Açık işletmelerde yapay süreksizliklerin patlatma kaynaklı yersarsıntıları üzerindeki etkisi

Seyitömer Linyitleri İşletmesinde (SLİ), patlatma kaynaklı yersarsıntılarının etkisiyle yakın çevredeki yerleşim birimlerinde yaşayan halkın tepki ve şikâyetlerinden kaynaklanan problemler yaşanmaktadır. Bu problemlerin ve çevreye verilen rahatsızlığın engellenmesi açısından patlatma kaynaklı bu sarsıntıların azaltılması işletme açısından büyük önem taşımaktadır.Bu çalışmada, Seyitömer Linyit İşletmesi (SLİ) açık ocaklarında atım gerisinde bulunan yapay süreksizliklerin patlatmadan kaynaklanan yersarsıntılarının oluşum ve gelişimi üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla seçilen 3 panoda ocak ilerleme yönünde tek sıra halinde açılmış deliklerle yapay süreksizlikler planlanmıştır. Patlatma bölgesi ve ölçüm istasyonu arasında 2,5 m aralıklı, 10 m derinlikte tek sıra halinde toplam 10 adet delik delinmiştir. Daha sonra bu delikler düşük miktarda patlayıcı ile patlatılarak bir yapay süreksizlik hattı oluşturulmuştur. Yersarsıntılarının ölçülmesinde iki adet titreşim ölçüm cihazı kullanılmıştır. Süreksizlik deliklerinin önünde, süreksizlik deliklerin hemen arkasında ve süreksizliğin 5 m, 10 m, 15 m, 25 m, 50 m ve 75 m arkasında yersarsıntısı ölçümleri yapılmıştır. Bu kapsamda 150 adet patlatmaya ait 395 adet yersarsıntısı değeri ölçülmüştür.Elde edilen veriler, herhangi bir sınıflandırmaya tabii tutulmadan değerlendirilmiş daha sonra da pano ve panolardaki ölçüm noktaları bazında sınıflandırılarak değerlendirmeye tabii tutulmuştur. Ayrıca bu veriler literatürdeki 11 farklı parçacık hızı tahmin yöntemlerine göre değerlendirilerek en iyi korelasyonu sağlayan denklem belirlenmeye çalışılmıştır.Yapılan bu çalışma sonucunda, özellikle yapay süreksizliklerin önü ve hemen arkasında alınan verilerde parçacık hızı değerlerinin önemli oranda değiştiği, mesafe açıldıkça değişimin azaldığı görülmüştür.Anahtar Kelimeler: Patlatma, Yapay Süreksizlik, Yersarsıntısı.