Ahmed Ziyâd Muhabbik'in romanlarında metinlerarasılık

Bu araştırmada, Suriyeli romancı Ahmed Ziyâd Muhabbik'in dört romanındaki metinlerarasılık çeşitleri incelenmiştir. Romanlar, Suriye'deki toplumsal gerçekliği ifade etmedeki önemleri ve içerdikleri Kur'an-ı Kerim ayetleri, Hz. Peygamberin hadis-i şerifleri ve edebi, halk ve tarihi kültür gibi çeşitli metinlerarasılık türleri açısından zengin olmaları nedeniyle seçilmiştir. Bu romanlarda metinlerarasılığı ele alan herhangi bir çalışmanın bulunmaması, bu çalışmayı yapmanın ana nedenidir. Çalışma, metinlerarasılığın önemi ve eleştirel bir terim olarak tanımı ile başlamaktadır. Modern Batı araştırmalarındaki kavram ile eski Arap kaynaklarında bahsedilen benzer terimler ve modern Arap eleştirmenler arasındaki bağlantılar incelenmiştir. Daha sonra, Ahmed Ziyâd Muhabbik'in dört romanında özellikle karakterler, olaylar, yer, zaman ve tarihte metinlerarasılık analiz edilmiştir. Bu romanlarda metinlerarasılığın olumlu etkileri, estetik değerleri ve yazarın bu tekniği kullanmadaki başarısı vurgulanmıştır. Araştırmanın önemi birkaç noktada öne çıkmaktadır. İlk olarak, Suriye'de yaşanan savaş ve Suriyelilerin çağdaş deneyimlerinden ilham alan bir yazarın yaratıcılık modellerindeki birinde metinlerarasılık yönlerini ortaya koymasıdır. İkinci olarak, Suriye romanının çağdaş zaman ve günlük yaşam gerçekliği ile insanın çektiği acıların tezahürleriyle etkileşime girme yeteneği de vurgulanmıştır. Üçüncü olarak, araştırmanın önemi, Suriye toplumunun gerçekliğini eleştirel ve öyküleyici bir biçimde ele almak için metinlerarasılığı kullanan yazarın başarısını vurgulamasıdır. Metodoloji olarak, Batı edebiyat eleştirisi rehber alınmış ve özellikle Gerard Genette'nin metinlerarasılık türleri kullanılmıştır. Araştırma, bütünleştirici bir yaklaşım izlemiş ve romanın metninde yapısalcılığa, onun diğer edebi metinlerle bağlantısına ve bilimsel çerçeveden türeyen diyalog yoluyla olan ilişkisine dayandırılmıştır. Bu araştırmada incelenen romanlar diğer edebi ve sanatsal eserlerle ilişkilendirilerek aralarındaki etki ve metinsel ilişkinin özellikleri bilişsel diyalog yoluyla açıklığa kavuşturularak metinlerarasılık kavramı genişletilmeye ve zenginleştirilmeye çalışılmış, bu romanların metinlerinin derinliklerinde saklı toplumsal ve ahlaki çağrışımlar ortaya çıkarılmıştır. Ayrıca karakterlerin psikolojik analizleri ve toplumsal ve ahlaki rollerine de odaklanılmıştır. Araştırma, metinlerarasılığın sanatsal rolü ve yazarın yaratıcı girişimlerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Çalışma aynı zamanda metinlerarasılığın ardındaki bilişsel ve estetik değerleri sorgulamayı ve bunların roman metninin oluşturulmasındaki değerini ortaya koymayı amaçlamıştır. Yazarın yaratıcı yeteneği, eserin içine girmeyi ve içeriğini ortaya koymayı başaran etkileşimli, anlamsal metinlerarasılıklar kullanılarak ortaya konmuştur. Burada özellikle dış ve iç başlıklar, önsözler ve ithaflar gibi yanmetinsellik unsurları incelenmiştir. Çalışmada romancı Ahmed Ziyâd Muhabbik'in romanlarındaki olayları özellikle bu toplumun dinî, edebi, tarihi ve halk kültürleri olmak üzere içinde yaşadığı Suriye toplumunun gerçeklerine dayandırdığı açıklanmıştır. Bu nedenle romanlarının gerçekçi, dürüst ve günümüz Suriye toplumunun içinde bulunduğu durumla tutarlı olduğu, araştırmada açıkça ortaya koyulmuştur. Çalışmada romancı Ahmed Ziyâd Muhabbik'in romanları için, toplumda iyiliği seven, barışı, ilmi, mutluluğu ve adaleti yayan kahramanlar seçme konusunda çok başarılı olduğu ve bu karakterleri dinden, tarihten, edebiyattan ve atasözlerinden esinlenen karakterlerle işbirliği içinde tasvir ettiği vurgulanmış; böylece romancı Muhabbik'in okuyucuya aktarmak istediği estetik değerleri farklı metinlerarasılık türlerini kullanarak netleştirmeyi amaçladığı ve romanlarında yeni, farklı ve dikkat çekici bir dil üslubu kullandığı ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Modern Arap Edebiyatı, Roman, Metin, Metinlerarasılık, Yanmetinsellik, Ahmed Ziyâd Muhabbık.