Afet yönetim bağlamında afet lojistiği safhası ve gönüllü katılımı

AFET YÖNETİM BAĞLAMINDA AFET LOJİSTİĞİ SAFHASI VE GÖNÜLLÜ KATILIMI BODUR, Vural Yüksek Lisans, Afet ve İnsani Yardım Yönetimi Ana Bilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Aslı AKAY Temmuz 2025, 114 Sayfa Bu yüksek lisans çalışması, afet yönetimi bağlamında afet lojistiği süreçlerini ve gönüllü katılımının etkinliğini incelemektedir. Afetler, beklenmedik bir şekilde meydana gelen ve etkilenen topluluğun kendi kaynaklarını kullanarak baş etme kabiliyetini aşan olaylar bütünüdür. Lojistik, insani yardım faaliyetlerinin en önemli ve en maliyetli kısmını oluşturmaktadır. Çalışmanın temel amacı, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş merkezli depremlere katılan gönüllülerin lojistik süreçlerdeki öznel deneyimlerini ve karşılaştıkları zorlukları derinlemesine analiz ederek, gelecekteki afetler için politika yapıcılar ve uygulayıcılara yol gösterici öneriler sunmaktır. Araştırma, nitel araştırma deseniyle tasarlanmıştır. Çalışmanın uygulama bölümünde, saha uygulamasını bütünüyle 6 Şubat 2023 depremlerine katılan çeşitli sivil toplum kuruluşları ve derneklerin yöneticileri, üyeleri ve koordinatörlerinden oluşan, amaçlı örnekleme yöntemiyle seçilmiş toplam 48 gönüllü katılımcı ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler, araştırmacı tarafından hazırlanan yarı yapılandırılmış açık uçlu sorulardan oluşan bir görüşme formu aracılığıyla yazılı olarak toplanmış ve tematik içerik analizi yöntemiyle tematik olarak analiz edilmiştir. Katılımcı ifadeleri, araştırmanın temelini oluşturan beş hipotezi (gönüllülerin rolleri, karşılaşılan engeller, hazırlık-katkı ilişkisi, kurumsal koordinasyon ve motivasyon) desteklemek üzere kodlanmış ve yorumlanmıştır. Elde edilen bulgular, tüm hipotezleri güçlü bir şekilde desteklemektedir. Gönüllülerin, özellikle profesyonel ekiplerin eksik kaldığı kritik ilk müdahale aşamasında hayati roller üstlendiği, çoğunlukla Ortaya Çıkan Kuruluşlar olarak görev yaptığı görülmüştür. Katılımcıların deneyimleri, lojistik süreçteki en büyük engelin altyapı tahribatı ve yönetimsel olarak koordinasyon eksikliği olduğunu doğrulamaktadır. Ayrıca, yüksek eğitim düzeyine sahip gönüllülerin afet süreçlerinin karmaşıklığına dair yüksek farkındalığa sahip olduğu ve ihtiyaç duyulan eğitimin lojistik koordinasyon ve kriz yönetimi gibi stratejik konulara odaklandığı çapraz analiz sonuçlarıyla desteklenmiştir. Çalışmada, gönüllü etkinliğinin en kritik başarı faktörünün lojistik yeteneğin desteklediği kurumlar arası işbirliği ve koordinasyon olduğu tespit edilmiş. Ancak, birden fazla hizmet grubunda ana çözüm ortağı yapmasının pratikte koordinasyon sorununu derinleştirdiği bulgusuna ulaşılmıştır. Bu nedenle, gönüllüler tarafından toplantı koordinasyonu temel bir ihtiyaç olarak vurgulanmıştır. Son olarak, gönüllü katılımının ardındaki temel motivasyonun rasyonel görevden ziyade alturizm, dayanışma ruhu ve insani sorumluluk gibi değer temelli duygusal faktörler olduğu teyit edilmiştir. Sonuç olarak, lojistik süreçlerin iyileştirilmesi için gönüllü potansiyelinin sisteme planlı bir şekilde entegre edilmesi, görev tanımlarının netleştirilmesi ve afet öncesi hazırlık ile risk azaltma aşamasına odaklanılması, gelecekteki afet yönetim performansını artırmanın vazgeçilmez bir gereği olarak öne sürülmektedir.