71Ga, 75As, 115In, 152Sm, 158Gd, 164Dy, 170Er, 179Hf izotoplarının (n,?) tepkimeleri için etkin rezonans enerjilerinin çift monitör yöntemi ile belirlenmesi

Bu tezde, epitermal nötron spektrumu bölgesinde gözlenen çok sayıdaki rezonans enerjisi yerine kullanılabilecek etkin bir rezonans enerjisinin deneysel olarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Etkin rezonans enerjilerinin deneysel olarak belirlenmesinde, üstün rezonans özellikleri olan 55Mn ve 98Mo izotoplarının, çift monitör olarak kullanılması önerilmiştir. Önerilen çift monitör yöntemi ile 71Ga(n,?)72Ga, 75As(n,?)76As, 115In(n,?)116mIn, 152Sm(n,?)153Sm, 158Gd(n,?)159Gd, 164Dy(n,?)165Dy, 170Er(n,?)171Er ve 179Hf(n,?)180mHf tepkimelerinin etkin rezonans enerjileri deneysel olarak belirlenmiştir. Toz halindeki numuneler, 241Am-Be nötron kaynağından (aktivitesi: 3x592 GBq) elde edilen izotropik nötron alanında ışınlanmıştır. Numuneler, termal nötronların etkisine karşı, 1 mm kalınlıklı Cd silindirik kılıf içinde ışınlanmıştır ve elde edilen aktiviteler, p tipi, eş eksenli ve bağıl verimi %120,8 olan bir HPGe dedektörde ölçülmüştür. Gama öz soğurulması (Fg), termal nötron öz soğrulması (Gth) ve epitermal nötron öz soğurulması (Gepi) için gerekli düzeltme faktörleri hesaba katılmıştır. Gerçek eş zamanlı çakışma toplama etkileri (true coincidence summing effect) nedeniyle olabilecek sayım kayıplarının elimine edilmesi veya en aza indirgenmesi için numuneler sayım sırasında, dedektörden 10 cm uzakta tutulmuştur. Deneysel verilerin değerlendirilmesinde, ölçümlerde Cd-oranı karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. İncelenen tepkimelerin Er değerleri, sırasıyla 71Ga(n,?)72Ga için 174±36 eV, 75As(n,?)76As için 112±23 eV, 115In(n,?)116mIn için 1,58±0,33 eV, 152Sm(n,?)153Sm için 8,65±1,80 eV, 158Gd(n,?)159Gd için 49,6±10,4 eV, 164Dy(n,?)165Dy için 225±47 eV, 170Er(n,?)171Er için 129±27 eV ve 179Hf(n,?)180mHf için 17,0±3,5 eV olarak belirlenmiştir. İncelenen izotoplar için literatürde deneysel olarak belirlenen Er değerleri olmadığından ölçülen değerler, güncel rezonans verileri kullanılarak kuramsal yaklaşımlarla hesaplanan Er değerleri ve daha önce hesaplanmış kuramsal değerler ile karşılaştırılmıştır. Çalışma sonucunda, incelenen izotoplar için ölçülen Er ile teorik hesaplamayla elde edilen Er değerleri, %0,6 ile %15 arasında uyuşmaktadır. Ancak, 164Dy(n,?)165Dy için ölçülen değer, eski literatür teorik değerlerinden, %0,4 ile %35 arasında değişen oranda farklıdır. 1/E1+? gerçek epitermal spektrumlarda, Er değerleri elde edilecek diğer analitik nicelikleri önemli derecede etkilediğinden, standartlaştırma çalışmalarının güvenilirliğinin artırılması için diğer izotopların Er değerleri için de deneysel ölçümlerin yapılması gerekmektedir.