Abdülkâhir el-Bağdâdî'nin esmâ ve sıfat anlayışı

Bu çalışmada Abdülkâhir el-Bağdâdî'nin Allah'ın isimleri ve sıfatları hakkındaki görüşleri incelenmektedir. Eş'arî Ehl-i sünnet kelâmının sistematik hüviyet kazanmasında ve Ehl-i Sünnet kimliğinin belirginleşmesinde çok önemli bir yeri olan Bağdâdî, aynı zamanda önemli bir esmâ-i hüsnâ şârihidir. O, esmâ-i hüsnâ şerhlerini genişçe bir sözlük şeklinden çıkarıp kelâmın sıfatlar meselesiyle birleştirmesi ve esmâ-i hüsnâyı Ehl-i sünnet itikadının ifadesi olarak değerlendirmesiyle yeni bir tarz ortaya koymuştur. Ortaya koyduğu bu perspektif ve konuyla ilgili muhtelif disiplinlerin o güne kadarki birikimini toplaması itibariyle Bağdâdî sonraki esmâ-i hüsnâ şerhlerini doğrudan veya dolaylı olarak etkilemiş, hem çerçeve hem de içerik olarak dönüştürmüştür. Esmâ-i hüsnâ'nın tevkifîliğini savunan müellif, doksan dokuz isim rivayetlerini önemsemiştir. Bununla beraber isimlerin bundan çok daha fazla olduğunu da dile getirmiştir. Öte yandan kelâmcı kimliğiyle isimlerin kendilerine delâlet ettiği aynı zamanda birçok ismi birleştiren mastar formunda nefsî, sübûtî ve fiilî şeklinde üç sıfat kategorisi ortaya koymuştur. Sübûtî sıfatların reel gerçekliğini ısrarla savunmuş nefsî sıfatlarla birlikte ezelî olduklarını vurgulamıştır. Fiilî sıfatları ise hâdis olarak değerlendirmiş, hâdis fiil nedeniyle hak edildiği için ezelî olamayacağını düşünmüştür. Haberî sıfat kategorisinde değerlendirilen zahiri teşbih ifade eden nitelemeleri ise İbn Fûrek'i takip ederek tenzih anlayışına uygun olarak te'vil edip bu üç sıfat kategorisinden birine dâhil etmiştir.