20. yüzyıl Azerbaycan ve Türk senfonik müzik eserlerinde kullanılan Muğam-makam ezgileri

Müzik tarihi süresince müzikal öz arayışı neredeyse tüm besteciler için karakteristik bir özellik olmuştur. Bu bestecilerden birçoğu Klasik, Barok, Romantik ve diğer dönemdeki üstat bestecilerin eserlerini inceleyerek, onların teknik ve stillerini öğrenmeye çalışarak kendilerine belirli bir yol çizmişlerdir. Buna karşın bazı besteciler de kendi halk müziklerinden beslenmeyi ve yerel ezgileri eserlerinde kullanmayı tercih etmiştir. Özellikle Ulusalcılık akımının 20. yy. Çağdaş Müzik Akımları arasında yer almasıyla birlikte milli ruhun ön plana çıktığı eserler üretmek birçok Avrupalı besteci için karakteristik özellik olmaya başlamıştır. Avrupa müziğindeki bu tercihin, diğer kültürlerde de karşılık bulduğu, modalitenin daha yoğun görüldüğü Orta Doğu müzik kültürlerinde de benimsendiği görülmektedir. Bu çalışmada, yerel müzikler konusunda oldukça zengin birikime sahip iki ülke olan, Azerbaycan ve Türkiye örnekleri ele alınmış, her iki ülkenin makam ve muğam ezgilerinin Avrupa Müziği teknikleriyle işlenişi üzerinde durulmuştur. Türkiye ve Azerbaycan'ın örnek olarak alınmasının temel gerekçesi, tarihi geçmişlerinin ortaklığı ve bundan hareketle kültürel üretimlerinin de benzerlikleridir. Makam ve muğam geleneği de bu benzerliklerin en önemlilerinden biridir. 20. yüzyılın başlarından itibaren her iki ülkenin bestecilerinin de Avrupa Müziği tekniklerine yönelmesiyle birlikte, halk ezgilerini merkeze alan bir sentez arayışına girdikleri görülmektedir. Özellikle "Batı" dinleyicisi için yeni ve farklı olan bu ezgilerle oluşturulan eserler, ilgi ve beğeni ile karşılanmıştır. Tez çalışmasında bu özelliklere sahip dört esere odaklanılmıştır: Bu kapsamda; Necil Kazım Akses'in "Itrî'nin Neva Kâr'ı üzerine Scherzo", Fikret Amirov'un "Şur Senfonik Muğamı", Ulvi Cemal Erkin'in "Köçekçe" ve Niyazi Tagizade'nin "Rast" isimli eserleri içeriklerinde kullanılan makam ve muğam ezgileri kapsamında incelenecektir.