Dış politika olarak aktif tarafsızlık: İbrahim Anlaşmalarında Fas örneği

Aktif tarafsızlık, bir devletin güvenlik çıkarlarının dolaylı olarak etkilendiğini düşündüğü bir çatışmaya yaklaşımında benimsenen, Realist akımdan etkilenmiş bir dış politika şeklidir. Bu tür çatışmalarda, çatışmanın her iki tarafıyla da ilişki kurmak/sürdürmek hayatta kalmanın olmazsa olmazıdır. Uluslararası İlişkiler'in Realist ekolüne göre, göre güvenliği sağlamak, anarşik bir yapıya sahip olan bir uluslararası sistemde hayatta kalmanın ön şartıdır. Devletler bekalarını sağlamak için ne gerekiyorsa yapacaklardır. Bu tez, bu politikanın bir tezahürü olarak Filistin/İsrail çatışması bağlamında Fas dış politikasını örnek olay incelemesi olarak ele almaktadır. Fas dış politikasında, Cezayir ile yaşanan çekişme, Fas'ın kendi güvenlik çıkarlarını tehlikeye atan bir durum olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda, Fas güvenliğini sağlamak için, cereyan eden İsrail-Filistin çatışmasında tavır almak zorunda kalmış ve tepki olarak aktif tarafsızlığı benimsemiştir. Bu bağlamda bu tez şu araştırma sorusunu incelemektedir: Bir dış politika yönelimi olarak aktif tarafsızlık, Fas'ın 2020 İbrahim Anlaşmaları sırasında aldığı dış politika kararlarını nasıl açıklayabilir? Bununla ilintili olarak; Aktif tarafsızlık Fas dış politikasının evrimini nasıl açıklar? Tezin yöntemi olarak nitel içerik analizi benimsenmiştir. Çalışma, Fas'ın İbrahim Anlaşması'ndan üç yıl önceki ve sonraki çatışmaya ilişkin tutumunu, Cezayir ile Soğuk Savaş bağlamında karşılaştırmaktadır. Tez, İbrahim Anlaşmaları sonrası kodlanan dış politika konuşmalarında özellikle İsrail ile normalleşmeye ilişkin bazı politika değişikliklerinin tespit edildiği sonucuna varmaktadır. Bu değişikliğin özü, dramatik bir politika değişikliğinden ziyade yumuşak bir evrim sürecine işaret etmektedir. Dolayısıyla bu tezde üzerinde durulan her iki dönemde de göstergelerin tespit edilebileceği aktif tarafsızlık politikası yöneliminin süreklilik arz edecek şekilde inşa edildiği önerilmektedir. Bunun dışında, tezde özellikle Filistin'le dayanışma açısından başka bir değişiklik tespit edilememiştir; Fas'ın, çalışmanın odaklandığı süreç boyunca çatışmaya ilişkin tutumuyla tutarlı olduğu görülmektedir. ABD'nin Batı Sahra bölgesi üzerinde Fas egemenliğini tanıması karşılığında Fas'ın İsrail ile normalleşmesi ve ayrıca Fas'ın aktif tarafsızlık yoluyla güvenliğini garantiye alması, Cezayir ile yaşanan Soğuk Savaş da düşünüldüğünde, ılımlı bir politika olarak nitelendirilmekte ve Defansif Realist yaklaşım kapsamında değerlendirilmektedir.