Afganistan-Çin ilişkilerinin rekabet-iş birliği analizi (2001-2021)

Afganistan'ın stratejik konumu ve mevcut tabii kaynakları, onu sömürgeci devletler nazarında bir cazibe merkezine dönüştürmüştür. Ülke, yakın geçmişi süresince büyük devletlerin egemenliği altında olduğundan sürekli var olma çabası göstermiştir. İç savaş ve işgaller sebebiyle ülkenin gelişimi her açıdan geri kalmış olsa da iş birlikleri ve denge politikalarıyla bu süreç aşılmaya çalışılmaktadır. Bu hususta kurulan ekonomik ortaklıklar ve bölgesel yakınlaşma Afganistan'ın yeniden yapılanma sürecindeki en önemli etkenler arasında yer alır. Bu tez, Çin'in bölgedeki ekonomik ve siyasî stratejilerinde Afganistan'ın yerini ve önemini ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu hususta taraflar arasındaki iş birliklerinin, maddî kazanımların ve ortak ekonomik çıkarların bölge siyasetini ne yönde etkilediği ve ikili ilişkilere nasıl tesir ettiği çalışmanın temel problem sorusu olarak karşımıza çıkmaktadır. Ayrıca İpek Yolu'nu yeniden hayata geçirme fikriyle meydana getirilen "bir yol, bir kuşak" projesi doğrultusunda, Çin'in Afganistan'a yönelik hedeflerine ulaşıp ulaşmadığı gibi konulara da vurgu yapılmıştır. Bölgedeki tehditler her ne kadar iş birliği ve yakınlaşmanın gerçekleşmesini zorlaştırsa da mevcut maddî çıkarlar ve ortak kazanımlar bu durumu bertaraf etmektedir. Zira bu tarz yakınlaşmaların ana motivasyonunu çıkar temini oluşturmaktadır. Çin'in ekonomik gelişimiyle birlikte enerji talebi artışı ortaya çıkmış ve söz konusu enerji ihtiyacının Afganistan'dan karşılanması gündeme gelmiştir. Bu düşünce akıllara bölge güvenliğinin buna ne denli uygun olduğu sorusunu getirmektedir. Ayrıca diğer büyük devletlerin bu fikre bakışı da önem teşkil eder. Çünkü coğrafi konumu sebebiyle Afganistan, Hindistan ve Çin'i birbirine bağlamakta ve mevcut kaynakları sayesinde Rusya ile Amerika'nın ilgisini bölge üzerine çekmektedir. Bunu engellemek isteyen Çin yeni planlar ortaya koymuştur. Bu tez kapsamında, Afganistan-Çin ilişkileri rekabet-iş birliği çerçevesinde değerlendirilmiştir. Afganistan'ın bölge üzerindeki ekonomik ve diplomatik ilişkilere etkisi ele alınmıştır. İş birliği politikalarının bölge güvenliği üzerindeki yansımaları tartışılmıştır. Ayrıca çalışmada alan taraması usulüyle çeşitli elektronik ve yazılı kaynaklar incelenerek iki ülke arasındaki ortaklık-iş birliği faaliyetlerinin tespitine ve etkili olduğu alanları ortaya koymaya çaba gösterilmiştir. Bununla beraber güvenlik beklentileri ile Çin-Afganistan yakınlaşma siyaseti arasındaki korelasyon irdelenmiştir. Bu minvalde çalışmada elde edilmiş sonuçların diğer araştırmacılara yol gösterici olması beklenmektedir. Anahtar Kelimeler: Afganistan, Bölgesel Stratejiler, Çin, İş Birliği, Ortaklık.