği yerler bildirilmiştir. Ayetten anlaşıldığı üzere zekât ancak sekiz sınıfa sarf edilebilir. Bunların dışında kalan kimselere zekât verilemez. Bu kimseler şunlardır:1. Fakirler: Nisap miktarından az malı olanlar ya da nisap miktarı geliri olsa bile bu malla sadece asli ihtiyaçlarını karşılayabilecek kimselerdir.2. Miskinler: Hiç geliri olmayan, aciz, düşkün, yiyeceği ve giyeceği için dilenmeye muhtaç olan kimselerdir.3. Amiller (zekât işlerinde çalışanlar): Zekât toplama ve dağıtma işlemleriyle ilgili tüm birimlerde vazifeli memurlardır.4. Müellefe-i Kulûb: Kalpleri İslâm'a yaklaştırılmak, zararsız hale getirilmek, kötülüklerinden emin olunmak, İslâm dininde sebat ettirilmek istenilen kimselerdir.5. Köleler: Savaş ya da benzeri sebeplerle özgürlüğünü yitirmiş, başkasının buyruğu altındaki kimselerdir.6. Borçlular: Borcu olan ve borcuna karşılık gelen malından başka nisap miktarı malı bulunmayan kimselerdir.7. Allah Yolunda Çalışanlar: Allah'ın rızasını kazanma arzusuyla çalışan, mücadele eden, savaşan kimselerdir.8. Yolda Kalmış Kimseler: Yolculuk esnasında herhangi bir sebepten dolayı mağdur duruma düşmüş kimselerdir.Belirtilen sekiz sınıfın kimler olduğu şartlara, zamana ve âlimlerin yorumlarına göre nitelik kazandığı bildirilmektedir. Bunların dışında kalan kimselere zekât verilmez. Zekât verilemeyeceği açıkça beyan edilen kimseler de şunlardır:1. Zenginler: İslam'ın belirlediği ölçüler çerçevesinde nisap miktarından fazla malı olan kimseler.2. Müslüman Olmayanlar: Müellefe-i Kulûb dışında kalan gayr-i müslim kimselerdir.3. Bakmakla Yükümlü Olunan Kimseler: Usul ve furu dediğimiz, (anne, baba, dede, nine, çocuk, torun) kişinin nafakasını temin etmekle sorumlu olduğu kimselerdir.4. Hz. Peygamberin Yakınları: Hz. Peygamber (s. a. s.)'in soyundan olanlara da zekât verilemeyeceği ifade edilmiştir.Anahtar Kelimeler: Zekât, Fakir, Zengin, Sadaka, Nisap.

Nesâî ve tefsirindeki metodu

Nesâî, hicrî üçüncü asrın önde gelen âlimlerinden biridir. O, örnek şahsiyeti ve ilmî birikimi ile önemli eserler kaleme almıştır. Özellikle Kütüb-i Sitte içerisinde yer alan ?sünen? adlı hadis kitabıyla bilinmektedir. Onun, hadis ilminin yanında tefsir ve fıkıh gibi ilimlerde de söz sahibi olduğu bilinmektedir.?Nesâî ve Tefsirindeki Metodu? adlı bu çalışmamız, Nesâî'nin Kur'an-ı Kerim'i açıklama metodunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Üç ana bölümden oluşan bu tezin birinci bölümü Nesâî'nin ilmî şahsiyetine ayrılmıştır. Bu bölümde onun yaşadığı asrın siyasî, ilmî ve kültürel durumu ortaya konulmuş, hayatı, ailesi, hocaları, eserleri ve ilmî şahsiyeti hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde, Nesâî'nin tefsir eseri muhteva ve yöntem açısından ele alınmıştır. Eserinde rivayet yöntemini kullanan Nesâî, tefsirine hadisci kimliğini de yansıtmıştır.Üçüncü bölüm, Nesâî'nin eserindeki tefsirle alakalı rivayetlerin dinî ilimler yönünden tahliline ayrılmıştır. Bunu yaparken rivayetleri, fedâilü'l-Kur'an, dil ve lügat, Mekkî ve Medenî ayetler, sebeb-i nüzûl, nâsih ve mensûh ve kıssa bilgisi yönünden ele aldık. Yine bu bölümde ayetlerin kelâm, ahkâm ve ahlâk yönünden yapılan yorumlarına yer verilmiştir.Sonuç kısmında ise, bu üç bölümün kısa bir değerlendirilmesi yapılmıştır.Anahtar kelimeler: Nesâî, tefsir ve hadis.

Ömer Nesefi ve Ebu'l-Futuh Razi'nin Kur'an yorumlamaları (karşılaştırmalı bir yaklaşım)

Bu araştırmada Ömer Nesefî?nin ?et-Teysîr fî?t-Tefsîr? adlı eseri ile Ebû?l-Fütûh Râzî?nin ?Ravzu'l-Cinân? adlı tefsirleri Kur'ân yorumları açısından karşılaştırılmıştır. Müfessirlerimizden Ömer Nesefî, Hanefî-Mâtürîdî çizgiye bağlı kelam, fıkıh ve tefsir yönü oldukça güçlü bir kişidir. Ebû'l-Fütûh Râzî ise Şîî-Fârisî çizgide olup bu alanda tefsir yazan ilk müfessirdir. Çalışmamız, giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde ilk olarak tarihî, sosyal ve ilmi yönden müfessirlerin yaşadıkları ortam resmedilmiş, her iki müfessirin hayatları, eserleri, hocaları ve öğrencileri zikredilerek tefsirlerin adları, yazılış tarihleri, hacimleri, mukaddimelerinde işlenilen konular, ayetleri ve sureleri ele alış tarzları hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde müfessirlerin ilk ve son inen ayetler, Kur'ân?ın toplanması gibi Kur'ân tarihine ilişkin konuların yanında esbab-ı nüzul, muhkem-müteşâbih, nesh vb. konularında dile getirdikleri de incelenmiştir. Üçüncü bölüm rivayet ve dirayet tefsiri başlıklarına ayrılmıştır. Burada Kur'ân?ın Kur?an?la tefsiri, Kur'ân?ın sünnetle tefsiri, Kur'ân?ın sahabe kavliyle tefsiri rivayet bölümünde ele alınmıştır. Kur'ân?ın dilbilimsel tefsiri yanında müfessirlerin kelamî, fıkhî ve tasavvufî açıdan Kur'ân yorumları da dirayet bölümünde işlenmiştir.

Vehhabilik ve arka planı: Başlangıçtan II. Suûd Devleti'ne kadar

Bu çalışmada 18. yüzyıl ortalarında ortaya çıkan ve günümüze kadar etkili bir şekilde varlığını devam ettiren bir mezhebin doğuşunda ve gelişmesinde müessir olan âmillerin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu çerçevede ilk önce Vehhâbiliğin lideri Muhammed b. Abdilvehhâb'ın hayatı ve görüşleri ele alınmış, daha sonra arka plan kapsamında hareketin ortaya çıktığı Necid bölgesi ve civarının coğrafi özellikleri, bu özelliklerin sosyo-ekonomik hayata etkileri, genelde Avrupa ile Osmanlı Devleti'nin özelde ise Necid bölgesinin siyâsî yapısı araştırma konusu yapılmıştır. Yine aynı kapsamda Vehhâbilik ile diğer dînî mezhep ve akımların ilişkisi incelenmiş, İbn Abdilvehhâb'ın liderlik vb. kişisel özelliklerinin harekete etkileri üzerinde durulmuştur. Burada sosyoloji, psikoloji, coğrafya gibi diğer bilim dallarının verilerinden faydalanılmıştır. Bu noktada bölge coğrafyasının halkın sosyo-kültürel ve ekonomik yapısını etkilediği, yine Osmanlı ve bölgedeki siyasi durumun Vehhâbiliğin gelişmesine katkıda bulunduğu görülmüştür. Diğer taraftan hareketin bölgede etkin olan Hanbelî mezhebinden ve İbn Teymiyye'den etkilendiği, Hâricilik ve Zâhirilik ile benzer taraflarının bulunduğu tespit edilmiştir. Bununla beraber bu hareketlerden ayrıldığı konular olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle Hanbelî mezhebinin devamı değil, yeni bir mezhep olarak değerlendirilmiştir. Vehhâbilik, yaklaşık üç asra yayılan bir hareket olduğu için konu sınırlandırılarak II. Suûd Devleti'ne kadar olan tarihi arka plan ele alınmıştır. Ayrıca İslam dünyasında 18, 19 ve 20. yüzyılda ortaya çıkan dîni hareketlere Vehhâbiliğin etkisinin olup olmadığı tartışılmıştır. Günümüzde Vehhâbiliği diğer yerlere ihraç etmek için sistemli çalışmalar yapıldığı tespit edilmiştir. Bu nedenle Vehhâbiliğin arka planı ayrıntılı açıklanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Vehhâbilik, Muhammed b. Abdilvehhâb, I. Suûd Devleti, Arka Plan, Tevhîd, Bid'at, Şefaat, Emr-i bi'l-Ma'rûf Nehyi ani'l-Münker, Şirk

Fahreddin Razi'de ezel-ebed meselesi

Zaman insanlığın başlangıcından beri insan zihnini meşgul eden bir kavramdır. Zamanın var olup olmadığı, başlangıcının olup olmadığı, mekân ve hareketle olan ilişkisi ve izâfiliği, kıdemi ve hudüsu, gerçek bir varlık mı yoksa zihnî bir kurgu mu olduğu hep merak konusu olmuştur. Zamanı hareketten bağımsız diğer varlıklarla ilişkisi olmayan bir cevher olarak tanımlayan Râzi, Eflatuncu görüşü tercih etmiştir. Ancak Râzi?ye göre diğer varlıklar gibi zaman da muhdestir. Allah?ın Kur?an?da zamana yemin etmesi ve zamanı tanrılaştıran fikirlerin yanılgısını bildirmesi Müslüman filozof ve kelamcıların bu kavramın mahiyetini araştırmaya yönelik çabalarına ivme kazandırmıştır. Kur?an?da kozmolojik, biyolojik zaman ve ezelîlik-ebedîlik bildiren birçok kavramın bulunması ve içkin ile aşkın arasındaki zaman ilişkisini anlama çabası, başta Fahreddin Râzi olmak üzere ulemanın ilgi alanı olmuştur. Dolayısıyla, ezel, ebed, dehr, huld, hukb, sermed, dâim, müks, lübs, kıdem, beka evvel, ahir gibi kavramların ilahi hitabın muhataplarının muhayyilesinde ne anlam ifade ettiği ve Kur?an?ın bu kavramlara ne anlam yüklediği de son derece önemlidir. Bundan dolayı ezelilik ve ebedilik kavramı kelamcıların kendi aralarında ve filozoflarla tartışmalarında önemli bir yer tutar. İslam düşüncesinde mutlak manada ezelî ve ebedî varlığın yalnızca Allah olduğuna yönelik ittifak söz konusudur. Ezelî olmayan hâdis bir varlığın ebedilik yönünde konumunun ne olacağı ise tartışma konusu olmuştur. Bu da varlık zaman ilişkisinin önemini ortaya koymaktadır. Râzi?ye göre zâtıyla zorunlu bir varlığın ebediliği mutlak iken mümkin (olurlu) varlıkların ebediliği ise izâfidir. Bu noktada izâfi ebedîliğin imkânı üzerine İslam uleması arasında birçok görüş ortaya konmuştur. Cennet, cehennem ve insanın ebediliğinin imkânına Kur?an ve hâdisler olanak sağlamaktadır. Çünkü ölümsüzlük arzusu insanın fıtratına yerleştirilmiş bir özdür. Anahtar Kelimeler: ZDPDQ 5k]L, Hareket, Madde, ø]kIL\HW +kGLV (]HO (EHG 9DUOÕN 0utlak, ø]kIL, Cennet, Cehennem.

Ebüssuûd Efendi'nin tefsiri'nde Esbâb-ı Nüzûl

Bu tez, Ebüssuûd Efendi?nin ?İrşâdü?l-Akli?s-Selîm ilâ Mezâyâ?l-Kitâbi?l-Kerîm? adlı tefsirinde, esbâb-ı nüzûl rivayetlerine yaklaşımını konu edinmektedir.Bu tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır.Giriş?te, araştırmanın konusu ve önemi ile araştırmanın amacı ile yönteminden bahsedildi.Birinci bölümde, önce Ebüssuûd Efendi?nin hayatı, ilmi kişiliği, eserleri ve tefsiri tanıtıldı. Daha sonra esbâb-ı nüzûlün tanımı, esbâb-ı nüzûlü bilmenin yolu ve esbâb-ı nüzûlü bilmenin önemi izah edildi. Son olarak da Ebüssuûd Efendi?nin esbâb-ı nüzûl kaynakları açıklandı.İkinci bölümde, müfessirin esbâb-ı nüzûl rivayetlerini takdim ederken kullandığı tabirler ve rivayetlerin isnadı incelendi.Üçüncü bölümde, müfessirin esbâb-ı nüzûlü nerede ve nasıl kullandığı, bu rivayetleri nasıl değerlendirdiği anlatılmaya çalışıldı. Tüm bu konular örneklerle izah edilerek müfessirin esbâb-ı nüzûl konusuna yaklaşımı açıklığa kavuşturuldu.ez, bir değerlendirme ile sonlandırılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ebüssuûd, Ebüssuûd Tefsiri, Esbâb-ı Nüzûl.

Elmalılı Hamdi Yazır'da irade-meşîet kavramı

Biz bu çalışmamızda, ?Elmalılı Hamdi Yazır?da İrade-Meşîet Kavramı?nı konu olarak ele almaya çalıştık. Çalışmamızın asıl amacı Elmalılı?da irade ve meşîet kavramlarının nasıl anlaşılıp ele alındığını incelemektir. Bu amaçla, kendisi tarafından yazılmış olan Hak Dini Kur?an Dili adlı tefsirini ve Fransız Paul Janet ve Gabriel Sailles?in din felsefesi usu¬lüne dair yazdıkları ve müellifimizin de Türkçe?ye çevirerek uzun bir önsöz eklediği el-Metâlib ve?l-Mezâhib adlı eserlerini inceleyip, konumuzun kapsamı çerçevesinde, Yazır?ın bakış açısını belirlemeye çalıştık. Ayrıca metin içersinde, diğer Kelamla ilgili eserlerden, dipnotlar şeklinde değerlendirmelere de yer vermeye gayret ettik. Araştırmamızda, Mâtürîdî ekolüne mensup bir düşünür olarak Elmalılı, irade ve meşîeti, tefsirinin pek çok yerinde, diğer bazı âlimler gibi yer yer aynı anlamda kullanmıştır. Bununla beraber ilâhi meşîeti, ilâhi iradenin tekvinî irade boyutu olarak ele aldığından, bazı âyet tefsirlerinde Mâtürîdî?den farklı değerlendirmiştir. Anahtar Kelimeler: İrade, Meşîet, Hidâyet, Dalâlet, Tekvin, Akıl, Kalb, İhtiyar, Kesb, Fiil.

İzz bin Abdüsselam'ın tefsirdeki metodu

??İzz b. Abdüsselam?ın Tefsirdeki Metodu? isimli bu çalışmada İzz b. Abdüsselam?ın (577-1181/660-1262) hayatı, eserleri ve tefsiri çeşitli yönleriyle ele alınıp incelendi. Çalışma esnasında Kur?an-ı Kerim, tefsir, hadis, lügat ve biyografi kaynaklarından istifade edildi.Çalışmamız bir giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında, araştırmanın önemi ve metodu incelendi.Birinci bölümde İzz b. Abdüsselam?ın hayatı, eserleri, tefsiri genel özel-likleri ve kaynakları yönünden incelendi.İkinci bölümde söz konusu tefsir rivâyet ve dirâyet tefsiri açısından ince-lendi. Sonuç kısmında ise çalışmadan elde edilen sonuçlar anlatıldı. Anahtar Kelimeler: İzz b. Abdüsselam, Tefsiru?l-Kur?ani?l-Azim, Tefsir, Rivâyet, Dirâyet

İbn Kesir'in Tefsiru`l-Kur`ani`l-Azim adlı eserinin israiliyyat açısından değerlendirilmesi

Arapça bir kavram olan isrâiliyyât, isrâilî bir kaynaktan rivayet edilen kıssa ve hâdiseler anlamındadır. Tarihi gelişim çerçevesinde anlam genişlemesine uğrayan isrâiliyyât kavramı, İslâm'a yabancı olan unsurları ifade eden bir muhteva kazanmıştır. İsrâiliyyât konusu, genel kabule göre üç kısım altında incelenmektedir; 1. Kur'an-ı Kerim'e ve sahih hadislere ters düşmeyen ve İslamî gerçeklerle paralellik arz eden kıssa ve hâdiselerdir. Bunların rivayeti caizdir. 2. Kur'an'ı Kerim ve sahih hadislerle çelişen ve İslamî gerçeklerle uygunluk göstermeyen kıssa ve hâdiselerdir. Bu tür israilî haberlerin rivayeti haramdır. 3. Söz konusu kısımlara dâhil olmayan, ne doğrulanabilen ne de yalanlanabilen kıssa ve hâdiselerdir. Hakkında bir şey söylenemeyen bu tür israilî haberlerin rivayeti caiz olmakla birlikte akla ve genel geçer tabiat kanunlarına ters düşmemesi gerekir. İslâm öncesi Araplar'ın, Arabistan'daki Ehl-i Kitab olan Yahudî ve Hıristiyanlarla, hem ticarî ve hem de sosyal ilişkiler içinde olması ve onlar gibi çeşitli dinlerdeki insanların da Müslüman olduktan sonra, eski inanç ve düşüncelerinden soyutlanamaması, israiliyyatın İslâm düşüncesine taşınmasına neden olmuştur. Bu haberler Hz.Peygamber'in vefatından sonra, sahabe devriyle birlikte İslâm düşüncesine girmiş ve peygamber kıssaları başta olmak üzere, bir çok konu etrafında toplanmıştır. IXÇalışmamızda, İbn Kesîr'in israiliyyâta bakış açısını ve konuyla ilgili değerlendirmelerini, Tefsîru'1-Kur'âni'l-Azîm adlı eserini baz alarak ortaya koymaya çalıştık. Ayrıca onun tarih, hadis fikıh ve belagat gibi ilim dalanndaki ilmi şahsiyetini genel olarak işlemeye özen gösterdik.

İslam hukukunda hısımlık ve oluşturduğu evlenme engelleri

Kur`an`a göre musibet ve sebepleri

ÖZET Kur'arf a göre musibet ve sebeplerini ele almaya çalıştığımız bu tez, iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde musibetin anlamı ve Kur'an'da musibetle anlam bakımından yakın olan kelimeler, hem sözlük, hem de Kurandaki kullanımı açısından ele alınmıştır, ikinci bölümde musibetin sebepleri; ilk olarak, ilahi hikmet, irade, imtihan ve sünnetullah kavramları açısından değerlendirilmiştir. Sonra da musibetin gelişinde insanın rolü üzerinde durularak, musibetin gelmesine, sebep olan insanın olumsuz davranışları, hem itikadi.hem de ahlaki açıdan ayrıntılı bir şekilde ortaya konulmuştur. Sonuç olarak. Kur'an'a göre musibet, insanın canına ve malına dokunan, onu sıkıntıya sokan her türlü kötülükler ve felaketlerdir. Kur'an'a göre musibetler ya imtihanın bir unsuru, ya da insanların kötü fiillerinin sonucudur, denilebilir. VI

İslam Hukukuna göre boşamada irade ve beyan uygunluğu

ÖZET "İslâm Hukukuna Göre Boşamada İrade ve Beyan Uygunluğu" isimli Yüksek Lisans Tez çalışmasında evlilik sözleşmesinin ortadan kaldırılması olan boşamayı ele aldık. Genel olarak tek taraflı irade beyanıyla meydana gelebilen ve bir ıskat tasarrufu olarak kabul edilen boşamada irade ve beyan uygunluğunu ve bunun sonuca tesirini inceledik. Amacımız, konu hakkında klasik kaynaklarda bulunan bilgileri doğru şekilde anlamak, yeni bir sistem içerisinde ele almak ve mukayese imkanı sunmaktır. Çalışmamızın giriş bölümünde boşamanın tanımını, boşama yetkisine sahip olanları, tarafların ehliyetini ve boşamanın geçerliliğini kısaca belirttik. Geçerli bir boşamanın ortaya çıkış ihtimallerini farklı görüşlere de yer vererek üç başlık altında ele aldık. Bunlar, boşamanın tek taraflı irade beyanıyla olması, boşamanın mahkemede olması ve boşamanın şahitler huzurunda olmasıdır. Birinci bölümde boşamanın çeşitlerini farklı açılardan ele aldık. Bu bölümde, dönülebilir olup olmamasına göre, sünnete uygunluğuna göre, hükmünün gerçekleştiği an itibariyle ve mükellefin sorumluluğu itibariyle olmak üzere boşamanın çeşitlerini inceledik. Bilhassa bid'î boşamanın geçerliliğini, İslâm hukukçularının farklı görüşlerini de gözönüne alarak incelemeye çalıştık. İkinci bölümde "boşamada irade ve beyan uygunluğunu" inceledik. Bu bölümün birinci başlığı altında, niyetin tanımını, önemini tasarruflardaki rolünü ve boşamadaki etkisini inceledik. İkinci başlık altında boşama iradesini beyan şekillerini ve bu konulardaki farklı görüşleri ele aldık. Üçüncü başlık altında irade ve beyanın birbirine uygun olabilmesi için gerekli şartları, irade ile beyanın birbirine uymadığı veya iradenin oluşumunda sakatlandığı bazı halleri araştırdık. Bu bölümün dördüncü başlığı altında ise daha ziyade irade ve beyanın birbirine uygun olmaması halinde veya irade beyanına aykırı bir durum ortaya çıkması halinde söz konusu olan diyâneten ve kazaen hüküm vermeyi tanıttık. Hanefiler hariç tutulacak olursa İslâm hukukçularının pek çoğu, boşama beyanının geçerli olabilmesi için gerçek anlamda boşama iradesinin bulunmasını şart koşarlar. Hanefiler ise boşamada irade ile beyan arasındaki uygunluk şartını her zaman aramazlar. Ayrıca, İslâm hukukçuları, boşama yetkisine sahip olan şahsın tek taraflı irade beyanıyla boşama meydana getirebilmesi için hukuki işlem meydana getirebilme ehliyetine sahip olması şartını ararlar. IX

Ebu`l-Muzaffer es-Sem`ani ve tefsirdeki metodu

ÖZET "Ebu'l-Muzaffer es-Sem'ânî ve Tefsirdeki Metodu" adlı bu çalışmanın iki temel amacı vardır. Birincisi, müellifin hayatını, eserlerini ve görüşlerini tanıtmaktır. İkincisi ise, es-Sem'ânî'nin Tefsiru'l-Kur'an isimli eserinde kullanmış olduğu tefsir yöntemlerim ortaya koymak ve değerlendirmektir. Tezin "Giriş"inde, tefsir faaliyetlerinin hicrî V. asra kadar geçirdiği safhalar üzerinde kısaca durulmuştur. Böylece müellifin nasıl bir birikim üzerine eserini oluşturduğunu göstermek hedeflenmiştir. Müfessirlerin tefsir çalışmalarında kullanmış oldukları farklı yöntemler, genel olarak rivayet ve dirayet metodu şeklinde iki ana başlık altında toplanmıştır. Rivayet metodu geçmişten gelen haberlere önem verirken, dirayet metodu daha çok aklî yorumu öne çıkarmıştır. Fakat rivayetin olmadığı bir dirayet tefsiri olmadığı gibi dirayetsiz bir rivayet tefsiri de yoktur. Bu iki unsur az çok her tefsirde vardır. Eserde hakim olan renge göre rivayet dirayet ayırımı yapılmaktadır. es-Sem'ânî, tefsirinde rivayet ve dirayet metodlarını beraberce kullanmıştır. O, kendinden önceki tefsir birikiminden rivayet yönüyle faydalanırken, dil ve edebiyat, şiir ve daha önemlisi yorum gücüne dayalı izahlarda da bulunmuştur. Bu özellikler misâllerle ortaya konurken, yeri geldikçe bunlarla ilgili tenkit ve değerlendirmeler yapılmıştır. Muhalif mezhep ve fırkalara cevaplar verilmesi, Tefsiru'l-Kur'an'ın öne çıkan en önemli özelliğidir. Sonuç olarak Tefsiru'l-Kur'an'da görülen çeşitli tefsir özellikleri müsbet ve menfi yönleriyle ortaya konulmuştur. X

İslam Hukukunda ve 1875/61 numaralı şer`iye sicili uygulamasında vesayet müessesesi

ÖZET Tezimiz, biri giriş olmak üzere üç ana bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde vesayet kurumunun tarihçesi, İslâm hukukundaki dayanakları ve İslâm hukuku sistemi içindeki yeri, diğer temsil kurumlan ile benzer ya da farklı yanları ortaya konmaktadır. Bu arada temsil konusunda kilit rol oynayan "ehliyet" kavramı da söz konusu edilerek, ehliyet bakımından insanların durumları, konunun gerektirdiği çerçevede ele alınmıştır. Birinci bölümde vesayet akdinin unsurları ile bunlara dair şartlar incelenmiştir. Bu cümleden olarak, kimlerin vasî olabilecekleri, kimlerin vasî tayin etmeye yetkili görüldükleri; hangi hususlarda vasî tayin edilebileceği söz konusu edilmiştir. Ayrıca, hakim tarafindan vasî tayin edilmesini gerekli kılan durumlar da bu bölümde işlenen konular arasındadır. İkinci, bir başka ifadeyle son bölümde ise, vesayet konusu olan tasarruflarla, bu konudaki davalar, şahitlikler, ihtilaflar ve vasiliğin sona ermesi incelenmeye çalışılmıştır. Tasarruflar kapsamında, terekeyle ilişkili olan Allah ve kul haklarının edası, vasiyetlerin tenfizi, ölenin teçhiz ve tekfini ile vasînin, vesayeti altında bulunan kısıtlı (kasır) adına alış-veriş yapmasının şartları, kısıtlının malını ticarî faaliyette kullanması ya da onun adına başkalarına kiralaması, kendi yerine vasî veya vekil tayin etmeye yetkili görülüp görülmediği gibi hususlar ve de kısıtlılık sona erince kısıtlının malını kendisine teslim etmesinin esaslan ele alınıyor. Yine, vasilerin birden fazla olması ya da vasînin tasarruflannı denetleyen nazır bulunması durumu da bu bölümde işleniyor. Tezimizin bir yönünü de 1875/61 numaralı Trabzon Şer'iye Sicili'ndeki vesayet konulu kayıtlar oluşturmaktadır. Ait oldukları dönemle ilgili uygulama örneği niteliği taşıyan kayıtlar, tez içinde ilgili kısımlarda işlenmiştir. Söz konusu kayıtlara ayrıca, tezin sonunda ek bir bölüm halinde yer verilmiştir. Bu bölümde toplam yirmi iki kayıt bulunmaktadır. Bu kayıtların on sekizi vesayet, ikisi kayyımlık ve ikisi de vasî üzerine nazır tayin edilmesi ile ilgilidir. vııı

Ebu`l Kasım el-Kuşeyri ve Letaifu`l-İşarat isimli tefsirindeki metodu

Ebu'l-Kâsım el-Kuşeyrî, 986 yılında doğmuş, 1072 yılında vefat etmiştir. Meşhur mutasavvıflardan biri olan Kuşeyrî, aynı zamanda Tefsir ve Kelam alimidir. Nitekim onun, tasavvuf alanında yazdığı pek çok eserinin yanında, Tefsir ve Kelam sahasında yazdığı eserler de bulunmaktadır. Biz bu çalışmamızda, Kuşeyrî'nin Letâifu'l-işârât isimli tefsirini inceledik. Bu tefsir, tasavvuf! tefsirlerin ilk örneklerinden biridir. Ebu'l-Kâsim el-Kuşeyrî, İslam alimleri arasında zahirî ve Batınî konular arasında dengeyi gözeten biri olarak tanınmıştır. Onun bu özelliğini tefsirinde de görmek mümkündür. Tefsirde genel olarak zahir-batın ilişkisinin bozulmamasına dikkat edilmiş, aşırılıklara yer verilmemiştir. Letâifü'l-işârât'ta önemli miktarda hadisten yararlanan müellif, hadisleri senetsiz olarak ve mana ile rivayet etmiştir. Ebu'l-Kâsım el-Kuşeyrî, Letâifü'l-işârât'ta tasavvufî kavramları açıklamış, bu kavranılan Kur'ân âyetleri ile ilişkilendirerek işlemiştir. Ayrıca bu kavramların açıklanmasında sûfilerin görüşlerinden de yararlanılmıştır. Üzerinde çalıştığımız bu tasavvufî tefsirin, Kuşeyrî ve tasavvufî tefsirlerle ilgili araştırmalara önemli katkısı olacağına inanıyoruz. vm

Cem Dergisi'nde sunulan alevilik

Cem Dergisinde sunulan Aleviliği konu edindiğimiz Cem Dergisi 'nde Sunulan Alevilik isimli çalışmamız bir giriş, altı bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Girişte Cem Dergisi tanıtıldıktan sonra birinci bölümde Alevilikle ilgili kavramlar ve kaynaklar ortaya konulmuştur. İkinci bölümde Aleviliğin tarihi ve önemli kişilerini ortaya koymaya çalıştık. Üçüncü bölümde Alevilikte mevcut olan inanç ve ibadetleri izah ettik. Dördüncü bölümde sosyal hayat konu edinilmiştir. Beşinci bölümde Aleviliğin gelenekleri, kurumlan ve sanata bakışı ele alınmıştır. Altıncı bölümde Aleviliğin devlet, Diyanet, siyaset, çeşitli sosyal grup ve akımlarla olan ilişkisi incelenmiştir. Sonuç bölümünde ise araştırmamız esnasında elde ettiğimiz neticeler ortaya konulmuştur.

(Şeyhu'l-İslam Burhânüddin Ebü'l-Hasen Ali b.) Ebû Bekir el-Merginanî'nin el-Hidâye isimli eserindeki ibadetler bahsinde geçen İmam Şâfiî'ye ait görüşlerin tespit ve tahkiki

El- Hidâye, el-Merginani'nin Hanefi fıkhını anlattığı bir eserdir. Fıkhın bütün konuları genel hatlarıyla anlatılmıştır. Eserde İmam Şâfiî'ye ait görüşler farklı şekillerde aktarılmıştır. Bazen Şâfiî'nin doğrudan adı zikredilerek kendisinden alıntılar yapılmış, bazen Hanefilerin görüşü zikredilip Şâfiî de bu görüştedir denmiş, bazen de bir kavli de bu yöndedir gibi ifadeler kullanılmıştır. Bazı kere de sadece Hanefi görüşü aktarılarak Şâfiî'nin görüşüne hiç yer verilmeden Şâfiî'nin bu konuya muhalif olduğu zikredilmekle yetinilmiştir. İşte Hidaye'nin ibadetler bahsi özelinde hem İmam Şâfiî'ye atfedilerek aktarılan bu görüşleri tespit etmek hem de bir kısmının İmam Şafiye ait olmadığı tezinden yola çıkarak tespit ve tahkikini yapmak için bu çalışma yapılmıştır. Tezde el- Hidaye'nin ibadetler bahsi özelinde İmam Şafiî'ye ait 194 görüşü incelenmiştir. Üç bölümde incelemiş olduğumuz çalışmada Şâfiî'ye ait 39 görüşün yanlış olarak nakledildiği tespit edilmiştir. Tespit ve Tahkik edilen 194 fıkhi konu Şafi kaynaklarından hareketle açıklanmıştır. Fıkhın İbadetler bahsinde geçen birçok konu mukayese edilerek Hanefi ve Şâfiî mezheplerinin görüşleri hakkında bilgiler verilmiştir. Anahtar Kelimeler: el-Hidâye, Merginâni, İmam-ı Şâfiî, İbadetler.

İbrahim b. Muhammed el-Yalvacî ve Risale fî İhbar bi-Ellezi (İsm-i Mevsûl)

Bu çalışma İbrahīm b. Muḥammed el-Yalvācī (M.1810/M.1876) tarafından 1838'de yazılmış "Risāle fî İḫbār bi-Elleẕī" adlı eserin edisyon kritiğidir. Yalvācī'nin Risalesi'nin konusu; ilk cümledeki bir öğeyi vurgulamak için o cümlenin ism-i mevsûlün ana edatı olan "ellezi" ya da harf-i tarif olan "elif lam" kullanarak yeniden oluşturulmasıdır. Çalışmamız dört bölümden oluşmaktadır. Bunlar bir giriş ve üç ana bölümdür. Giriş bölümünde de çalışmanın konusunu, amacını ve metodunu irdelenmiştir. Yine girişte Yalvācī'nin hayatını işlemeden önce ölümünden önceki yüzyılın özelliklerini sunulmuştur. Son olarak Osmanlı'da Medrese ve medreselerde okutulan Arapça gramer hakkında özet bir bilgi verilmiştir. İlk bölümde İbrahīm b. Muḥammed el-Yalvācī'nin hayatı ve eserleri işlendi. Doğumu, eğitimi, hocaları, kariyeri ve ölümü hakkındaki tüm bilgileri sunmaya çalıştık. Eserleri hakkında kısa bilgiler ve bu eserlerin hangi kütüphanelerde bulunduklarının malumâtını da verdik. İkinci bölümde Risāle fî İḫbār bi- bi-Elleẕī'yi ele aldık. Bundan sonra yazarın risaledeki metodunu, Risāle fî İḫbār bi-Elleẕī'nin kaynaklarını ve bu risalenin nüshalarının özelliklerini sunduk. Daha sonra ise tahkikdeki izlediğimiz metod hakkında bilgi verdik. Son bölümde Risāle fî İḫbār bi-Elleẕī'nin tahkikli metnini sunduk. Tahkik esnasında elimizde üç nüsha bulunmakta idi. Ayetler, hadisler, şiirler, kişiler, yerler, kaynaklar vb. hakkında bilgiler dipnot olarak verilmiştir. Anahtar kelimeler: Yalvacî, İbrahim b. Muhammed, İhbar bi-Ellczi, İsm-i Mevsûl.

Cenine yönelik tıbbî müdahalelerin İslam Hukuku açısından değerlendirilmesi

Hiçbir insan dünyaya kendi talebi üzerine gelmemektedir. İnsanın vücûd bulmasında Yaratıcının ve ana babasının iradesi etkili olmaktadır. Yani insanın varlık bulmasında kendisi dışındaki karar vericiler rol oynamaktadır. Günümüzde insan üzerinde öyle tıbbî tasaruflar uygulanmaktadır ki, Allahın yaratmasına bile müdâhale edildiği söylenebilir. Gelinen nokta neredeyse insanın üremesi değil; üretilmesidir. İnsanın varlık sahasına çıkmasında karar vericiler etkili olduğu gibi; varlık bulmamasında da karar vericiler etkili olabilmektedir. Dışarıdan bir müdahale olmasa, varlık sahasına çıkacak olan cenînin varlığına çeşitli sebeplerle/bahanelerle son verilebilmektedir. Çalışmamız, oluşum aşamasında ve oluştuktan sonra cenîne yapılan tıbbî müdâhalelerin İslâm hukûkuna göre hükmünü ortaya koymayı amaçlamaktadır. Günümüz insanının başvurduğu çocuk sahibi olma yöntemlerini ve oluşmuş cenînden kurtulmak için ileri sürülen gerekçeleri ve bunların İslâm hukûku açısından hükümlerini ele aldık. Canlılığın başlangıcı konusunda görüş birliğine varılamadığı ve yaşamın başlangıcının, parçacı yaklaşımlarla tespit edilmeye çalışıldığı anlaşılmaktadır. Genel yaklaşım olarak tedavi edici, kolaylaştırıcı ve faydalı mahiyette olan tıbbi müdahalelerin dini açıdan da benimsendiğini; buna karşılık tabiatı bozma veya olumsuz mahiyyetteki müdahalelerin ise kabul görmediğini söyleyebiliriz. Anahtar kelimeler: 1) Cenîn, 2) Yapay/Sun'î dölleme, 3) Homolog dölleme, 4) Heterolog dölleme, 5) Kürta

Muhyiddin el-Kafiyeci'nin Nüzhetu'l-İhvân adlı eserinin edisyon kritiği, tefsir ve dil yönünden incelenmesi

Tahkikini yaptığımız Nüzhetü'l-İhvân adlı eserin müellifi Muhyiddin el-Kâfiyeci hicri sekizinci asırda yaşamış ve birçok ünlü âlime ve sultanlara hocalık yapmış önemli âlimlerdendir. Bu eserin birinci bölümünde ideal bir müfessirde bulunması gereken özellikleri sıralamıştır. Daha sonra müellif Kur'an'ın mu'cizeliğinin sadece sûre bâzında değil, uzun âyetlerde de bulunabilineceğini işlemiştir. Örnek olarak Hud suresinin "Onlar dediler ki Ey Lut biz senin rabbinin elçileriyiz. Onlar sana ulaşamayacaklar. Gecenin bir kısmında ailenle beraber yola çık. Sizden hiç kimse arkasına dönmesin; eşin hariç. Durum şu ki, kavmine isabet edecek olan musibet ona da isabet edecektir. Onların vakti sabahtır. Sabah yakın değil midir?" mealindeki 81. âyetini verir. Bu âyette geçen kelimelerin sarf, nahv, beyan, meâni ve bedî' gibi özelliklerini yeri geldikçe açılar. Daha sonra bir başka bölümde yine Hud suresinin " Ve dendi: "ey yer suyunu yut. Ve ey gök suyunu tut." Su çekildi ve emir yerine getirildi. Ve Cûdi'nin üzerine gemi oturdu. Ve "zalim kavimler uzakta olsun" denildi" mealindeki 44. âyetini aynı usulle tefsirini yapar. Eserimizin Türkçe kısmında müellifin dile ve belağata bakışını ele aldık ve gördük ki, müellif temel dil ve i'caz konusunda kendisinden önceki âlimlerin çoğuyla aynı görüşü paylaşmaktadır. Anahtar Kelimeler: İ'caz, Tefsir, Âyet, Sûre, Lût

İbnü's - Salâh'ın hadislerin tashih ve tahsinine yönelik görüşleri

Bu çalışmada İbnü's-Salâh'ın (ö. 643/1245) Mukaddime ismiyle bilinen hadis usulüne dair eserinde hadislerin tashih ve tahsinine yönelik dile getirmiş olduğu bazı görüşleri ve bu görüşlerin kendisinden sonra algılanış biçimleri ele alınmıştır. İbnü's-Salâh'ın söz konusu görüşleri ehliyetleri zayıf olduğu için kendi dönemindeki ve sonrasındaki âlimlere hadislerin tashih ve tahsinini yasakladığı hatta hadiste ictihad kapısını kapattığı şeklinde anlaşılmış ve çeşitli itirazlara maruz kalmıştır. Araştırmamızda İbnü's-Salâh'ın gerek Mukaddime'sindeki gerek diğer kitaplarındaki konuyla ilgili ifadelerini ve uygulamalarını bütüncül bir şekilde değerlendirerek bunlarla neyi kastettiğini tespit etmeye çalıştık. Bu bağlamda, onun, kitabının muhtelif bölümlerinde, isnadın belli bir dönemden sonra hadislerin tashihi noktasında işlevini yitirmiş olduğunu dile getirdiğini tespit ettik. Bundan dolayı İbnü's-Salâh'ın söz konusu ifadeleri, mutlak anlamda hadis tashih ve tahsinini yasaklamayı değil, önceki dönem kitaplarında yer almayan, isnadın işlevini yitirdiği dönemden sonraki kitaplarda o dönemin isnadları ile zikredilen hadislerin tashih ve tahsinini uygun görmediği anlamına gelmektedir. İbnü's-Salâh'ın isnadın işlevini yitirdiğini düşündüğü zaman dilimi h. V. asrın ortalarıdır. Onun bu düşüncesinin temelinde ise sahih ve hasen türünden olan bütün hadislerin, hadis imamlarının mutemet ve meşhur kitaplarında kayıtlı olduğu kabulü bulunmaktadır. İbnü's-Salâh bu yüzden söz konusu dönemden sonra sahih ve hasen hadislerin hadis imamlarının mutemet ve meşhur diye nitelediği kitaplarından alınması gerektiğini, bu tür kitaplarda bulunmayan hadislere sahih ve hasen hükmü verilemeyeceğini dile getirmektedir. Tashih ve tahsin meselesine bağlı olarak İbnü's-Salâh'ın hadislerin zayıf ve mevzu olduğuna hükümetmeyi yasakladığı iddiası ortaya çıkmıştır. Oysa onun, bu yönde hiçbir açıklaması bulunmamaktadır. Tam tersine onun pek çok ifadesi ve uygulaması, böyle bir işlemi yasaklamadığını çok açık bir şekilde ortaya koymaktadır.

Mâverdî'nin en-Nüket ve'l-Uyûn adlı tefsirinde Kur'ân ilimleri

Kur'ân-ı Kerîm nâzil olmaya başladığı günden itibaren daha iyi anlaşılmak amacıyla üzerinde birçok çalışmanın yapıldığı bir kitap olmuştur. Kur'ân İlimleri de, Kur'ân'ın anlaşılmasına yardımcı olan ilimlerdir. Mâverdî de eserinde oldukça anlaşılır ve açık bir şekilde Kur'ân-ı Kerîm'i baştan sona tefsir etmiş müfessirlerdendir. Bu çalışmada Mâverdî'nin Kur'ân İlimlerine bakışı ve tefsirinde bu ilimleri işleyiş tarzı ele alınıp değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, Mâverdî'nin eserinde Kur'ân İlimlerine ne ölçüde yer verdiğini tespit etmek ve onun bu konu ile ilgili düşüncelerini analiz ederek ortaya koymaktır. Bu amaçla öncelikle Kur'ân ilimleri ile ilgili bir çalışma yapılmıştır. Daha sonra yapılan araştırmanın ışığında Mâverdî'nin tefsiri baştan sona titizlikle okunmuştur. Bu esnada müfessirin eserinde yer verdiği Kur'ân ilimleri tespit edilmiştir. Elde edilen veriler konu başlıkları altında toplandıktan sonra mezkûr konu başlıkları dört bölümde değerlendirilmiştir. Giriş bölümünde temel esaslar ve çalışmanın metodunun özet bir biçimde verildiği bu çalışma, bir sonuç ve kaynakça ile son bulmaktadır. Anahtar kelimeler: Mâverdî, Kur'ân, Kur'ân İlimleri, Tefsir, Âyet.

İmam Şâfiî'nin İbtâlü'l-İstihsan'ı ve ona karşı erken dönem Hanefî usulcülerinin verdiği cevaplar

İslam Hukuk Metodolojisi olarak ifade edebileceğimiz 'fıkıh usulü'nde istihsan delilinin önemli bir yeri bulunmaktadır. Zira istihsanı şer'î bir delil olarak kabul edip onunla birçok meselede hüküm verenler olduğu gibi istihsanı delil olarak kabul etme bir tarafa ona şiddetle karşı çıkanlar da olmuştur. Bu çalışma, istihsana şiddetle karşı çıkan İmam Şâfiî'nin 'ibtâlü'l-istihsan'ına karşı erken dönem Hanefî usulcülerinin Şâfiî'ye nasıl cevap verdiklerini ortaya koymak üzere hazırlanmıştır. Çalışmamız giriş, üç bölüm ve bir sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde araştırmanın amacı, önemi, metodu ve kaynaklarından bahsedilmiştir. Birinci bölümde istihsan kavramının hakikat ve mahiyetini ortaya koyacak konular ele alınmıştır. Bu bağlamda öncelikle istihsanın lügat ve terim anlamı ile istihsanın gelişimi, daha sonra da istihsanın çeşitli hukuk ekolleri yanındaki delil değeri ve istihsanın kısımları ele alınıp incelenmiştir. İkinci bölümde, İmam Şâfiî'nin hayatı, fıkıh usulündeki yeri, Şâfiî'ye göre İslam Hukuku'nun kaynakları ve İmam Şâfiî'nin 'ibtâlü'l-istihsan'ının analizi üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde erken dönem Hanefî usulcüleri diyebileceğimiz Kerhî, Cessâs, Debûsî, Pezdevî ve Serahsî'nin istihsan anlayışı ile İmam Şâfiî'nin 'ibtâlü'l-istihsan'ına karşı verdiği cevaplar ortaya konulmuştur. Çalışmamız, elde ettiğimiz verilerin değerlendirildiği sonuç bölümüyle tamamlanmıştır. Anahtar Kelimeler: İslam Hukuku, Fıkıh Usulü, İstihsan, Şâfiî, İbtâlü'listihsan.

Mekkî sûrelerin eğitim üslûbu ve ilk dönemde insanlar ‎üzerindeki etkisi

Eğitim zaman ve sabır isteyen bir çabalar bütünüdür. Her çeşit eğitimde bu iki unsuru ‎görmek mümkündür. Zira insan yetiştirmek en zor işlerden biridir. Eğitimin dinamik yapısı ‎sebebiyle gelişen zaman ve mekân göz önünde bulundurulmalı; muhatapların sosyo-kültürel, ‎zekâ ve yaş gibi farklılıkları gözetilerek yeni metotlar geliştirilmelidir. ‎ Bu çalışmada Mekkî sureler ve ayetlerde bulunan üslup ve eğitim metotları ele alınmıştır. ‎Çünkü bu surelerde yeni bir toplum anlayışının temelleri atılmaktadır. Bir bakıma sıfırdan bir ‎inanç ve ahlak sistemi oluşturularak sağlıklı bireyler meydan getirmek hedeflenmiştir. Bu ise ‎evrensel bir din olan İslam'ın muhataplarını, bütün insanlara hitap eden bir üslupla eğitmesiyle ‎mümkün olmuştur. Çünkü Kur'ân'ın ilk muhatabı olan toplumun insanlığa örnek bir toplum ‎olması hedeflenmiştir. ‎ Kur'ân, muhataplarını eğitirken tekrar, te'kid, mecaz, gibi edebi üslup çeşitlerini de ‎kullanmıştır. Bu üslupları kullanmasındaki en önemli sebep vermiş olduğu bilgilerin akıllarda ‎kalıcı ve anlaşılır olmasıdır. Nitekim Mekke halkının da kullanmış olduğu bu edebi unsurlar, ‎birçok kişinin dikkatini çekmiş ve müslüman olmasına yardımcı olmuştur.‎ Evrensel eğitim anlayışının Kur'ân'daki tezahürlerinin ortaya çıkmasındaki en önemli ‎araçlardan birinin de dilin kullanış şekli olduğu herkes tarafından kabul edilmektedir. Çünkü ‎Kur'ân, indiği dönemde dili kullanış şekliyle ve lafızlarıyla Arap diline mükemmel şekilde ‎hâkim olan muarızlarını bile etkilemiştir. Mekke döneminden sonra gelen Medenî sureler de, ‎bulunduğu zaman ve şartlara bağlı olarak genel manada aynı üslubu takip etmiştir. Bu sebeple ‎çalışmamızın bazı yerlerinde konu bütünlüğünü sağlamak amacıyla Medenî ayetlere de yer ‎vermeyi uygun gördük. ‎ Anahtar kelimeler: Mekkî Sureler, Eğitim, Üslup, Metot, Kur'ân

Akkirmânî'nin hadis şerh metodu-Şerhu'l-Ehâdîsi'l-Erba'în adlı eseri özelinde

Bu çalışmada ilk yedi hadisi Birgivî (ö. 981/1573) tarafından şerhedilen, Akkirmânî'nin (ö. 1174/1760) Şerhu'l-Ehâdîsi'l-Erbaîn adlı eseri özelinde hadis şerh metodu incelenmiştir. Bu eser kırk hadis şerh edebiyatının genel özelliklerini taşımaktadır. Akkirmânî, Birgivî'nin sekiz başlık altındaki yöntemiyle hadisleri şerhetmiştir. Akkirmânî, kelime ve cümlelerin anlamı ile gramer yapısı üzerinde durmuştur. Hadis metinlerini belâgat kuralları açısıyla incelemiştir. Akkirmânî, rivâyet metinlerini sıhhat açısından incelemiştir. Metin içi ve metin dışı bilgilerden yararlanmıştır. Üslup ve muhteva benzerliğini temel alarak âyet, hadis ve şiirle istişhadda bulunmuştur. Rivâyetler arası teâruzda cem' ve te'lîf yöntemini kullanmıştır. Akkirmânî, Hanefî ve Mâturîdî mezhebinin ilkelerini şerhine yansıtmıştır. Hanefî fıkıh literatürünü etkin bir şekilde kullanmıştır. Akkirmânî, sosyal hayatı ilgilendiren konulara kayıtsız kalmamıştır. Karşılaştığı meseleleri uzlaştırıcı bir anlayışla çözmeye çalışmıştır. Şerhu'l-Ehâdîsi'l-Erbaîn adlı eser, içerdiği bilgilerin yanı sıra sistematiği ve anlatım tarzı yönüyle kırk hadis edebiyatının en güzel örneklerinden biri olarak yerini almıştır. Anahtar Kelimeler: Birgivî, Akkirmânî, şerh, lügat, rivâyet, belâgat, istişhad, sened

Selâme Mûsa'nın hayatı ve el-Belâğatu'l-'Asrîyye ve'l-Luğatü'l-'Arabîyye adlı eseri

Bu çalışmada, 1887-1958 Tarihleri arasında yaşamış Mısırlı Kıpti yazar-düşünür Selâme Mûsa'nın hayatı ve el-Belâğatu'l-'asriyye ve'l-luğatü'l-'Arabiyye isimli eseri konu edilmiştir. Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde yazarın yaşadığı dönemin siyasi ve kültürel devinimine ayna tutulmuştur. Birinci bölümde ise, yazarın, hayatı, eserleri, ilim ve fikir dünyası ve bu dünyadaki yerine değinilmiştir. İkinci bölümde, el-Belâğatu'l-'asriyye ve'l-luğatü'l-'Arabiyye adlı eserle bağlantılı olan ilimler, tarihi seyri itibariyle eserin muhtevası ele alınmıştır. Aynı zamanda eser yazılırken takip edilen metotlar da incelenmiştir. Eserin alanında bir dil ve belâğat kitabı olarak, sahasındaki yeri tespit edilmiştir. Bu çalışmada, eserin tahlili yapılmış, değindiği konular belirtilmiştir. Buradaki amaç, 19. yüzyılda dönemin tartışma mevzularından olan dil ve belâğat konularını ihtiva eden bu eseri değerlendirerek herkesin istifadesine sunmaktır. Anahtar Kelimeler: Selâme Mûsa, Dil, Belâğat, Modern, Tarih

Ahmed el-Hâşimî ve el-Kavâidü'l-Esâsiyye Li'l-Lugati'l-Arabiyye adlı eseri

Bu çalışmada 1875-1943 yılları arasında Kahire'de yaşamış Ahmed el-Hâşimî'nin hayatı, ilmî kişiliği ve el-Kavâidü'l-esâsiyye li'l-lugati'l-arabiyye adlı eseri konu edilmiştir. Arap dünyasında Fransa'nın 1789'da Mısır'ı işgaliyle başlayıp süregelen yenilikçi hareketler 19. yüzyılın ortalarında etkisini arttırmış, bundan Arap dili de yeterince etkilenmiştir. Bu modernist akımlar nahiv ilminin yenilenmesi, sadeleştirilmesi ve kolaylaştırılması girişimlerine neden olmuştur. O dönemde dildeki modernist yaklaşımlar iki grupta tasnif edilebilir. Birinci grup Arap gramerinin kökten kaldırılması ya da değiştirilmesi fikrini savunurken; ikinci grup ise gramer ilmindeki zorlukların kolaylaştırılarak yeni üslup ve yöntemlerle öğretilmesi fikrini benimsemiştir. Ahmed el-Hâşimî, Arap gramerinin yeni yöntem ve metotlarla kolaylaştırılarak öğretilmesi fikrini benimseyenlerin gurubunda yer almıştır. Bu çalışma giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde nahiv ilmi hakkında genel bilgiler verilmiştir. Birinci bölümde yazarın hayatı ve ilmi kişiliğine değinilmiştir. İkinci bölümde ise eser ayrıntılı olarak incelenmiştir. Elde edilen bilgiler sonuç kısmında değerlendirilmiştir. el-Hâşimî, el-Kavâidü'l-esâsiyye eserini ünlü nahivci İbn Mâlik'in manzûmesi el-Elfiyye ve onun önemli şerhlerini esas alarak hazırlamıştır. Eser içerik, konuların tertibi ve işleniş yönlerinden el-Elfiyye ile örtüşmektedir. Ancak yazar eserde modern eğitim öğretim metotlarını uygulayarak, nahiv ilmi öğretimine yeni bir soluk getirmek istemiştir. Eser sâde ve anlaşılır bir üslupla kaleme alınmıştır. Öğretici yönü ön plana çıkan eserde, öğrencinin ilgisini canlı tutmak ve nahvin sıkıcılığı önlemek için farklı öğretim metotlarına da yer verilmiştir. Eserde, öğretim ilkelerinden, basitten karmaşığa doğru öğretme, amaca dönüklük, aktiflik ve öğrenciye görelik ilkelerinin esas alındığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Ahmed el-Hâşimî, Nahiv, Arapça, el-Kavâidü'l-esâsiyye li'l-lugati'larabiyye

Kur'ân'ın kronolojik yaklaşımla tefsiri meselesi

Bu tezde İslam ve Batı dünyasında Kur'ân üzerine kronolojik yaklaşımla yapılan çalışmaları küllî bir şekilde incelemek, böylece bu çalışmaların hedeflerini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Tezimiz iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, sahabe döneminde nüzûl tertibine bakış açısı, mushaf tertibinin oluşumu, Batı'da Kur'ân kronolojisine dair yapılan çalışmalar, son dönemde İslam dünyasında Kur'ân sûrelerinin kronolojisine dair yapılan çalışmalar ele alınacaktır. İkinci bölümde, İslâmî gelenekte sûrelerin nüzûl tertibi ve zamanına ne şekilde yer verildiği incelenecektir. Kronolojik yaklaşımın Kur'ân'a uygulanma sürecinin ortaya çıkışı, kronolojik tefsirin örnekleri, bu tefsirlerde nüzûl tertibinin niçin tercih edildiğine değinilecektir. Anahtar Kelimeler: Nüzûl Tertibi, Mushaf Tertibi, Sahabe Mushafları, Kronolojik Yaklaşım, Kronolojik Tefsir.