6, 7 ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında mecazlı söyleyişler

Düşünce, sözü meydana getiren ilk eylemdir. Zihinde tasarlanan kavram ve fikirler, dil yoluyla dışa vurulur. Bu noktada sözün en doğru ve güzel söyleniş biçimini oluşturan belagat kavramı, devreye girer. Belagat; tasarlanan düşüncenin, estetik bir biçimde söze aktarılmasında önemli bir rol oynar. Kısaca belagat ?ne söylendiği?nden çok, değişik söz sanatları ve anlatım kalıplarıyla ?nasıl söylendiği? üzerinde duran bir edebi alandır.Belagatin sıkça yararlandığı söz sanatlarından biri olan mecaz; edebiyatta bir sözcüğü, bilinen anlamının dışında kullanmak demektir. Söze anlam değeri ve derinliği kazandırmada mecazdan yararlanılır. Bu şekilde belagatin imkânlarından da yararlanarak söze; canlılık ve güzellik de katılmış olur. Mecaz kullanım, sözcüklerin temel anlamlarına karşı yeni bir anlam çağrıştırır. Gerçek ve mecaz olmak üzere iki anlamı karşılayan anlatımlarda, gerçeğin algılanması; mecaz tarafından engellenir. Türk dili bu kullanım biçimiyle anlam ve anlatım zenginliği geniş olan bir dildir. Türkçeye özgü bu anlam ve anlatım zenginliği, yaşamın içinde öğrenilebildiği gibi, ilköğretim düzeyinde Türkçe dersleri bağlamında, ders materyali olan Türkçe ders kitaplarındaki metinlerden yola çıkılarak; tüm kural ve kullanım biçimleriyle sınıf ortamında da öğretilmektedir. Bu çalışmada, metinlerden hareketle ilköğretim 6, 7, 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlerde dil zenginliğini kazandırma noktasında yer alan mecazlı anlatımların kullanım sıklığı belirlenip kategorize edilerek değerlendirilecektir. Anahtar sözcükler: belagat, mecaz, sözcük, deyim