2018-2023 yılları arasındaki Liselere Giriş Sınavı ve yayınlanan örnek matematik sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisine göre incelenmesi

Amaç: Bu araştırmada 2018-2023 yılları arasında yapılan Liselere Giriş Sınavı (LGS) soruları ile belirtilen yıllarda yayınlanan örnek soruların düzeylerinin Yenilenmiş Bloom Taksonomisine (YBT) göre incelenmesi amaçlanmıştır. Ek olarak, LGS matematik sorularının ve aynı yıl yayınlanan örnek matematik sorularının YBT'ye göre düzeyleri hakkında öğretmen görüşlerinin alınması amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada nitel araştırma yöntemi kullanılmış olup; LGS matematik soruları ve örnek matematik sorularının düzeylerinin YBT'ye göre incelemesinde doküman inceleme yöntemi; konu ile ilgili öğretmen görüşlerinin ortaya konmasında durum çalışması yöntemi tercih edilmiştir. Araştırmanın ilk kısmında 2018-2023 yılları arasında yapılan LGS matematik soruları olan toplam 120 soru ve bu yıllarda yayınlanmış matematik örnek soruları olan toplam 425 soru araştırmanın dokümanlarını oluşturmuştur. Araştırmanın ikinci kısmında ise cinsiyet, kıdem, eğitim düzeyi farklı olan ve 8.sınıf öğrencilerinin dersine giren toplam 12 matematik öğretmeni çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırmada veri toplama süreci iki aşamada gerçekleşmiştir. İlk aşamada Millî Eğitim Bakanlığı internet sitesinden ulaşılan LGS soruları ve örnek soruları YBT'ye göre incelenmiş ve bu aşamada veriler doküman analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. İncelenen soruların çözümlenmesinde YBT ile ilgili çalışması bulunan bir matematik öğretmeninin uzman görüşleri alınmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında öğretmenler ile görüşme yapılmıştır. Araştırmada etik ilkelere dikkat edilerek geçerlik ve güvenirlik ilkelerine bağlı olarak veriler toplanmış, analiz edilmiş ve bulgular soruların ekran kesitleri alınarak; öğretmen görüşlerinden örnek ifadelere yer verilerek sunulmuştur. Bulgular: 2018-2023 yılları arasında yapılan LGS matematik soruları ve örnek soruların YBT'ye göre incelenmesi sonucunda; 2018-2019 eğitim öğretim yılında soruların işlemsel bilginin uygulama basamağında yoğunlaştığı bulgusuna ulaşılmıştır. 2018-2019 eğitim öğretim yılında uygulanan LGS matematik sorularında ve örnek sorularda bilgi boyutunda işlemsel bilgi basamağında, bilişsel süreç boyutunda uygulama basamağında yoğunlaştığı belirlenmiştir. 2019-2020 eğitim öğretim yılında uygulanan LGS matematik sorularında ve örnek sorularda bilgi boyutunda işlemsel bilgi basamağında, bilişsel süreç boyutunda analiz basamağında yoğunlaştığı görülmüştür. 2020-2021 eğitim öğretim yılında uygulanan LGS matematik sorularında bilgi boyutu işlemsel bilgi basamağı ve üstbilişsel bilgi basamaklarında yoğunluk tespit edilmiştir. Buna karşılık, aynı yıl yayınlanan örnek sorularda üstbilişsel bilgi düzeyinde soru yayınlanmamıştır, işlemsel bilgi düzeyinde yoğunlaşma örnek sorular ile tutarlılık göstermiştir. 2021-2022 eğitim öğretim yılı LGS matematik dersi soruları örnek sorularla benzer olarak YBT'nin bilgi boyutunda işlemsel bilgi basamağına yoğunlaşmıştır ve bilişsel süreç boyutunda uygulama basamağında yoğunlaşmıştır. 2022-2023 eğitim öğretim yılında MEB tarafından merkezi örnek sınava yönelik yayınlanan örnek ve LGS matematik sorularının YBT'ye göre bilgi boyutunda işlemsel bilgi düzeyinde yoğunlaştığı tespit edilmiştir. Bilişsel süreç boyutuna göre incelendiğinde ise, örnek soruların analiz düzeyinde yoğunlaşırken, LGS sorularının uygulama düzeyinde yoğunlaştığı bulgusuna ulaşılmıştır. Çalışmaya katılan öğretmenlerden 2'si LGS matematik sorularının öğrenci seviyesine uygun olduğunu, 3'ü ilk yıllarda zor fakat son yıllarda öğrenci seviyesine uygun olmaya başladığını, 7'si ise öğrenci seviyesinin üstünde olduğunu belirtmiştir. Örnek matematik sorularının öğrenci seviyesine uygun olduğunu düşünen 3 öğretmen varken diğer 9 öğretmen öğrenci seviyesinin üzerinde ve LGS matematik sorularından zor olduğunu belirtmiştir. YBT'ye göre LGS Matematik Testi Soruları ve aylık yayımlanan örnek matematik sorularının dağılımını inceleyen öğretmenlerden 7'si sorular arasında bir uyum olduğunu 5'i ise çok az uyumlu olduğunu belirtmiştir. Sonuç ve Öneriler: Araştırmanın sonuçlarında araştırmanın kapsamında yer alan LGS ve örnek matematik soruları detaylı bir biçimde yıl yıl analiz edilmiş ve bulgular oluşturulmuş, karşılaştırmalı yorumlar yapılmıştır. MEB'in yayınladığı örnek sorular incelendiğinde matematik sorularının genel olarak işlemsel bilgi düzeyinde olduğu belirlenmiştir. Bilişsel süreç basamaklarında ise uygulama ya da analiz basamağına yoğunlaştığı, homojen bir dağılım olmadığı tespit edilmiştir. LGS matematik soruları ile MEB tarafından yayınlanan merkezi ortak sınava yönelik örnek matematik sorularının benzerliklerine karşılık birebir uyumlu olmadığı; YBT'ye göre incelenmesinde ise, taksonominin bileşenlerinde dengeli dağılımın olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler ile yapılan görüşmelerde ise örnek matematik sorularının LGS matematik sorularından daha zor olduğunun düşünüldüğü ortaya konmuştur. Ayrıca YBT'ye göre dağılımları inceleyen öğretmenlerin kendilerinin de sınav sistemine ve beceri temelli sorulara yeni alıştığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuçlara bağlı olarak, araştırmada farklı düzeylerde sorulara yer verilerek merkezi sınavlarda soru çeşitliliğinin sağlanması önerilmektedir.