Achillea millefolium L. bitkisinin Avrupa farmakopesi 7.0'a uygunluk açısından incelenmesi

Achillea millefolium L., Türkiye'de ve dünyada yüzyıllardan beri halk arasında yara iyileştirici, idrar söktürücü, iştah açıcı ve menstrüel kanamaları düzenleyici olarak kullanılmaktadır (1). Bitkinin toprak üstü kısımlarının infüzyon, tentür, sıvı ekstre, total ekstre, oturma banyosu ve taze bitki yapraklarının sıkılmasıyla elde edilen suyun kullanılması olmak üzere çok çeşitli formlarda kullanımı vardır. (2) Avrupa, Asya ve Amerika başta olmak üzere Kuzey yarıkürenin ılıman iklim bölgelerinde geniş yayılış gösteren Achillea cinsi, dünya üzerinde 85'ten fazla tür (3) ile temsil edilmekte ve bu türlerin 25'i endemik olmak üzere 46 taksonu Türkiye'de yetişmektedir. (2) Achillea millefolium L. bitkisinin farmakolojik etkisi, esas olarak toprak üstü kısımlarının içerdiği uçucu yağında bulunan bileşiklerden ileri gelmektedir. % 0.2-1 oranında içerdiği uçucu yağda bulunan azulen (%6-19) bileşiklerinden olan gayazulen (2), Avrupa Farmakopesi' ne göre tür tayini için en önemli belirteçtir. Bu çalışmada Achillea millefolium L. bitkisinin botanik özellikleri, drog olarak kullanılan toprak üstü kısımlarının kimyasal içeriği, biyolojik aktivite çalışmaları ve tıbbi kullanımı ile ilgili bilgiler ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Piyasada 'Civanperçemi' adıyla satılan örnekler üzerinde Avrupa Farmakopesi 7.0'da belirtilen tüm analizler, her örnek için çalışılmıştır. Bu amaçla her örnek için makroskobik ve mikroskobik incelemeler, yabancı madde tayini, toplam kül tayini, HPTLC analizi, UV spektroskopisi deneyleri yapılmış ve 22 örneğin Avrupa Farmakopesi'nde belirtilen kriterlere uygunluğu incelenmiştir. Bitkinin uçucu yağında bulunması gereken gayazulen, kalitatif olarak HPTLC yöntemi ile her örnek için incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda; incelenen 22 örnekten 2 tanesinde gayazulen içeren mavi renkli uçucu yağ elde edildi ancak 1 tanesinde böcek tespit edildiği için drog olarak kabul edilmedi. Makroskobik incelemede; 2 örnek farklı cins bitki olarak tespit edildi ve 4 örnek toz/kaba parçalanmış bitki olduğu için yeterli veri elde edilemedi. Yabancı madde tayini deneyinde; 5 örnekte hayvansal kalıntılar bulundu ve drog olarak kabul edilmedi. Yapılan deneylerin ve incelemelerin sonucunda, sadece 14 no.lu örnek drog olarak kullanıma uygun bulundu. Anahtar Kelimeler: Achillea millefolium L., Asteraceae, Civanperçemi, Yarrow, Gayazulen